Geschiedenis van Terhorne aan het Sneekermeer

Terhorne, tegenwoordig officieel Terherne, ontstond op een relatief hoog, zandig deel in het veengebied bij het Sneekermeer. Rondom lag veen dat werd ontwaterd en ontgonnen, zodat het land voor de landbouw gebruikt kon worden. Door die ontwatering zakte het veen in de eeuwen daarna steeds verder, terwijl de zandige ondergrond van Terherne veel minder daalde. De lagere gronden werden steeds natter en een deel veranderde uiteindelijk in open water. Zo kwam het dorp geleidelijk als een eiland tussen het Sneekermeer, de poelen en vaarten te liggen. In de veertiende eeuw had Terhorne in ieder geval een eigen kerk, gewijd aan Sint Laurentius.

Een dorp op een eiland

Terhorne lag aan alle kanten tussen water: het Sneekermeer, de Terhornster- en Terkaplesterpoelen en vaarten rond het dorp. Tot het midden van de 19de eeuw was er geen gewone wegverbinding met de omgeving. Mensen, vee, hooi en goederen werden daarom veel per boot vervoerd en op enkele plaatsen gebruikte men een overzet: een veer waarmee mensen, vee en goederen over het water werden gebracht.

Terhorne in de 19de eeuw

Terhorne in de 16de eeuw

Waterbeheer en oorlog bepaalden een deel van het leven. Bij de Heerenzijl lag een doorgang in de Oude Slachtedijk. De sluis werd in de 16de eeuw verbeterd voor de turfvaart. In 1585 werden dertig soldaten uit het Sneker garnizoen tijdelijk in de kerk ondergebracht om de omgeving te bewaken.

Terhorne in de 16de eeuw

over Terhorne in de 16de eeuw

1543: kerkland in een nat landschap

Het Beneficiaalboek van 1543 noemt heer Nicolaes als pastoor van Terhorne. Rijns Thijszoon en Kempe Sipkezoon waren kerkvoogden. Zij beschreven land dat bij de kerk hoorde, met percelen langs de Slachte, sloten en wallen.

Bij de pastorie hoorde eveneens veel land. Het register noemt een jaarlijkse waarde van ongeveer dertig gouden guldens, maar vermeldt erbij dat de opbrengst in natte jaren lager was. Een deel van het kerkland, met huis en erf, was verhuurd aan Jan Hanszoon voor achttien gouden guldens per jaar.

Terhorne in de 17de eeuw

Het dorp bleef sterk op het water gericht. Boeren bereikten een deel van hun land per praam, vissers werkten op de meren en poelen en schippers onderhielden verbindingen met andere Friese plaatsen. Ook school, kerk en plaatselijk bestuur kregen een vaste plaats in het dorpsleven.

over Terhorne in de 17de eeuw

Terhorne in de 18de eeuw

Terhorne werd bekend door zijn vele kof- en smakschippers. Zij en hun bemanningen woonden in het dorp en namen deel aan de Friese handelsvaart naar onder meer het Oostzeegebied en het Middellandse Zeegebied. Dat betekent niet dat iedere zeereis letterlijk vanuit Terhorne begon. Voor de vaart buitengaats konden grotere kusthavens worden gebruikt. In Terhorne zelf lag wel een scheepshelling en de scheepvaart gaf werk aan verschillende ambachten.

over Terhorne in de 18de eeuw

Terhorne in de 19de eeuw

In 1857 kreeg Terhorne zijn eerste wegverbinding. De grindweg sloot via Meskenwier aan op de weg tussen Akkrum en Oude Schouw. Daarbij werden bestaande overzetten door vaste bruggen vervangen; in het dorp kwam een smalle brug over de Geeuw. Terhorne bleef geografisch door water omgeven, maar was niet langer alleen per boot bereikbaar.

De Heerenzijl was oorspronkelijk een sluis in de Oude Slachtedijk. Nadat de sluis buiten gebruik was geraakt, bleef daar een brede wateropening over. In 1883 werd die opening bij de verbetering van de waterkering gedicht. Schepen die eerder vanuit Akkrum via de Heerenzijl voeren, moesten daarna door Terhorne. Daarom werd de Geeuw door het dorp verbreed en uitgediept en kwam er een bredere brug.

De naam Zandsloot ontstond doordat zand uit het Sneekermeer langs de oevers van de Geeuw werd opgeslagen. Dat zand werd onder meer in stallen en openbare ruimten gebruikt. De Geeuw werd verbreed voor de scheepvaart. De geraadpleegde bronnen geven geen duidelijke aanwijzing voor pakhuizen langs deze watergang.

over Terhorne in de 19de eeuw

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.