Schippers, scheepsvolk en handel over water

Voor Nederland waren schepen eeuwenlang vrachtwagen, autobus en soms woning tegelijk. In Friesland was vervoer over water bijzonder belangrijk. Maar er was een groot verschil tussen een veerschipper die een vaste binnenlandse route voer en een zeeschipper die weken of maanden onderweg kon zijn.

Meer beroepen aan boord

Op een klein binnenschip kon een schipper met zijn gezin veel werk zelf doen. Grotere schepen hadden bemanning: knechten of matrozen die zeilen hesen, het dek en tuig onderhielden, hielpen laden en lossen en wacht liepen. Op zeeschepen konden ook een stuurman, kok en andere bemanningsleden aanwezig zijn.

Veerschipper en beurtschipper

Een veerschipper vervoerde mensen en goederen op een vaste verbinding. Sybe Louws Rouckema begon als veerschipper tussen Joure en Leeuwarden . Een beurtschip voer volgens een vaste regeling en nam vracht voor verschillende klanten mee.

• Sybe Louws Rouckema
• Joure
• Leeuwarden

Het schip als huis

Bij beroepsschippers kon het gezin aan boord wonen. Koken, slapen, kinderen verzorgen en werken gebeurde in een kleine ruimte. De vrouw van de schipper werkte daardoor vaak direct mee, ook als zij in een register geen beroep kreeg.

Van Friesland naar de Oostzee

Friese scheepvaart bleef niet beperkt tot meren en kanalen. In de 16de en vooral de 17de eeuw voeren veel Friese schippers naar Noord- en Oost-Europa. Harlingen was een belangrijke haven. Graan en hout kwamen naar Friesland; kaas, bakstenen, dakpannen en andere Friese producten gingen de andere kant op.

De reis naar het Oostzeegebied liep via de Sont tussen Denemarken en Zweden. Een zeereis duurde veel langer dan een dorpsveer en stelde andere eisen aan schip, bemanning en proviand.

Koopman en schipper

De koopman kocht en verkocht de handelswaar en regelde financiering en opslag. De schipper vervoerde de lading. Soms handelde een schipper ook voor eigen rekening, maar het waren verschillende rollen.

De kade als volgende werkplek

Na aankomst moest de vracht van boord. De sjouwers van Sneek droegen goederen van schepen naar pakhuizen, winkels en markten.

Schipper en veenbaas

Marten Aukes wordt zowel schipper als veenbaas genoemd.

Waar kunt u het nog zien?

In het Skûtsjemuseum in Earnewâld is de woonruimte van een schippersgezin rond 1900 te zien. Het Fries Scheepvaart Museum in Sneek behandelt de Friese scheepvaart en scheepsbouw.