Hindeloopen in de 19de eeuw

De 19de eeuw begon voor Hindeloopen met economische terugval. De grote zeevaart, die in de 17de en 18de eeuw zoveel geld naar de stad had gebracht, verdween vrijwel geheel. Tegelijk gebeurde iets merkwaardigs: juist toen de oude Hindelooper cultuur in de stad zelf verdween, werd zij elders beroemd.

Een stad zonder zijn oude zeevaart

De Vierde Engelse Oorlog van 1780-1784 en de Franse tijd hadden de koopvaardij zwaar getroffen. Hindelooper schippers vonden elders werk of verdwenen uit de grote vaart. Daarmee vielen ook inkomsten weg voor gezinnen, winkels en ambachtslieden.

Herberg rond 1800.

1855: inwoners leggen het verdwijnende Hindeloopen vast

S.O. Roosjen en N.D. Kroese publiceerden samen met Wopke Eekhoff in 1855 Merkwaardigheden van Hindeloopen. Het boek beschreef woningen, kleding, gebruiken en taal. Juist omdat veel oude gewoonten al aan het verdwijnen waren, werd het werk later een belangrijke bron.

Het bijzondere is dat we het boek zelf nog kunnen lezen. Het is geen moderne reconstructie maar een publicatie uit de 19de eeuw, geschreven door mensen die het oude Hindeloopen nog van dichtbij kenden.

Verver rond 1833.

1877: een Hindelooper kamer wordt een sensatie

Op de Historische Tentoonstelling van Friesland in Leeuwarden werd in 1877 een complete Hindelooper kamer ingericht. De kamer trok uitzonderlijk veel aandacht en werd een van de bekendste onderdelen van de tentoonstelling.

De belangstelling is rechtstreeks in de kranten van dat jaar terug te vinden. De Franse schrijver Henri Havard schreef in Het Vaderland van 2 augustus 1877 dat bezoekers zich in de kamer plotseling in een andere wereld waanden. Om de aangeklede poppen zo correct mogelijk te kleden, had de commissie zelfs vier vrouwen uit Hindeloopen naar Leeuwarden laten komen.

Woning rond 1877.

1878: Hindeloopen naar de Wereldtentoonstelling in Parijs

Het succes bleef niet tot Friesland beperkt. Een jaar later werd een Hindelooper kamer naar de Wereldtentoonstelling in Parijs gestuurd. Een plaatselijke wooncultuur die thuis grotendeels uit het dagelijkse leven verdwenen was, werd daarmee aan een internationaal publiek getoond.

Bedstede rond 1800.

1894: Arend Roosje maakt van de herontdekking weer een ambacht

De nieuwe belangstelling schiep opnieuw vraag naar Hindelooper schilderwerk. Arend Roosje begon in 1894 een eigen werkplaats in Hindeloopen. Daar werden weer meubels en gebruiksvoorwerpen beschilderd en kregen nieuwe schilders les. De traditie die bijna verdwenen was, kreeg zo een tweede leven.

De klederdracht verdwijnt uit het straatbeeld

De traditionele Hindelooper dracht werd in de 19de eeuw steeds minder gedragen. Omstreeks 1880 was zij vrijwel uit het dagelijkse straatbeeld verdwenen. Op tentoonstellingen, in boeken en later in musea werd diezelfde kleding juist een van de bekendste symbolen van Hindeloopen.

1823: bijna niemand op straat

Jacob van Lennep en Dirk van Hogendorp kwamen op 6 juni 1823 vroeg in Hindeloopen aan. Van Lennep schreef dat zij twee straten uitliepen zonder een mens te zien, behalve een haan en een hond. In Het Gouden Anker aten ze een boterham. Aan de muur hing de boekenlijst van een leesgezelschap met 26 werken.

Van Hogendorp noteerde in zijn lijst met logementen kort: “Hinlopen. Het anker. Liederlijk.” Het is zijn persoonlijke oordeel, maar samen met Van Lenneps beschrijving geeft het een zeldzaam beeld van een vroege ochtend in het sterk teruggelopen stadje.

Hoe Roosjen en Kroese in 1855 het verdwijnende Hindelooper dagelijks leven beschreven