IJlst in de 19de eeuw
De 19de eeuw veranderde IJlst ingrijpend. De stad bleef klein, maar oude scheepsbouw en houthandel kregen concurrentie van nieuwe vormen van vervoer en industrie. In 1859 telde IJlst 1468 inwoners. Veel werk bleef met hout verbonden.
De oude kerk was versleten
De oude Mauritiuskerk bij het voormalige karmelietenklooster verkeerde aan het begin van de eeuw in slechte staat. Tijdens de overstroming van 1825 werd het gebouw zelfs gebruikt om vee een veilig heenkomen te geven. Vanaf 1827 werden er geen kerkdiensten meer gehouden. Op de voormalige koemarkt werd een nieuwe hervormde kerk gebouwd, die in 1830 in gebruik kwam.
De stad werd verbouwd
Ook andere oude onderdelen van IJlst verdwenen of veranderden. De waag verloor zijn oude functie en werd in 1831 tot school verbouwd. De oude kerk werd verder afgebroken. Tussen 1830 en 1834 werden waterlopen aangepast en kwam er ruimte voor nieuwe woningen. De stad bleef herkenbaar, maar de verhouding tussen water, straat en bebouwing veranderde.
De Rat kwam naar IJlst
In 1828 werd een houtzaagmolen uit de Zaanstreek gekocht, uit elkaar gehaald en over het water naar IJlst gebracht. Daar werd hij als De Rat opgebouwd. De molen paste uitstekend bij de plaatselijke economie: hout kon via de Geeuw worden aangevoerd en met windkracht tot planken worden gezaagd.
Rond 1860 waren in IJlst drie houtzaagmolens. Dertig jaar later was daarvan nog één over. Stoomkracht en later andere machines veranderden de houtbewerking.
Een koopmansfamilie met pakhuizen en schepen
De familie De Jong laat zien dat IJlst in de 19de eeuw nog steeds een stad van schippers en kooplieden was. Klaas Pieters de Jong kocht in 1807 een huis bij de stadsdraaibrug. In het pand kwamen een winkel, pakhuis en droogzolder voor granen en peulvruchten. Zijn zoon en kleinzoons zetten de handel voort. Het bedrijf kreeg later ook vestigingen buiten IJlst.
Scheepvaart rond 1850.
Een familielid herinnerde zich later het wonen aan de Geeuw: rondom het huis was water en kinderen konden er roeien, zeilen en in de winter schaatsen. Dat beeld laat goed zien hoe vanzelfsprekend water in het dagelijkse leven van een IJlster gezin was.
Overstroming rond 1850.
Het dagelijkse leven speelde zich voor een groot deel in en rond het huis af.
Woning rond 1850.
1859: een nieuw stadhuis
In 1859 werd het stadhuis herbouwd.
Het kwam op een centrale plek aan de Galamagracht. Het gebouw hoorde bij een stad die weliswaar klein bleef, maar een eigen gemeentebestuur, scholen, kerken, bedrijven en winkels had.
1885: de trein komt
Op 28 november 1885 werd het station van IJlst geopend aan de spoorlijn Leeuwarden-Sneek-Stavoren. Voor het eerst kreeg de stad een snelle verbinding over land met andere plaatsen. Dat betekende niet dat het vervoer over water meteen verdween. Schepen bleven nog tientallen jaren belangrijk, maar trein en weg namen geleidelijk verkeer over.
Een stadje vol kleine bedrijven
Aan het einde van de eeuw waren er nog scheepswerven, houthandelaren, ambachtslieden, winkeliers en fabrieksarbeiders. De overgang van ambacht naar industrie was dus niet plotseling. Oude en nieuwe vormen van werk bestonden naast elkaar.
Verder door IJlst
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Kaart van IJlst
Het huidige IJlst en de directe omgeving.
Het huidige IJlst.
De historische beelden hieronder laten zien hoe het water en de bebouwing rond 1800 het stadsbeeld bepaalden.
Water bleef ook in de 19de eeuw bepalend voor vervoer, werk en het straatbeeld.
Langs de huizen lagen erven, tuinen en bleekvelden direct aan het water.
Ook in de winter bleef het water deel van het dagelijkse leven.
IJlst door de eeuwen
IJlst in de 19de eeuw
Plaatsen in de omgeving
Dagelijks leven
Veer rond 1850.
Wasdag rond 1800.
Onderwijs rond 1850.
Trekschuit rond 1850.
