IJlst door de eeuwen heen

IJlst is een van de oude Friese steden. Het stadje groeide op een knooppunt van waterwegen. De Ee liep door de nederzetting en via de Geeuw was er een verbinding met Sneek. Water bepaalde eeuwenlang waar huizen, bedrijven, werven en handelsplaatsen kwamen.

De oorsprong van de stadsrechten van IJlst is niet precies bekend. In 1315 wordt IJlst in ieder geval als stad aangeduid en in 1317 had de stad een eigen stadszegel. In 1502 werden de stedelijke privileges opnieuw bevestigd.

Ijlst in de 16de eeuw

IJlst bleef klein, maar had een opvallend eigen economie. Scheepvaart, scheepsbouw, houthandel en houtbewerking waren belangrijk. In de 19de eeuw kwam daar industrie bij. Nooitgedagt begon in 1865 en maakte IJlst in heel Nederland bekend met schaatsen en timmergereedschap.

Ijlst in de 19de eeuw

IJlst was in de 17de eeuw een kleine stad waarin handel, wonen en werken dicht naast elkaar lagen.

In de 16de eeuw: oorlog en godsdienststrijd

Rond 1500 werd IJlst betrokken in de strijd tussen de Saksers en de door Gelre gesteunde Friezen. In 1514 werd de kleine, nauwelijks verdedigde stad door de Gelderse partij ingenomen. Twee jaar later kwam de Bourgondische stadhouder Floris van Egmond met ongeveer drieduizend soldaten per schip vanuit Stavoren en Workum naar IJlst. Volgens kroniekschrijver Worp van Thabor ontving Van Egmond daar een brief, waarna hij zijn leger alweer verzamelde en naar Workum en Stavoren terugtrok. Het leger bezette IJlst dus korte tijd; er is geen aanwijzing dat de soldaten de stad bij dit verblijf plunderden.

In 1572, dus aan het begin van de Tachtigjarige Oorlog, verwoestten de geuzen het karmelietenklooster bij de Mauritiuskerk.

IJlst in de 16de eeuw.

Voor de Friese wapenschouw van 3 februari 1552 zijn zes stedelijke lijsten bewaard: Harlingen, Bolsward, Sneek, Workum, Staveren en Sloten. Een afzonderlijke lijst voor IJlst behoort niet tot het bewaarde materiaal. De lijsten van Sneek en Wymbritseradeel geven dus wel regionale context, maar hun namen en wapens mogen niet aan IJlst worden toegeschreven.

Welke Friese monsterlijsten uit 1552 bewaard zijn

In de 17de eeuw: een stad van schippers en scheepsbouwers

In de 17de eeuw waren scheepvaart en scheepsbouw belangrijk voor de economie van IJlst. Het hout kwam onder meer uit Duitsland en Scandinavië. De stad was via geregelde beurtdiensten verbonden met andere plaatsen. In 1664 vertrokken schepen naar onder andere Amsterdam, Leeuwarden, Joure, Balk, Workum en Sneek.

Ijlst in de 17de eeuw

IJlst zag er anders uit dan een dichtbebouwde grote stad. Tussen huizen en Dijgreften lagen stukken grond die nog agrarisch werden gebruikt. Bij boerderijen in de stad stonden hooibergen. De latere overtuinen hadden toen nog vaak een praktische functie. Wonen in de Friese steden.

IJlst in de 17de eeuw.

In de 18de eeuw: hout, werven en markten

IJlst telde in de 18de eeuw ongeveer duizend inwoners. Hout, schepen en handel bleven belangrijk. In 1779 ontstond de houthandel van de familie Oppedijk, die later vestigingen buiten IJlst kreeg. In 1733 kreeg de stad een waag en een koemarkt. Markten en kermissen in Friesland.

Ijlst in de 18de eeuw

IJlst in de 18de eeuw.

In de 19de eeuw: van houtstad naar fabriekstadje

In de Franse tijd rond 1800 was handel over zee maar beperkt mogelijk. Daarna herstelden scheepsbouw en handel maar gedeeltelijk. Rond het midden van de eeuw kwam tijdelijk nieuw werk door de bouw van schepen voor het vervoer van turf en teelaarde. In 1860 telde IJlst nog drie houtzaagmolens.

Een nieuwe ontwikkeling begon in 1865, toen Jan Jarigs Nooitgedagt timmergereedschap en houten schaatsen ging maken. Het kleine bedrijf groeide uit tot een fabriek die veel IJlster gezinnen werk gaf. Het leven van kinderen in Friese steden. In 1885 kreeg IJlst bovendien een station aan de spoorlijn Leeuwarden-Stavoren. Water bleef belangrijk, maar de stad was niet langer alleen van schepen afhankelijk.

IJlst in de 19de eeuw.

Tot ver in de 19de eeuw bleef de oude langgerekte vorm van IJlst herkenbaar in het stadsbeeld.