Geschiedenis van Akkrum

Akkrum ontstond als terpdorp aan de zuidzijde van de Boarn. Door die ligging werd het al vroeg een plaats van boeren, vissers, schippers, ambachtslieden en handelaren. Het dorp ontwikkelde zich bovendien als overslagplaats: goederen konden hier tussen land- en watervervoer worden overgeladen.

Naburige dorpen waren via weg en water nauw met elkaar verbonden. Akkrum stond via de Boarn in verbinding met Irnsum en via meren en vaarten met Grouw.

Hoofdelingen en oorlog

Rond 1500 lag Akkrum in een streek waar hoofdelingen en versterkte huizen een belangrijke rol speelden. In de 16de eeuw raakte de plaats opnieuw bij de oorlog betrokken via Hartman en Watze Gauma. Hartman sloot zich aan bij het Verbond der Edelen, vocht bij Jemmingen en leidde later vanuit Emden gewapende strooptochten naar Friesland.

Akkrum in de 16de eeuw

Water, opslag en havens

Akkrum had niet één grote zeehaven zoals Harlingen of Lemmer. Wel waren er kleine havens en losplaatsen die bij het dorpsverkeer over water hoorden. De Nije Haven, een zijtak van de Trigreppel, staat al op een kaart uit de 17de eeuw. De later zo genoemde Alde Haven liep naar de dorpsstraat en bood ligplaats aan onder meer turf- en aardappelschuiten.

Akkrum in de 17de eeuw

1543: kerkland tussen meer, sloten en dijk

Het Beneficiaalboek van 1543 noemt heer Lambert Joichimszoon als pastoor van Akkrum. Kerkvoogden waren Gosse Tijaertszoon en Gabbe Jorritszoon. Zij gaven een overzicht van land dat bij de kerk hoorde.

De percelen lagen onder meer op de Marren, langs de Diepesloot en bij de Slachte. Een deel was verhuurd aan boeren uit de omgeving. In het register staat uitdrukkelijk dat de opbrengst in droge jaren beter was en bij hoog water lager kon uitvallen.

Welgelegen en het oude theehuisje

Naast de kerk ligt het complex Welgelegen. De rij woningen die er nu staat is niet uit de 18de of 19de eeuw: Welgelegen werd pas in 1927-1929 gebouwd uit het legaat van Suster van der Vegt voor ongehuwde vrouwen en weduwen met weinig inkomen. Op deze plek lag daarvoor wel een veel oudere wandeltuin bij een buitenhuis. Van die oude aanleg zijn een 18de-eeuwse theekoepel en een 18de-eeuwse zonnewijzer bewaard gebleven. Het buitenhuis zelf was al in de 18de eeuw afgebroken.

Akkrum in de 18de eeuw

Akkrum in de 19de eeuw

De 19de eeuw: weg, spoor en industrie

De Overijsselse Straatweg van 1827-1828 en de spoorlijn van 1868 versterkten de positie van Akkrum. Er kwamen industrieën voor olie, veevoer en schaatsen. Tegelijk bleef de Boarn druk bevaren. In 1886 werd de Alde Haven gedempt; in datzelfde jaar begon aan de huidige Kanadeeskestrjitte de herberg waaruit later Hotel Prinsen en vervolgens Hotel Goerres ontstond.

Een reiziger in Akkrum

In 1877 beschreef Frans Lion Cachet hoe hij door vorst in Akkrum geen boot naar het westen kon nemen. Hij reisde met andere reizigers per rijtuig verder richting Sneek. Zijn winterreis via Akkrum in 1877 beschrijft ook het wachten in een herberg langs de route.