Stavoren in 1813: Franse gezinnen aan de haven en Kozakken in het raadhuis

Op dinsdagmorgen in november 1813 verschenen drie grote tjalken bij de haven van Stavoren. Ze kwamen van Galamadammen. Aan boord zaten Franse ambtenaren, hun gezinnen en ongeveer honderd gewapende douaniers. Op de wal stonden schippers en inwoners. Niet iedereen wilde de Fransen ongedeerd laten vertrekken.

Vluchtelingen tussen de wachtende schepen

Door storm en tegenwind waren eerder al schepen de haven binnengevlucht. Andere vaartuigen konden niet naar buiten. Bij de havenhoofden stonden daardoor veel schippers en varensgezellen bijeen. Toen de drie tjalken binnenkwamen en de gewapende douaniers de menigte zagen, stelden zij zich langs de schepen tot aan de havenbrug op.

Onder de toeschouwers werd gesproken over het verjagen van de douaniers en het plunderen van de schepen. De douaniers waren bewapend. Een gevecht had veel slachtoffers kunnen maken, en niemand wist of de Fransen uit wanhoop het vuur zouden openen. De maire van Stavoren vreesde voor de gevolgen.

De griffier gaat aan boord

Stadsgriffier G.D. Simon was de enige van de betrokken stadsbestuurders die Frans verstond. Hij overlegde met de maire en ging naar een Franse luitenant. Deze leidde hem naar het eerste schip. Daar ontmoette Simon douanedirecteur Geffroy, diens secretaris, andere ambtenaren en Franse vrouwen. Eekhoff noteerde wat Simon hem over de ontvangst had verteld:

Simon onderhandelde met Geffroy. De directeur stemde ermee in dat de schepen vóór vertrek zouden worden onderzocht. Simon ging terug naar de maire, die drie bestuursleden aanwees om het onderzoek samen met hem te doen. Zij verklaarden daarna dat ze geen goederen hadden gevonden die volgens hen voor het land moesten worden achtergehouden.

Vijftig gulden voor ieder schip

De uitkomst werd aan de schippers en de mensen op de wal bekendgemaakt. Hun hulp was nodig: de tjalken konden bij deze wind niet op eigen kracht naar buiten. De schippers en varensgezellen wilden helpen, maar verlangden vijftig gulden per schip.

Simon bracht die voorwaarde aan Geffroy over. De directeur betaalde. De douaniers gingen aan boord en de mensen aan de wal trokken de schepen tegen de wind in naar buiten. Het laatste schip werd nog met stenen bekogeld. De vluchtelingen waren weg, maar de woede was niet verdwenen.

Markt rond 1847.

De Kozakken komen 's nachts

In de daaropvolgende nacht arriveerde een groep van ongeveer twintig Kozakken. Zij kwamen te laat om de Franse vluchtelingen nog in de haven te vinden. De ruiters trokken het raadhuis binnen. Volgens de aan Eekhoff meegedeelde herinnering gingen ze:

De Kozakken beschuldigden de maire en Simon ervan dat de Franse schepen waren ontkomen. Ze dreigden beide mannen gevangen te nemen en naar Dresden te voeren. Door voedsel, drank en paardenvoer te verstrekken, slaagde het bestuur erin de dreigementen te laten bedaren. Na twee dagen trok de groep langs de zeedijk verder.

Een vermeende adjudant uit Groningen

De groep werd vergezeld door iemand die Duits sprak en zich voordeed als adjudant van de Kozakkenaanvoerder. Achteraf bleek volgens het relaas dat deze man uit Groningen kwam en niet de Russische adjudant was waarvoor hij zich uitgaf. Hij werd later in Leeuwarden opgesloten wegens bedrog en buitensporige verteringen. Eekhoff benoemt hem in zijn negentiende-eeuwse verslag met een aanduiding die zijn Joodse afkomst benadrukt; zijn afkomst verklaart het bedrog niet.

Scheepvaart rond 1800.

Het verblijf van de ruiters had Stavoren veel geld gekost. De stad kreeg die kosten later terug door tussenkomst van commandant Van Asbeck. Simon vertelde zijn ervaringen vele jaren later aan Eekhoff. De beschrijving is dus een herinnering van een direct betrokkene, zoals Eekhoff die heeft opgetekend.

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.