Hindeloopen in de 16de en 17de eeuw

De 16de eeuw was voor Hindeloopen een periode van brand, oorlog en herstel. In de 17de eeuw groeide de plaats opnieuw uit tot een stad van zeevarende schippers. Juist in deze eeuwen zijn enkele gebeurtenissen zo goed beschreven dat we dicht bij de mensen van toen kunnen komen.

1503: bijna de hele stad brandt af

Op 18 mei 1503 brak een grote stadsbrand uit. Hindeloopen was dicht bebouwd en veel huizen waren van hout of hadden brandbare daken. De brand verwoestte vrijwel de gehele stad.

De stadsbranden van 1503.

1516 en 1517: oorlog aan de Zuiderzee

In 1516 landde een Bourgondische vloot bij Workum en Hindeloopen. Een jaar later viel Grutte Pier de stad aan. Hindeloopen was toen door Bourgondische troepen bezet. De tijdgenoot Worp van Thabor beschreef dat bij de aanval 107 Bourgondische soldaten werden gedood en 77 gevangen werden genomen.

Lees het verhaal uit de kroniek van Worp van Thabor.

1570: de Allerheiligenvloed

Op 1 november 1570 werd de Friese kust getroffen door de Allerheiligenvloed. Ook Hindeloopen liep onder. Volgens de oude plaatselijke geschiedschrijving verdronken dertig vrouwen die probeerden vee uit de weilanden te redden.

1574: opnieuw geweld

Tijdens de Tachtigjarige Oorlog werd Hindeloopen in 1574 's nachts overvallen door prinsgezinde troepen. De Spaanse bezetting werd verrast. Een deel van de stad werd geplunderd en in brand gestoken voordat Spaanse versterkingen uit Stavoren konden ingrijpen.

Rond 1615: ongeveer honderd grootschippers

Na de onrust van de 16de eeuw groeide de zeevaart sterk. Rond 1615 zouden ongeveer honderd grootschippers in Hindeloopen hebben gewoond. Hun schepen voeren vooral vanuit Amsterdam naar Noorwegen en andere gebieden rond de Oostzee.

1643: de zee breekt door

In 1643 sloeg een zware storm tegen de kust. Het Juffersgat brak door en het Nieuwland liep onder water. Ook ten zuiden van Hindeloopen stond het land blank. Volgens de latere plaatselijke geschiedschrijving kon men toen van Molkwerum over het ondergelopen land naar Hindeloopen varen.

De schade in de stad was groot. De houten sluis werd door het water weggeslagen en twaalf huizen spoelden weg. Friedrich Arends vermeldde in zijn negentiende-eeuwse geschiedenis van de Noordzeevloeden eveneens dat in Hindeloopen de sluis en twaalf huizen verdwenen. Voor het verhaal over het varen van Molkwerum naar Hindeloopen kennen we vooralsnog alleen de latere plaatselijke overlevering.

1661: vijf burgemeesters vertrekken met hun schepen

Op 6 februari 1661 namen de vijf regerende burgemeesters van Hindeloopen een opmerkelijk besluit. Zij waren alle vijf zeevarenden en moesten in het voorjaar met hun schepen naar het buitenland. Daarom gaven zij oud-burgemeester Broer Heeries volmacht om tijdens hun afwezigheid de stad te besturen.

Het verzoekschrift noemt de vijf bij naam: Jotje Hettes, Lieucke Rommerts, Ippe Jottjes, Oke Tongers en Douwe Hartmans. In het stuk staat dat zij "alle syn zeevarende personen" waren en zich met hun schepen naar andere landen en koninkrijken moesten begeven. Op 25 maart 1661 keurde stadhouder Willem Frederik de regeling goed. Het document is afgedrukt in De Vrije Fries, met verwijzing naar het Groot Placaat- en Charterboek van Friesland, deel V, bladzijde 656.

1666: 29 Hindelooper fluitschepen verloren

Tijdens de Tweede Engelse Oorlog voer een Engelse vloot het Vlie binnen. Daarbij werden veel Nederlandse koopvaarders buitgemaakt of vernietigd. Volgens de plaatselijke geschiedschrijving waren daar 29 Hindelooper fluitschepen bij; slechts één wist te ontkomen. Voor een kleine stad die zo sterk van de zeevaart leefde, moet dat een zware economische klap zijn geweest.

1672: vrouwen en kinderen werken aan de verdediging

In het Rampjaar 1672 werden rond Hindeloopen verdedigingswerken aangelegd. Ook vrouwen en kinderen hielpen mee aan de schansen aan de oostkant van de stad. Er kwam een burgerwacht van ongeveer 150 man. De doopsgezinden kochten vrijstelling van het dragen van wapens door geld bij te dragen aan de verdediging.

1679: een zeemansalmanak in het Hindeloopers

In 1679 verscheen een zeemansalmanak die geheel in het Hindelooper dialect was geschreven. Dat is bijzonder omdat het boekje taal uit de maritieme gemeenschap zelf vastlegde. Voor schippers en zeelieden waren kalenders, getijden, feestdagen en praktische tijdrekening belangrijk bij het plannen van reizen.

De almanak onderstreept ook hoe sterk Hindeloopen een eigen taal en zeemanscultuur had in een periode waarin veel mannen een groot deel van het jaar buitengaats waren.

Verder

• Hindeloopen door de eeuwen heen
• Hindeloopen in de 18de eeuw

De Galgepolle lag net buiten het 16de-eeuwse Hindeloopen

De namen Galgepolle en Galge-eiland komen pas in 17de- en 18de-eeuwse transportakten voor. J.A. Mol gebruikt die namen samen met de 16de-eeuwse kaart van Jacob van Deventer om de oudere galgplaats te lokaliseren: op een oorspronkelijk door water omgeven eilandje tussen de Kerkstraat en de Oude Weide, toen nog net buiten de bebouwing. De plaatsing is dus een onderbouwde reconstructie, geen rechtstreeks vroeg-16de-eeuws adres.