Stavoren in de 19de eeuw

Stavoren begon de 19de eeuw op een dieptepunt. In 1815 telde de stad nog maar ongeveer 574 inwoners. Van de vroegere handelsstad met wallen, poorten, werven en honderden scheepvaartgezinnen was weinig over.

Grote delen van de oude stad waren leeg geworden

wonen in de Friese steden

Door de economische achteruitgang waren veel woningen verdwenen. Binnen het oude stratenpatroon lagen grote open terreinen. De monumentenbeschrijving noemt de afbraak van een groot deel van de bebouwing in de 18de en 19de eeuw als een belangrijk kenmerk van de ontwikkeling van Stavoren.

Meer beelden van de stad en het dagelijks leven.

1823: bijna niemand op straat

In juni 1823 liepen Dirk van Hogendorp en Jacob van Lennep door Stavoren naar hun herberg. Van Hogendorp telde op die tocht maar twee mensen: een man en een vrouw. Hij schreef dat handel en nijverheid waren verdwenen. Hij had gehoord dat in de voorafgaande twintig jaar drie scheepstimmerwerven en een zeilmakerij waren verdwenen en dat de laatste werf acht jaar eerder was gesloopt.

Ook Hindeloopen maakte op hem een lege indruk. De reizigers kwamen daar door een hek dat op een weilandhek leek. Hij schreef dat zij er aanvankelijk zelfs geen hond of kat zagen. Langs de kust telde hij op sommige plekken vijf rijen palen die samen met zware stenen de zeedijk beschermden.

Visserij als belangrijkste werk

Voor veel gezinnen werd de visserij een van de belangrijkste bronnen van bestaan. Vissers voeren vanuit de haven de Zuiderzee op. Daarnaast bleven kleine handel en landbouw een rol spelen.

Meer beelden van de stad en het dagelijks leven.

De spoorlijn bereikt Stavoren

Aan het einde van de eeuw veranderde de positie van Stavoren opnieuw. De spoorlijn vanuit Leeuwarden via Sneek werd in 1883-1885 tot Stavoren aangelegd. Het station kwam aan de noordzijde van de oude stad, vlak bij de haven.

1886: met de veerboot naar Enkhuizen

Vanaf 1886 sloot de trein aan op een veerdienst over de Zuiderzee naar Enkhuizen. Reizigers konden daardoor vanuit Friesland via Stavoren naar Noord-Holland reizen. Goederen konden eveneens tussen trein en schip worden overgeladen.

De verbinding bracht nieuw werk: bij de spoorwegen, in de haven, op de veerboot, bij logementen en bij bedrijven die reizigers en goederen bedienden.

Meer beelden van de stad en het dagelijks leven.

De haven krijgt opnieuw betekenis

De nieuwe verbinding gaf de haven een functie die anders was dan in de 17de eeuw. Niet meer tientallen Staverse grootschippers bepaalden het beeld, maar passagiers, spoorwegpersoneel en veerboten. De stad werd opnieuw een schakel tussen Friesland en Holland.

Wat is er nog te zien?

Het station en de spoorlijn bestaan nog. Ook de haven is nog duidelijk herkenbaar als plek waar spoor en scheepvaart samenkwamen. In het oude centrum zijn de Voordelft, Achterdelft en De Schans belangrijke resten van het historische stadsplan.

Museum 't Ponthús vertelt over de handel, scheepvaart, visserij en het dagelijks leven in Stavoren.

Verder

• Stavoren door de eeuwen heen
• Stavoren in de 18de eeuw

Friesland tijdens de Franse aftocht van 1813

In Stavoren hield tegenwind Franse vluchtelingenschepen vast. Kort daarna sliepen Kozakken in het raadhuis rond de groene tafel en eisten eten, drinken en paardenvoer. Franse aftocht en de komst van Kozakken in Friesland, 1812-1814.

Franse aftocht en de komst van Kozakken in Friesland, 1812-1814

Kozakken en Franse vluchtelingen

Stadsgriffier Simon moest in november 1813 onderhandelen over schepen met Franse gezinnen. Daarna kwamen Kozakken naar het raadhuis. Het volledige verhaal staat op kozakken en franse vluchtelingen.

Stavoren in 1813 en de Franse tijd