Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 5
Na maanden van oorlog overstroomde op 24 november 1516 het Friese land toen tijdens een zware storm de zeedijken doorbraken.
De zeedijken breken door
In de nacht van 24 november 1516, de avond voor Sint-Katharina, stak een zware storm op. De zeedijken braken overal in Friesland door en zout zeewater stroomde het land binnen. Het was ook springvloed: bij dit hoge getij kwam het zeewater nog verder omhoog.
Het water kwam een mannenknie hoger dan iemand zich kon herinneren. Het stond zo hoog dat schepen over de binnendijken konden varen.
Plaatsen in de regio rond 1516-1517
De berekende gemiddelde samenstand van zon en maan viel diezelfde dag om kwart voor negen. De werkelijke samenstand viel omstreeks half vier in de ochtend, gerekend naar de plaatselijke tijd van Sneek.
Schepen varen door Sneek
In Sneek kon een snik bij de Noorderpoort binnenvaren. Het schip kon vervolgens langs de dijk achter het klooster van de minderbroeders of kruisbroeders varen en bij de Oosterpoort weer naar buiten.
Ook binnen de stad was varen mogelijk op plaatsen die gewoonlijk straten of pleinen waren. Het water stond onder meer in de Burgstraat, de Peperstraat en op de ruimte voor het Doniahuis bij de Wip. Het water stond daar zo hoog dat een boot deze route kon afleggen.
Vee, meubels en noodwoningen spoelen weg
De overstroming richtte in heel Friesland grote schade aan, en bijzonder veel in Westergo, de streek met onder meer Bolsward en Workum. Er verdronk veel vee. Het water voerde veel bezittingen van boeren mee:
- Kisten.
- trijsoeren.
- Stoelen.
- Bedden.
Vooral mensen van wie de huizen in de zomer en herfst door de oorlog waren verbrand, werden opnieuw getroffen. Zij hadden kleine hutten gebouwd om weer ergens te kunnen wonen. In die onderkomens konden ze hun bezittingen nauwelijks veilig opbergen. Ook hele hutten dreven van hun plek weg.
Soldaten zoeken toevlucht in Lemmer
Toen het water opkwam, verbleven Floris van IJsselstein, graaf Felix en andere heren met hun soldaten in Lemmer. Zij zochten hun toevlucht op de zolders van huizen en op het hooi. Sommigen bleven daar tot de derde dag zitten.
Na de storm vertrok Floris uit Lemmer naar Harlingen en vervolgens naar Leeuwarden. Graaf Felix bleef met zijn soldaten in Lemmer tot de laatste dag van december.
Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 5
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Op de kaart
Stedelingen en plattelanders
Dorpen en steden in Friesland.
Leven in Sneek in de 16de eeuw.
Misdaad en straf in Friesland
De zaak van Yepke Vaer (1521).
Veroordeelde Geldersen 1516 -1524.
Misdaad en straf (1500 - 1550).
Terechtstellingen (1500 - 1550).
Het dagelijks leven
Dagelijks leven
De kronieken van Worp
Bronnen en verantwoording
Worp van Thabor, Vijfde boek der Kronijken van Friesland, Leeuwarden 1871, gedrukte blz. 193-193 (PDF-bladzijden 206-206).
Oorspronkelijke kronieken en bronuitgaven van Worp van Thabor op Toenentoen.nl.
- De scan noemt des morgens omtrent vyerdehalf wre: ongeveer half vier in de ochtend. De eerdere hertaling gaf ten onrechte middag. Daarnaast blijft de gemiddelde samenstand op kwart voor negen afzonderlijk staan. Dit is een weergave van de gedrukte astronomische mededeling, geen herberekening of vaststelling dat beide tijden astronomisch juist zijn.
- Indicken is hier als binnendijken weergegeven, niet als ingedijkte stukken land. Achter de dijk geeft de scan de varianten Minre/Cruisebroeders boven elkaar. Beide kloosteraanduidingen zijn behouden; geen zelfstandig bewijs voor twee verschillende kloosters of een nieuwe route toegevoegd.
- De vergelijking een mannenknie hoger betreft het verschil met eerder herinnerd hoogwater, niet de totale waterdiepte. Dat moderne uitlegcommentaar is uit het verhaal naar deze verantwoording verplaatst. Opten hoys is als op het hooi weergegeven, zonder een niet genoemde hooizolder toe te voegen. Een deel bleef tot de derde dag. De hutten dreven van hun plaats; de druk zegt niet dat alle inhoud mee dreef.