Zijn jeugd, apothekerswerk, vlucht, politieke loopbaan en laatste jaren, met links naar zijn eigen herinneringen.
Sneek in de 19de eeuw
Rond 1825 woonden er in Sneek ongeveer 1000 gezinnen, in totaal ruim 6000 inwoners.
Het dagelijks leven in Sneek
Onderwijs was niet verplicht en veel kinderen van arbeiders werkten en leerden niet lezen en schrijven. In 1815 werd er op de Koemarkt een armenschool geopend. Hier was het onderwijs gratis. Het was een grote school met veel kinderen. Kinderen van rijkere ouders konden naar de Stads Burgerschool. Deze school stond naast de Kleine- of Broerekerk.
Het Achterom rond 1910
Handel rond 1900.
De stad was omringt door een gracht en stadswallen. De grenzen van groei binnen de grachten was bereikt. Rond 1860 was de stad overbevolkt. De woonomstandigheden van arbeiders en dagloners waren erbarmelijk. Er was weinig ruimte om te wonen. Meerdere gezinnen woonden samen in een huis. Men begon nu ook buiten de stadswallen te bouwen. Ook deze woningen waren niet echt comfortabel.
Vooral in de winter was het voor veel gezinnen moeilijk om rond te komen. De stad deelde in het winterseizoen soep uit aan degenen die dat nodig hadden. De hoeveelheid soep werd naar verhouding verdeeld, afhankelijk van de grootte van de gezinnen.
De straatverlichting
Enkele straten in Sneek
De stad was rond 1830 verdeeld in ongeveer 10 wijken. Hieronder vind je enkele herkenbare straten.
Kleinzand: Hier woonden tussen 1780 en 1850 veel rijke kooplieden. Veel woonhuizen stammen uit deze periode.
Singel: Dit was ooit een gracht rond de stad. De gracht is gedempt. Het begin van de Singel heette vroeger Wortelmarkt.
Grootzand: De gracht liep aanvankelijk van het Hoogend tot de Neltjeszijl in de Hemdijk, en later tot het Schaapmarktplein. Het water was vroeger veel breder. Ook skûtsjes en brede schepen konden hier in de binnenstad aanleggen. Op de kade was een warenmarkt.
De 10 wijken van Sneek rond 1830.
Keuken rond 1800.
Enkele beroepen in de 19de eeuw in Sneek
1818: koning Willem I bezocht Sneek
Op 2 juli 1818 bezochten koning Willem I en prins Frederik Sneek. Het stadsbestuur verwelkomde hen buiten de stad. De schutterij begeleidde het gezelschap naar het stadhuis, terwijl straten en gebouwen met groen, vlaggen en versieringen waren aangekleed. 's Avonds werden huizen verlicht.
1823: een ochtend in Sneek met twee voetreizigers
Op 7 juni 1823 kwamen Jacob van Lennep en Dirk van Hogendorp vanuit Bolsward in Sneek. Van Lennep was 21 jaar en hield tijdens hun tocht door Nederland een reisdagboek bij. Hij noteerde hoe de twee mannen vroeg waren vertrokken en over een keiharde kleiweg met talloze bochten naar Sneek liepen.
"over een steenharten kluitkleiweg"
Jacob van Lennep (in modern Nederlands):
De stad vond ik vrolijk gebouwd, met overal grachten en vaarten. Wij dwaalden door de straten. Er woonden volgens de cijfers die ik hoorde ongeveer 6.000 mensen. Ik zag touwslagerijen en bedrijven, maar het meeste vertier kwam van de botermarkt, die volgens onze informatie na die van Leeuwarden de grootste van Friesland was. De vrouwen vond ik knap, al vond ik hun houding vaak koel en stijf.
Buiten de stad lag een aangelegd bosje, waar men voor twee duiten mocht wandelen. We liepen tweemaal over de wallen en bekeken de opvallende stadspoorten. Omdat wij de advocaat Puttkammer niet thuis troffen, bleven wij niet lang. De herbergier had ons voor kandidaten voor een onderwijzersbaan aangezien.
Wij liepen door naar IJsbrechtum, waar we door een stortbui werden overvallen. Bij dominee Visscher, die juist schoolmeesters aan het examineren was, kregen wij koffie van zijn vrouw. Hij legde ons uit hoe het onderwijs in de omgeving werd georganiseerd. Meer over de handel en markten van Friesland rond 1823 en het onderwijs in die tijd.
1824: bliksem in de Oosterpoort
Op 4 augustus 1824 sloeg de bliksem in de Oosterpoort. De ontlading beschadigde de noordelijke zijmuur, maar veroorzaakte geen brand. Een jaar later veranderde het gebruik van de stadspoorten opnieuw: vanaf 1 januari 1825 werden ze 's nachts niet meer gesloten.
1825: water in de stad
Na de stormvloed van februari 1825 steeg ook bij Sneek het water sterk. Lage delen van de stad en de buitenbuurten liepen onder.
De overstroming van 1825 en de ziekte daarna.
1877: de Waterpoort bleef behouden
In de 19de eeuw verdwenen de andere stadspoorten. Ook de Waterpoort stond ter discussie, onder meer omdat grotere stoomboten er niet gemakkelijk onderdoor konden. De poort bleef staan en werd in 1877 gerestaureerd naar ontwerp van Isaac Gosschalk.
Scheepvaart rond 1900.
Meer over vervoer:
Beurt- en veerschepen, ligplaatsen en vertrektijden rond 1825.
Beurt- en veerschepen, ligplaatsen en vertrektijden rond 1825
In november 1813 verlieten de Franse gendarmes Sneek. Tijdens de weekmarkt van 16 november werd een nieuwe burgerwacht ingezet en kwamen later kort Kozakken in de stad. De weekmarkt, schutterij en Kozakken in Sneek in 1813 vormen samen een afzonderlijk verhaal.
De weekmarkt, schutterij en Kozakken in Sneek in 1813
Friesland tijdens de Franse aftocht van 1813
In november 1813 werd in Sneek uit vrees voor onrust een gewapende schutterij georganiseerd. Bij de machtswisseling kwamen ook Kozakken korte tijd naar de stad. Franse aftocht en de komst van Kozakken in Friesland, 1812-1814.
Franse aftocht en de komst van Kozakken in Friesland, 1812-1814
Harmen Thieden Ament: terug in Sneek
Harmen Thieden Ament (1768-1839) werkte in Sneek als apothekersbediende en opende er in 1791 een eigen apotheek. Later was hij onder meer volksvertegenwoordiger, notaris en belastingambtenaar. Zijn laatste levensjaren bracht hij opnieuw in Sneek door; hij overleed er op 5 februari 1839.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Kaart van Sneek
Het huidige Sneek en de directe omgeving.
Sneek door de eeuwen heen
Sneek in de 19de eeuw
Kaart van Sneek tussen 1811 en 1832
Gebeurtenissen in Sneek tussen 1800 en 1825.
Beelden uit Sneek en het dagelijks leven
In de omgeving
Meer over Sneek
Plaatsen in de omgeving
Dagelijks leven
Keuken rond 1850.
Door de trek naar de stad aan het eind van de achttiende eeuw was er weinig woonruimte in de stad. Arbeiders woonden vaak met hele hele gezin in één kamer.
Onderwijs rond 1850.
Markt rond 1850.
Scheepvaart rond 1850.
Steenbakkerij rond 1850.
Bronnen
- Geschiedkundige kronijk en beschrijving van de stad Sneek(Pdf).
- Reisdagboek van Jacob van Lennep, 7 juni 1823. De beschrijving volgt zijn bezoek aan Sneek en IJsbrechtum en behoudt zijn eigen oordelen; de inwonersschatting is afkomstig uit het reisverslag.