Akkrum in de 19de eeuw

In februari 1825 werd ook het lage land ten oosten van Akkrum door hoogwater bedreigd. Boer Lieuwe Jans de Jong, die bij Oldeboorn woonde, beschreef zijn boottocht door het overstroomde dorp en de schade aan boerderijen.

Zijn boottocht door het overstroomde dorp en de schade aan boerderijen

In de 19de eeuw veranderde Akkrum van een klein waterdorp in een regionaal verkeers- en industriecentrum. De Boarn bleef belangrijk, maar weg en spoor kwamen er nadrukkelijk naast te staan.

Naburige dorpen waren via weg en water nauw met elkaar verbonden. Via de Boarn lag Irnsum op dezelfde verkeersas; via de Friese meren en vaarten was ook Grouw belangrijk voor vervoer en handel.

1827-1828: de straatweg

De Overijsselse Straatweg tussen Leeuwarden en Zwolle werd door de kom van Akkrum aangelegd. Reizen met paard, wagen en postkoets werd daardoor betrouwbaarder. De oude positie van Akkrum als passageplaats werd versterkt.

1877: ijs legt het vervoer stil

Predikant en reiziger Frans Lion Cachet kwam in de winter per trein in Akkrum aan. Hij hoopte daar over water verder te reizen, maar de vaarten lagen dicht en ook vanuit Akkrum kon geen boot vertrekken. Met andere reizigers huurde hij daarom een rijtuig naar Sneek. Terwijl de paarden werden ingespannen, liepen enkele mannen alvast vooruit; later wachtten zij in een herberg met koffie, brood, Friese boter en kaas. De winterreis van Frans Lion Cachet via Akkrum staat op een aparte pagina.

De winterreis van Frans Lion Cachet via Akkrum

De Alde Haven

Waar nu het Leechein ligt, liep een haven vanuit de Trigreppel naar de dorpsstraat. Turf- en aardappelschuiten legden er aan en tijdens de kermis lagen er kermisschepen. In de 19de eeuw raakte deze Alde Haven steeds verder buiten gebruik. Omwonenden vroegen in 1885 om demping; in 1886 werd het werk uitgevoerd.

1835: de doopsgezinde kerk

In 1835 werd de huidige doopsgezinde kerk gebouwd. De kerk staat terug van de straat, overeenkomstig de oudere traditie van de doopsgezinden. Het gebouw bestaat nog.

1841: olie-industrie

Sybren Piters Hoytema stichtte in 1841 een windoliemolen aan de Polsloot. In 1887 kwam de stoom- en windoliemolen De Eendragt in handen van Tsjeard Ulbe Twijnstra. Daarmee begon een industriële ontwikkeling die Akkrum later sterk zou bepalen.

1861: schaatsen uit Akkrum

Smid Geert Stevens Ruiter vestigde zich in 1861 in Akkrum. In rustige wintermaanden maakte hij schaatsen. Zijn zoon liet in 1890 een stoomschaatsenfabriek bouwen. Akkrum werd zo een bekende productieplaats van Friese schaatsen.

1868: spoor én scheepvaart

Op 1 september 1868 kreeg Akkrum een station aan de spoorlijn Leeuwarden-Zwolle. De Boarn bleef ondertussen druk bevaren door vrachtschepen. Het dorp beschikte daardoor over drie vervoersvormen naast elkaar: weg, spoor en water.

1886: een herberg bij het station

In 1886 begon de familie Prinsen aan de huidige Kanadeeskestrjitte een herberg. Het spoor lag er toen bijna twintig jaar en reizigers hadden behoefte aan eten, drinken en logies. De herberg werd Hotel Prinsen en kreeg in 1961 de naam Goerres.

Welgelegen kwam later

Het complex Welgelegen naast de kerk lijkt door zijn tuin en rij woningen ouder, maar de huidige bebouwing dateert uit 1927-1929. Het werd uit het legaat van Suster van der Vegt gesticht voor ongehuwde dames en weduwen met onvoldoende inkomen. De plek zelf is wél ouder: de 18de-eeuwse theekoepel en zonnewijzer van de vroegere buitenplaats bleven in de nieuwe aanleg behouden.

Wat is nog te zien?

De spoorlijn, de doopsgezinde kerk uit 1835 en verschillende structuren langs de Boarn zijn nog aanwezig. De Alde Haven is verdwenen; het Leechein ligt nu op de plaats waar het water naar de dorpsstraat liep. De huidige horecalocatie van Goerres herinnert aan de herberg die hier in 1886 begon.