Hindeloopen in de 18de eeuw

In de 18de eeuw bereikte Hindeloopen het hoogtepunt van zijn welvaart. Veel inwoners leefden direct of indirect van de zeevaart. Tegelijk ontstond de woon- en kledingcultuur waarvoor Hindeloopen later beroemd werd. Achter die bekende geschiedenis zitten ook concrete verhalen over gezinnen, ambachtslieden en politieke onrust.

Schippers woonden in Hindeloopen, de schepen lagen vaak in Amsterdam

Hindeloopen had geen grote beschutte zeehaven voor tientallen koopvaardijschepen. Veel Hindelooper grootschippers voeren daarom vanuit Amsterdam naar Scandinavië en het Oostzeegebied. De gezinnen bleven in Hindeloopen wonen. Via Amsterdam kwamen stoffen, porselein en andere goederen in de stad terecht.

Scheepvaart rond 1710.

De vrouwen bleven achter in het likhús

Achter verschillende grootschippershuizen stonden kleine zomerwoningen, de zogeheten likhúzen. Wanneer de schipper maanden op zee was, woonde zijn vrouw daar in de zomer met de kinderen. Het grote huis hoefde dan niet volledig gebruikt en onderhouden te worden. Zo werd de afwezigheid van de zeevarende mannen letterlijk zichtbaar in de manier waarop gezinnen woonden.

Kinderspel rond 1750.

1749: vijf schilders in een stad van ongeveer 1.600 inwoners

Het Quotisatiekohier van 1749 noemt vijf schilders in Hindeloopen: Jan Sluitenburgh, Fonger Lammerts, Abe Sipkes, Hidde Tijmens en Tenne Heyes. Voor zo'n kleine plaats was dat opvallend. Het register zegt niet dat alle vijf meubeldecoraties maakten. Van Jan Sluitenburgh weten we uit een rekening uit 1738 wel dat hij voor het "verven en schilderen van een stoof" werd betaald.

De schilders waren gewone ambachtslieden. Zij schilderden huizen, maakten glas, imiteerden hout of marmer en zetten letters. Het decoratieve werk aan meubels en interieurs hoorde bij dat bredere vak.

Haven rond 1750.

1749: een protestgedicht op de schutting

In 1748 en 1749 was er in Hindeloopen onrust over het stadsbestuur. De invloedrijke stadssecretaris Wybrant was afgezet, maar burgers vermoedden dat zijn familie via zijn zoon toch invloed bleef houden.

In de nacht van 29 op 30 januari 1749 hing iemand een gedicht van ongeveer zeventig regels op een schutting. Het begon met een raad aan de magistraat dat Wybrant en zijn zoon moesten vertrekken. Verderop werd zelfs met geweld en bloedvergieten gedreigd. De magistraat wilde het stuk bewaren als bewijs. Het papier werd niet losgetrokken: men liet de plank waarop het was aangeplakt uitzagen en naar het raadhuis brengen. Uiteindelijk werden nieuwe functionarissen benoemd.

De negentiende-eeuwse plaatselijke geschiedschrijving verwijst voor dit voorval rechtstreeks naar de Nederlandsche Jaarboeken van maart 1749, bladzijde 299. Het is daarmee geen latere volkslegende, maar een gebeurtenis die kort na 1749 in de politieke berichtgeving werd vastgelegd.

Scheepvaart rond 1750.

Kleding en wooncultuur: internationaal én plaatselijk

Hindelooper vrouwen gebruikten sitsen en andere ingevoerde stoffen die via Amsterdam beschikbaar kwamen. De combinatie van kleuren en kledingstukken kon onder meer aangeven of een vrouw getrouwd was en of zij in de rouw was. De beroemde Hindelooper cultuur was daardoor geen afgesloten dorpscultuur: internationale handel en plaatselijke gewoonten raakten er juist met elkaar verweven.

Kleding, huwelijk en andere bijzondere gebruiken in Hindeloopen rond 1800.

Woning rond 1750.

1780-1784: de Engelse oorlog treft de zeevaart

De Vierde Engelse Oorlog maakte een einde aan een lange periode van voorspoed. Nederlandse koopvaarders konden veel moeilijker uitvaren en de handel over zee liep sterk terug. Voor Hindeloopen was dat bijzonder zwaar omdat zoveel gezinnen van de vaart afhankelijk waren. In de 19de eeuw zou blijken dat de oude economische basis niet meer volledig terugkwam.

1775: Auke Abes Kat met 1.416 balken uit Narva

In een Deense douaneregistratie uit 1775 verschijnt de Hindelooper schipper Auke Abes Kat. Hij kwam uit Narva en voer naar Amsterdam met 1.416 balken hout. Zulke ladingen waren groot en zwaar en maakten duidelijk waarom Hindelooper schippers zich specialiseerden in de Oostzeevaart.

Het hout was bestemd voor een Republiek waar huizen, pakhuizen en schepen voortdurend bouwmateriaal vroegen. Achter één schipper stonden een bemanning, reders, leveranciers en gezinnen die afhankelijk waren van een veilige thuiskomst.

1762: Elias Davids verbleef bij Piet Eenbeen

Elias Davids verbleef voor de moord op Antje Sjeerps ongeveer twee weken bij Piet Eenbeen in Hindeloopen. Hij werd later veroordeeld voor het doden van de zeventienjarige dienstmeid aan de zeedijk tussen Gaast en Piaam. Elias Davids en de zaak van Antje Sjeerps (1762-1763).