Stavoren in de 18de eeuw

Aan het begin van de 18de eeuw was Stavoren nog een echte zeevarende stad. De scheepvaart gaf werk aan schippers, scheepsbouwers en ambachtslieden. Toch werd gedurende de eeuw steeds duidelijker dat de stad opnieuw terrein verloor.

Op 19 november 1701 werd Reinier Olofs uit Stavoren opgehangen. Hij had als schipper vracht voor Nantes meegenomen, de goederen op zee laten overladen en zijn eigen schip laten zinken.

De haven verzandde steeds opnieuw

Een van de grootste problemen was de haven. Zand en slib maakten de toegang voor schepen steeds moeilijker. De haven moest geregeld worden uitgediept. Voor grote schippers werd een andere thuishaven daardoor aantrekkelijker.

Verschillende Staverse schippersfamilies vertrokken. Daarmee verdwenen niet alleen schepen uit de haven, maar ook klanten voor werven, zeilmakers, touwslagers, herbergen en winkels.

Toch bleef Stavoren verbonden met de Oostzee

Een bijzonder middeleeuws handelsvoorrecht bleef nog lang bestaan. Staverse schepen hadden in Denemarken voorrang bij de Sonttol. Volgens de plaatselijke geschiedschrijving bracht de eerste Staverse schipper die ieder jaar aankwam als tegenprestatie een rol Leids laken mee. Dit gebruik hield zelfs tot omstreeks 1800 stand.

Een kleine stad achter de wallen

wonen in de Friese steden

De verdedigingswerken uit de late 16de eeuw stonden in de 18de eeuw nog rond de stad. Binnen de grachten was echter steeds meer open ruimte doordat huizen verdwenen. De economische achteruitgang werd daardoor ook letterlijk zichtbaar in het stadsbeeld.

Meer beelden van de stad en het dagelijks leven.

Meer beelden van de stad en het dagelijks leven.

1780-1784: vier jaar oorlog op zee

De Vierde Engelse Oorlog was voor een stad die afhankelijk was van scheepvaart bijzonder zwaar. Tussen 1780 en 1784 kwam de Nederlandse handel over zee grotendeels tot stilstand. Voor Stavoren betekende dat opnieuw verlies van werk en inkomsten.

Het aantal inwoners daalt

In 1704 woonden ongeveer 1.604 mensen in Stavoren. In 1795 waren dat er nog ongeveer 1.235. De sterke afname zette tijdens de Franse tijd door.

1765: gestolen zoolleer uit de lijnbaan

In de nacht van 24 op 25 maart 1765 werden vijf ruggen zoolleer uit de lijnbaan van Thomas Ages Oudewagen in Stavoren meegenomen. Het ging om Hark Pieters, 39 jaar, en haar zoon Jan. Hark was getrouwd met de 41-jarige schoenmaker Harmen ter Heer. Op 27 april 1765 volgde de veroordeling. Het vonnisoverzicht vermeldt een zware geseling en drie jaar gevangenisstraf.

Thomas Ages Oudewagen was koopman en grootschipper in Stavoren. Hij had ook zakelijke belangen in de grote lijnbaan, een bedrijf waar touw voor schepen werd geslagen. In 1759 sloot hij een overeenkomst met zijn schoonzoon, burgemeester Pier Hempenius, na een geschil over het beheer van de lijnbaan, scheepsaandelen en andere zaken. Pier zou hem 1.800 caroliguldens betalen, verdeeld over achttien jaarlijkse termijnen van 100 gulden.

De rekening was jaren later nog niet vereffend. Thomas begon in 1777 een proces tegen de weduwe van Pier. Op 12 mei 1779 wees het gerecht van Stavoren zijn eis om extra rente af. De zaak ging naar het Hof van Friesland. Beide oorspronkelijke procespartijen overleden tijdens de verdere behandeling. Op 15 juli 1780 bevestigde het Hof de eerdere uitspraak: de erfgenamen van Thomas kregen de gevorderde extra rente niet.

Visserij wordt belangrijker

schippers en scheepsvolk

Naarmate de grote handelsvaart verdween, werd de visserij voor meer inwoners een bron van bestaan. De Zuiderzee lag direct voor de deur en leverde onder meer paling, bot, spiering en andere vis.

Verder

• Stavoren door de eeuwen heen
• Stavoren in de 16de en 17de eeuw
• Stavoren in de 19de eeuw