Stavoren door de eeuwen heen

Stavoren, in het Fries Starum, is de oudste stad van Friesland. De stad groeide in de middeleeuwen uit tot een belangrijke haven aan de Noordzee- en Oostzeeroutes. Daarna kende zij afwisselend perioden van herstel en sterke achteruitgang.

Een stad die steeds opnieuw van het water moest leven

Na 1600 kende Stavoren een tweede bloeiperiode. Dominee Adam Westerman beschreef rond 1625 ongeveer zeventig grootschippers. De haven gaf werk aan vier scheepswerven en allerlei ambachten rond de scheepvaart.

Ten oosten van Stavoren lagen Warns en de dorpen van Gaasterland tussen meren en Zuiderzee. Dijken, wegen en vaarverbindingen maakten deze plaatsen deel van hetzelfde kust- en achterland.

Haven rond 1664.

1639: een Staverse walvisvaarder redt twintig mannen

Gale Hamkes, later verbonden aan het stadsbestuur van Stavoren, redde bij Spitsbergen twintig overlevenden van het verongelukte walvisschip Spitsbergen. Het journaal van commandeur Dirck Albertsz Raven over die reis is bewaard gebleven en al in de 17de eeuw gedrukt.

Lees het volledige verhaal bij Stavoren in de 16de en 17de eeuw.

In de 18de eeuw wordt de neergang zichtbaar

De haven verzandde, schippersfamilies vertrokken en werven verdwenen. Een prent van Dirk de Jong uit ongeveer 1781 laat de haven bij zwaar weer zien: mannen op het havenhoofd helpen met een lijn een schip, terwijl verderop een wrak in zee ligt.

Een van de Staverse scheepszaken eindigde met de terechtstelling van Reinier Olofs in 1701. Hij liet een schip met vracht opzettelijk zinken nadat de lading was overgebracht.

Stavoren in de 18de eeuw

Haven rond 1790.

1823: bijna een lege stad

Dirk van Hogendorp wandelde in 1823 met Jacob van Lennep door Stavoren. Hij schreef dat zij onderweg naar de herberg slechts één man en één vrouw zagen. Drie scheepswerven en een zeilmakerij waren in de voorgaande twintig jaar verdwenen.

Stavoren in de 19de eeuw

1885-1886: trein en veerboot brengen opnieuw verkeer

Ruim zestig jaar later veranderde de situatie opnieuw. De spoorlijn bereikte Stavoren in 1885 en vanaf 1886 voer een stoomveerdienst naar Enkhuizen. Stavoren werd weer een schakel tussen Friesland en Holland.

Stadhuis rond 1790.

Wat is er nog te zien?

De oude stadsstructuur langs de Voordelft en Achterdelft is nog herkenbaar. De Schans herinnert aan de vroegere vesting. Haven, spoorlijn en station laten zien hoe belangrijk vervoer over water en spoor voor de stad is geweest.