Reinier Olofs uit Stavoren: een schip vol vracht verdwijnt op zee (1699-1701)
In het voorjaar van 1699 nam Reinier Olofs, molenaar uit Stavoren, op de beurs van Amsterdam vracht aan voor Nantes in Frankrijk. Hij zou de goederen vervoeren met het schip de Drie Zeylmakers. Een andere schipper, Jan Bunnings, voer met een leeg schip achter hem aan.
Op zee werd de vracht van de Drie Zeylmakers in het schip van Bunnings overgeladen. De goederen werden vervolgens verkocht. Reinier liet zijn eigen schip zinken. Tegenover de eigenaar verklaarde hij dat het schip vergaan was.
Van bakkerij en molen naar de zeevaart
Reinier was op 14 november 1658 in Stavoren gedoopt. Zijn ouders waren Olof Reyners, die burgemeester was, en Sydt Melis. Reinier werkte als meesterbakker en molenaar. Toen hij later de vracht naar Nantes aannam, was hij in de gerechtelijke stukken nog steeds als molenaar uit Stavoren bekend.
Op 17 april 1681 trouwde hij in Stavoren met Jantje Hommes Bruinsma, een dochter van Homme Reins Bruinsma en An Buwes uit de omgeving van Warns en Hemelum. Jantjes vader was kapitein geweest. Op 19 september 1663 was hij wegens zijn uitgaven en levenswijze onder beheer gesteld: hij mocht zijn bezittingen niet meer zelfstandig besturen.
Op 3 november 1681 leenden Reinier en Jantje 200 gulden. De geldschieter was een zekere Pieters uit het Workumer Nieuwland, die optrad als voogd van de kinderen van de overleden Abel Fongers en Neeltje Pieters. De schuldbekentenis spreekt uitdrukkelijk over geleend contant geld.
Landhuur, erfenissen en de kinderen van Jantje
Op 20 december 1682 stond Reinier voor het Hof van Friesland in een geschil over landhuur bij Oegeklooster. Hij trad op met Scholte Scholtes en Wybe Frieskes, die de minderjarige kinderen van de overleden Homme Bruinsma vertegenwoordigden. Voor een perceel waren over de jaren 1679, 1680 en 1681 geen pachtbetalingen gedaan. Hun wederpartij was Allardus Aestwarda, in dienst van oud-burgemeester Jelle Fopma uit Bolsward.
Op dezelfde dag speelde een andere zaak over grond bij Hartwerd. De erflater was de jurist Petrus Gabinus Eminga uit Bolsward. In zijn testament van 22 september 1659 had hij landerijen bestemd voor zijn neef Homme Bruinsma. Pieter Jansen Poelgeest uit Bolsward verklaarde de helft van dat land te hebben gekocht. Het Hof besliste in het voordeel van de eisers.
Op 23 maart 1683 procedeerde Reinier, nu ook namens zijn kinderen uit het huwelijk met Jantje, tegen Yda Casarius, een testamentaire erfgename van Eminga. In het testament was vastgelegd dat de drie kinderen van Homme Bruinsma samen 2.000 gulden uit de nalatenschap zouden ontvangen wanneer zij trouwden.
Jantje overleed vóór 1687. Op 28 september 1687 hertrouwde Reinier in Stavoren met Aelck Rinckes uit Warns. Op 18 februari 1700 trouwde hij voor de derde keer, met Teuntje Anthonis, weduwe van Willem Alberts.
Een schuld in de nalatenschap van zijn zus
Reiniers zus Frieske Olofs was getrouwd geweest met Andries Jeyes Coopman, secretaris van Stavoren. Zij overleed omstreeks 1695. Op 12 mei van dat jaar werd haar sterfhuis verzegeld. Op 25 mei werden de zegels verbroken en de goederen opgenomen. Aanwezig waren Jeye Coopman, grootvader van de kinderen, en Siet Olofs, een zus van Frieske en Reinier en tante van de kinderen.
Bij de boedel hoorden een zilveren paplepeltje met een inscriptie voor Barber Andries, gedateerd 25 maart 1689, en een schrijf- of memoriaalboek dat Andries Coopman in 1679 was begonnen. Er lag ook een schuldstuk van 40 gulden op naam van Reinier Olofs.
De inventaris vermeldde bovendien een schuldstuk van 17 gulden van 16 februari 1688 op naam van Alle Olofs, ten gunste van Andries Coopman. Een tweede schuldstuk op naam van Alle Olofs bedroeg 186 gulden, verschuldigd aan zijn zus Frieske. De boedelbeheerder noteerde deze bedragen afzonderlijk.
De Drie Zeylmakers en het vonnis
Het plan met de scheepslading speelde in het voorjaar van 1699. Reinier had in Amsterdam de vracht voor Nantes aangenomen. Op zee nam Jan Bunnings de lading over, waarna de Drie Zeylmakers tot zinken werd gebracht. De eigenaar kreeg te horen dat zijn schip op zee was vergaan. Het oorspronkelijke vonnisoverzicht vermeldt ook dat de goederen waren verkocht.
Op 10 mei 1701 behandelde het Hof van Friesland al een procedure waarin de procureur-generaal tegenover Reinier Olofs stond. Op 19 november 1701 werd hij wegens de oplichting veroordeeld en opgehangen. Over de gerechtsplaatsen en terechtstellingen in Leeuwarden bestaat een afzonderlijke pagina.
Wat is nog zichtbaar?
- De haven en oude binnenstad van Stavoren, vanwaar ook in de 17de eeuw schepen vertrokken.
- De dorpsomgeving van Warns, waar de familie van Jantje Hommes woonde.
- Het historische centrum van Amsterdam, waar Reinier de vracht naar Nantes aannam.
Wilt u reageren?
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.