Rampjaren rond Sneek: 1516 en 1825-1826

Sneek en de Zuidwesthoek werden in verschillende eeuwen door zware overstromingen getroffen. Twee perioden springen eruit: de oorlog en stormvloed van 1516 en de watersnood van 1825, gevolgd door een uitzonderlijk zware ziekteperiode in 1826.

In beide perioden werd niet alleen de stad geraakt. Boeren verloren vee en land, dorpen raakten afgesneden en vervoer over water kreeg ineens een heel andere betekenis.

1825: het centrum van Sneek blijft hoger liggen

In de nacht van 3 op 4 februari 1825 woedde een zware storm bij springvloed. Zeedijken bezweken en zout water stroomde de Friese Zuidwesthoek in. Het hoger gelegen centrum van Sneek bleef veel beter droog dan het lage land rondom de stad.

De landerijen rond Sneek bleven volgens de kroniekuitgave van 1826 tot ongeveer half april onder water. Vee en voorraden gingen verloren. Voor boeren betekende dat maanden zonder normale productie en inkomsten.

De watersnood van 1825 en de ziekteperiode van 1826 volgt de gebeurtenissen dag voor dag.

• De watersnood van 1825 en de ziekteperiode van 1826

1826: ziekte en uitzonderlijk veel sterfte

De oude pagina noemde tyfus en malaria. De bron uit 1826 gebruikt zelf de toenmalige omschrijving 'gal- en zenuw-zinking-ziekten'. Welke moderne diagnose daar precies bij hoort, is zonder nader medisch onderzoek niet veilig vast te stellen.

Voor augustus, september en oktober 1826 noteert de kroniek respectievelijk 87, 80 en 127 overledenen. De bestaande Toenentoen-tekst noemt voor heel 1826 in Sneek 545 sterfgevallen en voor 1827 nog 326. Die jaartotalen vragen nog om controle tegen de oorspronkelijke stedelijke sterfteregisters.

De stad richtte ziekenzalen en hulpverlening in. Twee artsen werden van elders gehaald en een stadsgebouw aan het Zuidend werd gebruikt voor een apotheek.

1516: eerst oorlog, daarna water

Ook 1516 was voor de streek een rampjaar. Bourgondische en Gelderse troepen bevochten elkaar in Zuidwest-Friesland. Dorpen werden geplunderd en verbrand. Sneek was een belangrijk steunpunt van de Gelderse partij en bleef versterkt.

Op 23/24 november volgde een zware stormvloed. De kroniektraditie beschrijft dat het water in Sneek zo hoog stond dat verschillende straten alleen per vaartuig konden worden gepasseerd. Op de bestaande pagina met de kroniek van Worp van Thabor over de overstroming van 1516 staat de route door de stad uitgebreider.

• Kroniek van Worp van Thabor over de overstroming van 1516

Wat een boer merkte

Een overstroming trof een boerenhuishouden op meerdere manieren tegelijk. Vee kon verdrinken, hooi en huisraad konden wegspoelen en zout water maakte grasland tijdelijk minder bruikbaar. Wie in 1516 kort daarvoor door soldaten was beroofd of een huis had verloren, had minder mogelijkheden om goederen veilig op te bergen.

Worp van Thabor noemt juist zulke verloren goederen: kisten, stoelen, bedden en andere bezittingen. Het gaat daarmee niet alleen om waterstanden, maar ook om de spullen waarmee mensen hun dagelijks bestaan opbouwden.

Twee rampen, twee soorten bronnen

Voor 1516 is de kroniek van tijdgenoot Worp van Thabor belangrijk. Voor 1825-1826 is de vermeerderde Sneeker kroniekuitgave van 1826 bijna gelijktijdig met de gebeurtenissen gedrukt. De bronnen gebruiken oude woorden en medische begrippen; moderne uitleg moet daarom dicht bij de tekst blijven.

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.