Het stadje Hindeloopen rond 1800

In Friesland was Hindeloopen rond 1800 een kleine stad met een heel eigen karakter. De bevolking was niet groot, maar de gewoonten, kleding en manier van leven verschilden sterk van die in de rest van Friesland en zelfs van de nabije plaatsen. Ondanks dat Hindeloopen dicht bij steden als Workum en Stavoren lag en omringd werd door dorpen, bleven de inwoners hun oude gebruiken trouw. Deze tradities werden van generatie op generatie doorgegeven en men hield vast aan een duidelijke afstand tot de gewoonten van andere Friezen.

De stad zelf heeft een opvallende inrichting. Hindeloopen was onregelmatig gebouwd en veel bruggen en straten waren alleen geschikt voor voetgangers. Met een wagen kon men zich er moeilijk verplaatsen. Ook de huizen hadden een bijzondere bouw en inrichting. Veel vensterluiken waren donker geschilderd en versierd op een manier die marmer moest voorstellen. In de huizen stonden grote eikenhouten kasten met veel snijwerk en versieringen. Ook waren er vaak rijk versierde spiegels en kostbaar Japans porselein te vinden, dat in eerdere tijden zeer waardevol was geweest.

De huizen waren meestal niet breed en hadden vaak maar één verdieping. Binnen stond de zogenoemde Hindelooper kamer centraal. Dit was het belangrijkste vertrek van het huis. In de winter bracht het hele gezin hier de dag door en vaak werd er ook geslapen. Aan de ene kant van de kamer stond een grote schoorsteen. Aan de andere kant bevonden zich de bedsteden die in de muur waren ingebouwd. Deze bedsteden waren als kleine nissen of kasten waarin men kon slapen.

De geschiedenis van Hindeloopen

Bedsteden kwamen in veel delen van Nederland voor, maar in Friesland waren ze vaak hoog geplaatst. Om in bed te komen gebruikte men soms een stoel of een klein trapje. In Hindeloopen waren de bedsteden vaak bijzonder breed. Soms gebruikten meerdere leden van het gezin dezelfde bedstee. Daardoor kon het gebeuren dat er ’s ochtends meerdere mensen achter elkaar uit hetzelfde bed tevoorschijn kwamen.

Er bestonden ook bijzondere gebruiken rond verkering. Jongemannen die een meisje het hof maakten, mochten haar soms ’s avonds bezoeken terwijl zij in bed lag. Tussen hen lag een deken als scheiding. Volgens een ander gebruik stuurde een jongen eerst eten of geld voor eten naar het meisje. Wanneer zij dit aannam, gaf zij daarmee toestemming voor een bezoek. Toch gold daarbij de regel dat men zich moest gedragen en dat de rechten van het huwelijk werden gerespecteerd.

Aan het einde van de winter verhuisde het gezin vaak uit de grote Hindelooper kamer naar een kleiner vertrek dat het lytshuus werd genoemd. Dit kleine huisje lag meestal aan de andere kant van een binnenplaats of achter een gang. Het diende als een soort zomerverblijf. De huizen stonden vaak dicht op elkaar en er waren weinig bomen in de stad, waardoor de omgeving een open en wat kale indruk gaf.

De inwoners van Hindeloopen stonden bekend om hun sterke gehechtheid aan hun tradities. Veel mensen verlieten de stad zelden en bleven trouw aan hun oude kleding en gewoonten. Er wordt zelfs verteld dat een moeder op haar sterfbed haar dochter liet beloven dat zij het Hindelooper kostuum nooit zou afleggen.

De stad had vroeger geprofiteerd van de scheepvaart. Veel rijke inwoners waren kapiteins op grote zeeschepen geweest. Wanneer zij stopten met varen, trokken zij zich vaak terug in Hindeloopen. In hun huizen waren nog veel herinneringen aan het zeemansleven te zien en sommige kamers deden denken aan de kajuit van een schip. Later ging het economisch minder goed met de stad en nam de welvaart af.

Het nabijgelegen dorp Molkwerum volgde veel van dezelfde gebruiken als Hindeloopen. Ook de inrichting van het dorp was bijzonder. De huizen stonden er verspreid en zonder duidelijke ordening. Er waren geen echte straten of wegen. Alleen kleine paadjes verbonden de huizen met elkaar en deze waren alleen geschikt voor voetgangers.

Het dorp Molkwerum rond 1790

Eten en drinken in Friesland