Beurt- en veerschepen vanuit Sneek in 1826

Wie in 1826 vanuit Sneek wilde reizen, had over water een opvallend groot netwerk tot zijn beschikking. De tweede uitgave van de Sneeker stadskroniek noemt ligplaatsen, vertrekdagen en soms zelfs uren van de beurt- en veerschepen.

De lijst laat niet alleen verkeer zien. Zij vertelt ook hoe marktdagen, winterijs en het laden van vee het ritme van de stad bepaalden. Voor veel omliggende dorpen was Sneek de overstapplaats naar andere delen van Friesland en naar Holland.

De Pol, Kleinzand, Hoogend en Grootzand als vertrekplaatsen

De ligplaatsen waren over verschillende kades verdeeld. Op de Pol vertrokken onder meer schepen richting Leeuwarden, Franeker en Harlingen. Aan Kleinzand lagen verbindingen met veel dorpen ten noorden en oosten van Sneek. Hoogend was belangrijk voor langere routes, onder meer richting Lemmer, Amsterdam en Groningen. Grootzand bediende veel plaatsen in de Zuidwesthoek.

De kades waren tegelijk werkplek. Schippers namen vracht in, sjouwers droegen goederen en reizigers wachtten op vertrek. Op marktdagen konden vertrektijden afhangen van het einde van de handel.

Winter veranderde de dienstregeling

De dienst op Leeuwarden had in de winter minder afvaarten. Bij gesloten water vermeldt de bron zelfs vertrek per post in plaats van per trekschuit. Ook de vaart naar Amsterdam werd tussen kerst en 1 maart sterk beperkt.

Een afspraak, familiebezoek of vrachtzending hing af van uur, weekdag, marktdag en toestand van het water.

Vertrekplaatsen en tijden volgens de uitgave van 1826

Hieronder blijft de bestaande uitgebreide vertrekstaat behouden. De namen zijn de plaatsnamen zoals zij op de bestaande Toenentoen-pagina waren weergegeven.

• N.B.: De schepen zonder vaste vertrektijden varen afhankelijk van de duur van de marktdag.
• Naar Leeuwarden – Op de Pol, westzijde:
  • Dagelijks vertrek: 04:00, 09:00, 12:00 en 16:00.
  • Van 15 december tot 15 februari: 09:00 en 16:00.
  • Vrijdag extra afvaart om 04:00.
  • Bij gesloten water vertrekken trekschippers per post: dagelijks om 10:00, maar op dinsdag en vrijdag om 08:00.
• Naar Franeker en Harlingen – Op de Pol, westzijde:
  • Dagelijks om 10:00, maar dinsdag om 11:00.
• Naar Itens, Oosterend, Rien, Bozum en Oosterwierum – Op de Pol, oostzijde.
• Naar Oosterlittens, Wieuwerd, de Knijpe, Rauwerd, Wommels, Tersool en Sijbrandaburen – Kleinzand, zuidzijde, westend.
• Naar Terhorne – Kleinzand, oostend:
  • Dinsdag om 15:00 en vrijdag om 13:00.
• Naar Eernjum en Akkrum – Kleinzand:
  • Dinsdag om 15:00.
• Naar Grouw en Oldeboorn – Kleinzand:
  • Dinsdag om 13:00.
• Naar Beetsterzwaag – Kleinzand:
  • Dinsdag om 11:00.
• Naar Gorredijk – Kleinzand:
  • Dinsdag om 12:00.
• Naar Dragten – Kleinzand:
  • Dinsdag om 11:00.
• Naar Roordahuizum – Kleinzand:
  • Dinsdag om 13:00.
• Naar Heerenveen – Kleinzand:
  • Dinsdag, donderdag en vrijdag om 12:00.
• Naar De Joure – Kleinzand:
  • Dagelijks om 08:00 en 13:00.
  • Dinsdag extra afvaarten om 13:00 en 15:00.
• Naar Dokkum – Kleinzand:
  • Woensdag vroeg in de ochtend.
• Naar Nijland en Poppingawier – Kleinzand, noordzijde, westend.
• Naar Deerzum, Mantgum en Spannum – Achterom, noordzijde.
• Naar Meppel, Steenwijk, Noordwolde, Bakhuizen, Echten, Oosterzee, Wolvega, Oudemarkt en Tjummarum – Achterom, zuidzijde, westend:
  • Dinsdag om 12:00.
• Naar Idskenhuizen en Langweer – Hoogend, noordzijde, oostend:
  • Dinsdag om 15:00, en om de 14 dagen op vrijdag om 13:00.
• Naar Slijkenburg, Kuinder en Blokzijl – Hoogend:
  • Dinsdag om 12:00, allemaal met één schip.
• Naar De Lemmer – Hoogend:
  • Dagelijks om 10:00, op dinsdag om 11:00.
  • Van 15 november tot 15 februari: drie keer per week (dinsdag, donderdag en zaterdag).
  • Zondag geen afvaart.
• Naar Hemelum, Warns en Scharl – Hoogend, westend:
  • Dinsdag om 12:00.
• Naar Stavoren – Hoogend, zuidzijde, westend:
  • Dinsdag om 11:00.
• Naar Deventer – Hoogend, noordzijde, oostend:
  • Geen vaste dagen of tijden.
• Naar Rotterdam via Haarlem en Leiden, terug via Gouda – Hoogend:
  • Woensdag om 09:00.
  • Van kerst tot half februari geen afvaart.
• Naar Enkhuizen – Hoogend, zuidzijde, oostend:
  • Dinsdag om 15:00.
• Naar Amsterdam – Buiten het Hoogend, eerste steiger:
  • Dinsdag, donderdag en zaterdag om 22:00.
  • Van kerst tot 1 maart: alleen dinsdag.
• Naar Zwolle – Buiten het Hoogend, derde steiger:
  • Woensdag om 09:00.
• Naar Groningen – Buiten het Hoogend, tweede steiger:
  • Dinsdag en vrijdag om 12:00.
  • Terugvaart op maandag en vrijdag om 14:00.
• Naar Appingedam en Schiedam – Buiten het Hoogend:
  • Geen vaste afvaarten.
• Naar Jorwerd, Oudega, Cubaard en Berlikum – Grootzand, westzijde, noordend.
• Naar Britswerd – Grootzand, oostzijde, noordend.
• Naar IJlst – Grootzand:
  • Dagelijks om 14:00.
• Naar Koudum en Hindelopen – Grootzand, oostzijde, zuidend:
  • Dinsdag om 11:00.
• Naar Heeg – Grootzand:
  • Dinsdag om 15:00 en zaterdag om 13:00.
• Naar Woudsend – Grootzand:
  • Dinsdag om 14:00 en vrijdag om 13:00.
• Naar Balk – Grootzand:
  • Dinsdag om 15:00 en vrijdag om 13:00.
• Naar Sloten – Grootzand:
  • Dinsdag om 15:00 en donderdag om 13:00.
• Naar Workum – Grootzand:
  • Dinsdag en vrijdag om 12:00.
• Naar Makkum – Grootzand:
  • Dinsdag en vrijdag om 12:00.
• Naar Bolsward – Grootzand:
  • Dagelijks om 06:00 en 13:00.
  • Dinsdag extra afvaart om 14:00.
  • Donderdag extra afvaart om 13:00.
  • Zondag geen afvaart.
• Overige verbindingen via Sneek:
  • Vrijdagmiddag tussen 16:00 en 18:00 passeren de schepen vanuit Leeuwarden naar IJlst, Hindelopen, Koudum, Lemmer en Wolvega.
  • Af en toe ook Sloten en Balk.
  • Zaterdag varen sommige schepen verder naar Stavoren.
• Vervoer van vee: Vrijdagavond ligt er buiten het Hoogend, bij de tweede steiger voor de stadsherberg, een Amsterdams beurtvaartschip klaar voor de inlading en het vervoer van koeien en ander vee.

De verbinding met IJlst vertrok dagelijks om 14.00 uur. Voor Uitwellingerga en Oppenhuizen verliep veel lokaal vervoer via kleinere vaarwegen en aansluitingen op Sneek.

Bron en datering

De vertrekstaat staat in de vermeerderde uitgave van de Sneeker stadskroniek uit 1826. Omdat Eelco Napjus in 1803 overleed, is deze dienstregeling geen persoonlijke aantekening van hem maar materiaal uit de latere editie.

Sneek in de 19de eeuw geeft de bredere stedelijke context. De wijken rond 1830 helpen om de genoemde kades en straten te plaatsen.

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.