Craandijk in Jelsum, 1876
Dagboeken, brieven en herinneringen
Hier vindt u dagboeken, brieven, reisnotities en herinneringen van mensen die over Friesland schreven. Bij Online kronieken, dagboeken en brieven staan historische publicaties die u online kunt lezen, vaak met scans van de oorspronkelijke teksten.
Online kronieken, dagboeken en brieven
65 titels en verzamelingen met links naar teksten en scans. Ook memoires, reisverslagen, getuigenverklaringen en vonnissen uit Friesland en van de Waddeneilanden.
Al eerder uitgewerkte dagboeken en reisnotities
De reisnotities van Jarich van Ockinga en Tinco van Andringa volgen hun tocht in 1664-1665 van Friesland via Antwerpen en Brussel en Parijs tot de terugreis over de Rijn. Alle etappes staan bij de Friese dagboeken, brieven en herinneringen.
Andere ooggetuigenreeksen
Gerrit Middagten in Bolsward
Een reeks over het dagelijkse leven van 1764 tot 1769.
Herinneringen aan Leeuwarden
De eigen kinderjaren en de veranderende stad rond 1880.
Leeuwarden: dagboeken, reizigers en herinneringen
Voor Leeuwarden zijn zoveel dagboeken, reisverslagen, herinneringen en krantenverhalen beschikbaar dat ze op een aparte visuele overzichtspagina zijn samengebracht.
Jelsum, Cornjum en Britsum: dagboek, brief en reisverslag
Voor de dorpen ten noorden van Leeuwarden zijn enkele directe historische stemmen bewaard gebleven. De langere fragmenten zijn hertaald op afzonderlijke pagina's.
Lekkum, Swichum, Wytgaard en Snakkerburen: brieven, dagboeken en advertenties
Ook voor de kleinere plaatsen zijn directe historische teksten beschikbaar. De langere stukken zijn op afzonderlijke pagina's hertaald. De Snakkerburen-pagina bevat tijdgebonden advertenties en boedelbeschrijvingen; dat zijn directe bronnen, maar geen ooggetuigenverslagen.
1585 - inwoners van Lekkum en Miedum over predikant, geld en armenzorg
1529 - Viglius van Aytta schrijft vanuit Bourges over Swichum
1825-1845 - Doeke Hellema over Wytgaard
1801-1896 - advertenties en boedelbeschrijvingen uit SnakkerburenHantum en Oldeboorn
Dieuwke Hannema beschreef het dagelijks leven in Hantum. Lieuwe Jans de Jong schreef over het hoogwater bij Oldeboorn.
Dit zijn onze bronnen als ooggetuige
Voor waargebeurde verhalen uit het verleden zijn veel schriftelijke bronnen beschikbaar. Gelukkig wordt er steeds meer daarvan ook gedigitaliseerd en vaak ook nog omgezet naar modern Nederlands.
Hieronder vind je een overzicht van bronnen die wij op deze website gebruiken.
De kronieken van Worp van Thabor
Worp Tyaerda van Rinsumageest was aan het eind van de 15de eeuw pastoor in het dorp Rinsumageest. Hij was mogelijk familie van een invloedrijke familie die op de Tjaarda State woonde. Later werd hij monnik in het augustijnerklooster Thabor te Tirns, vlakbij Sneek.
In het klooster begon hij aan zijn levenswerk, de kronieken over de geschiedenis van Friesland. De delen vier en vijf van de kronieken beslaan de 15de en 16de eeuw. Worp werd prior over meerdere kloosters en was doordoor goed op de hoogte wat er speelde. Hij had toegang tot belangrijke documenten.
Voor deel vijf mag Worp met recht een ooggetuige genoemd worden. Het uitgebreide boek beslaat de periode 1499 met de komst van Albrecht van Saksen tot en met 1524 als Keizer Karel V erkent wordt als vorst en ook Friesland deel laat uitmaken van de Nederlanden. Worp stierf in 1538.
De Kronieken van Friesland
De periode tussen 1499-1523 in modern Nederlands
Peter van Thabor 1450 - 1527
Peter Jacobszoon van Thabor, ook wel Pieter van Bolsward genoemd, had al een heel leven achter zich toen hij lekebroeder in het klooster Thabor bij Sneek werd. Peter schreef wetenswaardigheden over de geschiedenis van Friesland. Hij gebruikte daarvoor historische documenten. Voor de periode tussen 1470 en 1527 gebruikte hij ook eigen ervaringen als ooggetuige.
Hij beschrijft vooral gebeurtenissen in de omgeving van Bolsward, Sneek, Franeker en Harlingen. Dit waren de plaatsen waar hij woonde en werkte.
De Monsterlijsten van 1558
In 1558 moet ieder huishouden laten zien welke wapens er waren en hoeveel mannen er waren om de regio te verdedigen. Men moest dus aantreden met de bewapening en dat werd geregistreerd. In de monsterlijsten van 1558 kom je misschien nog wel voorouders tegen met hun wapens.
Verhoor rond 1780.
Appelscha: verzoekschrift en arbeidersverklaring
Twee bronnen uit Appelscha brengen de 19de eeuw dicht bij de inwoners zelf.
- 1819 - inwoners vragen koning Willem I om een fonds voor armenzorg
- 1891 - Janke Binnema vertelt over veenarbeid, loon en kinderen
1574: Karste Luythies uit Oosterwolde
Na een aanval op grietman Rommert Friesma moest Karste Luythies in een openbare boetedoening erkennen wat hij had gedaan.
Hertaling en oude woorden uit de zaak van Karste Luythies
Wolvega: Craandijk en de watersnood van 1825
Voor Wolvega zijn zowel een uitvoerig reisverslag als directe bronnen over de watersnood beschikbaar.
- 1881 - Jacobus Craandijk wandelt door Wolvega
- 1825 - Wolvega vangt honderden slachtoffers van de watersnood op
Surhuisterveen: verklaringen en een noodbrief uit 1813
Na onrust in december 1813 bleven twee directe verslagen bewaard. B.J. Hulshof beschreef hoe een groep het huis van Jan Reinders Hulshof belaagde. Vier dagen later schreef de doopsgezinde predikant Ynze Ypes van Reen aan de maire dat zijn gemeente in grote vrees leefde en vroeg hij om bescherming.
B.J. Hulshof en Ynze Ypes van Reen over Surhuisterveen in 1813
Kimswerd: Harmen Klazes Westra over vlaswerk in 1887
Landbouwer en kerkvoogd Harmen Klazes Westra vertelde de parlementaire enquêtecommissie hoe het grote braakhok in Kimswerd was gebouwd om vlaswerkers minder last van stof te laten hebben. Het gepubliceerde verhoor gaat ook over de huur van werkplaatsen, hoesten en kinderarbeid.
Het gepubliceerde verhoor van Harmen Klazes Westra volledig hertaald
Beetsterzwaag: familiebijbel, dagboeken en reisverslag
Voor Beetsterzwaag zijn nu directe teksten uit verschillende eeuwen beschikbaar. De familiebijbel Hemminga noteert een moord in 1646, vervoer van een overledene per paardenslede over het ijs in 1672 en de dood van een driejarig kind aan de pokken in 1673. In de 19de eeuw beschrijven Alle en Pier van der Sluis bezoeken, handel, koffie, thee, reizen en gewone dagen. Timmerman Johannes Mook noteerde zijn vertrek voor het verplaatsen van Tinco Lycklama's museum. Jacobus Craandijk beschreef het dorp tijdens zijn wandeling van 1875.
De familiebijbel Hemminga in Beetsterzwaag
Alle en Pier van der Sluis: dagboekscenes uit Friesland
Tinco's museum en de reisnotitie van Johannes Mook
Craandijk en Beetsterzwaag in de 19de eeuwPoppo van Burmania: een kroniek uit 1672
Poppo van Burmania: zijn kroniek en de Oude Schouw in 1672 De militair en zijn kroniek uit 1622-1674. Bij Willem Meinerts aan de Oude Schouw en apotheker Roelof Sierx. De verdediging van de oversteek, met inwoners en soldaten.
Johan Vegelin: de Friese belastingonrust van 1748
Uit het dagverhaal van een Friese grietman over de mensen en gebeurtenissen die hij in 1748 ontmoette.
Langweer, juni 1748 - belastingboeken in de herberg verbrand
In Langweer kiezen bewoners vier afgevaardigden en verbranden zij nieuwe belastingboeken.
Langweer, juni 1748 - belastingboeken in de herberg verbrand
1 juni 1748 - Vegelin reist via Leeuwarden, Irnsum en Akkrum
Marktbezoekers, gewapende boeren en een vergadering in Leeuwarden.
1 juni 1748 - Vegelin reist via Leeuwarden, Irnsum en Akkrum
5 juli 1748 - 72 eisen op het Landshuis in Leeuwarden - Afgevaardigden komen met 72 eisen en verlangen diezelfde dag antwoord.
Een onbekende Friese jongeman beschreef in zijn reisjournaal van 1683 het afscheid in Leeuwarden, de herberg aan de haven van Harlingen en zijn overtocht naar Engeland. Het verhaal staat ook bij de dagboeken en reisnotities.
Janke Hoekema-Brunger, 1825
Een brief uit Workum over de watersnood, vluchtelingen en koeien in de stad.
Meester Knoop over Niawier, 1857
Dorpsbeschrijving van een onderwijzer over wonen, landbouw en school.
Lieuwe Jans de Jong, 1825
Een boer beschrijft de watersnood vanuit Poppenhuizen.
Brieven en dorpsbeschrijvingen in de 19de eeuw
Dokkum in 1789: het dagboek van Feddo Jan van Slooten
Een burgemeester schrijft over reizen, huishouden, kermis en zijn gezin in Friesland.
Andere verhalen en plaatsgeschiedenis
Archiefstukken zijn ook te raadplegen via AlleFriezen.
Het huishouden van de burgemeester - Dokkum 1789
Op Terschelling tekende een bezoeker in 1881-1882 gesprekken in het visserswachthuis en zijn waarnemingen op straat en op het strand op. Het reisverslag van Terschelling uit 1881-1882 staat bij de plaatsgeschiedenis.
1666: oorlog en brand op Terschelling
Een Engelse soldaat beschreef de landing op Terschelling en de dorpshuizen die hij zag. Doopsgezinde eilandbewoners beschreven in een brief uit de tijd van de brand hun vlucht, verloren bezit en de naderende winter. De teksten zijn uit de tijd zelf en blijven bij de mensen die ze opstelden.
In de eigen brief van Robert Holmes (1666) vertelt de Engelse bevelhebber hoe hij West-Terschelling in brand stak. Het Engelse pamflet over de vlootbrand bij het Vlie geeft de voorbereiding, de schepen en het vertrek bij hoogwater, beide in moderne Nederlandse hertaling.
Personen in de informatieboeken
Zoek personen en de zaken waarin zij worden genoemd in de personenindex van de informatieboeken.
Herinneringen van H.T. Ament
Ament vertelt over zijn eigen leven, vriendschappen en politieke ervaringen.
Meer over Harmen Thieden Ament
Zijn lectuur en overtuigingen, zijn levensloop en zijn ervaringen met inkwartiering in 1787.
Vlieland: Allan en Kooij
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Kaart van Friesland
In Friesland moest iedereen in de middeleeuwen zijn huishouden en zijn regio kunnen verdedigen. De mensen hadden thuis dan ook wapens als zwaarden, spiesen en hellebaarden. Voor de zestiende eeuw was er ook de kletsie, een polstok waarmee je over sloten kon springen maar ook als een extra lange spies kon gebruiken dankzij de scherpe punt.
Stedelingen en plattelanders
- Simon van Velzen over Tjalleberd in 1836 - hertaling
- P.L. Tak bij de veenarbeiders van Jubbega in 1891 - hertaling
- Jacobus Craandijk wandelt door Oranjewoud - hertaling
Zuidoost-Friesland: ooggetuigen en reizigers
Het dagelijks leven
Dagelijks leven
Verantwoording van de tekst
Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.
Meer over het dagelijks leven
Plaatsen in de omgeving
Bronnen