Hindeloopen door de eeuwen heen

Hindeloopen, in het Fries Hylpen, is een van de Friese elf steden. De plaats ontstond aan de Zuiderzee en groeide in de middeleeuwen uit tot een handels- en havenstad. In de 13de eeuw kreeg Hindeloopen stadsrechten.

Een kleine stad met grote schepen

Hindeloopen had zelf geen grote zeehaven waar de grootste koopvaardijschepen veilig konden liggen. Toch woonden er veel schippers. Vooral in de 17de en 18de eeuw voeren Hindelooper grootschippers vanuit Amsterdam naar Scandinavië en het Oostzeegebied. Hindeloopen fungeerde daardoor als een voorhaven van Amsterdam: de schippers en hun gezinnen woonden in Hindeloopen, terwijl veel schepen vanuit Amsterdam voeren.

Hindeloopen in de 18de eeuw

Scheepvaart rond 1664.

1503-1517: brand en oorlog

De 16de eeuw begon onrustig. Op 18 mei 1503 brandde Hindeloopen bijna geheel af. In 1516 en 1517 kreeg de stad opnieuw met oorlogsgeweld te maken. In 1517 viel Grutte Pier Hindeloopen aan toen er Bourgondische soldaten lagen.

De strijd in 1516.

De 17de en 18de eeuw: scheepvaart brengt welvaart

De zeevaart bracht geld naar de stad. Rond 1615 waren er volgens een oude stadsbeschrijving ongeveer honderd grootschippers. In 1666 gingen tijdens de oorlog met Engeland 29 Hindelooper fluitschepen verloren of vielen in Engelse handen.

De welvaart was in de 18de eeuw nog goed zichtbaar. Rond 1749 telde Hindeloopen ongeveer 1.600 inwoners. Schippersgezinnen lieten hun huizen inrichten met kleurrijke stoffen, beschilderde meubels en voorwerpen die door de handel met Amsterdam beschikbaar kwamen.

Haven rond 1750.

Een eigen wooncultuur

Aan het einde van de 17de eeuw ontstond de Hindelooper schilderkunst. Meubels en gebruiksvoorwerpen werden versierd met bloemen, ranken, dieren en Bijbelse of allegorische voorstellingen. De internationale contacten van de schippers speelden mee in de ontwikkeling van die smaak.

Ook de vrouwenkleding kreeg een heel eigen karakter. Sitsen uit India en andere ingevoerde stoffen werden gecombineerd tot een kleurrijke dracht waarin rouw, huwelijk en levensfase zichtbaar konden zijn.

Bijzondere gebruiken van Hindeloopen rond 1800.

Na 1780 begint het verval

De Vierde Engelse Oorlog van 1780-1784 en daarna de Franse tijd troffen de zeevaart hard. In de 19de eeuw verloor Hindeloopen zijn belangrijkste economische basis. Veel schippers verdwenen en de plaats verarmde.

Hindeloopen in de 19de eeuw

Vanaf ongeveer 1880 kwam er voorzichtig weer meer bedrijvigheid door de visserij. Tegelijk groeide buiten Hindeloopen de belangstelling voor de oude kleding, interieurs en schilderkunst.

1775: hout uit Narva voor een Hindelooper schipper

Een Deense tolregistratie uit 1775 noemt de Hindelooper schipper Auke Abes Kat. Hij kwam uit Narva aan de Oostzee, was op weg naar Amsterdam en had 1.416 balken aan boord. Zo'n lading maakt tastbaar waarom de Oostzeehandel belangrijk was: schippers vervoerden enorme hoeveelheden hout voor bouw en scheepswerven.

1823 en 1855: een cultuur die al aan het verdwijnen was

Van Lennep en Van Hogendorp troffen Hindeloopen in 1823 opvallend stil aan. Zij liepen door straten zonder bijna iemand te zien en aten een boterham in Het Gouden Anker, dat Van Hogendorp “liederlijk” noemde. In 1855 legden de Hindeloopers S.O. Roosjen en N.D. Kroese samen met Wopke Eekhoff juist woningen, kleding, taal, vrijen, trouwen en begraven vast omdat veel oude gewoonten verdwenen.

Roosjen en Kroese beschrijven het dagelijks leven in Hindeloopen in 1855

Wat is er nog te zien?

Het oude straten- en grachtenpatroon is nog goed herkenbaar. In het centrum staan historische huizen, de Grote Kerk en het oude havengebied. Museum Hindeloopen vertelt over de scheepvaart, Hindelooper dracht, schilderkunst en wooncultuur.

Ook tegenwoordig wordt de Hindelooper schilderkunst nog door verschillende ateliers beoefend.