Warns: van middeleeuwse stinsen tot schippersdorp
Warns ontstond op de hoger gelegen keileemgrond van de Zuidwesthoek. Het dorp werd langgerekt, met bewoning bij 't Noard, de Tsjerkebuorren en 't Súd. Via de Warnservaart stonden bewoners in verbinding met de Zuiderzee.
Rond 1490: Coppenburg in Warns
De stamboompagina van Toen en Toen volgt Louw Syttez van Coppenburg, die rond 1490 in Warns wordt geplaatst. De naam Coppenburg lijkt sterk op Cappenberch, een oudere naam van een verdwenen nederzetting bij Warnzer Noordburen. Een rechtstreeks verband tussen familie en plaats is in de geraadpleegde bronnen echter niet aangetoond.
Karnewald en Cappenberch: de verdwenen nederzetting bij Warns
1494: een stins wordt belegerd
In september 1494 werd de stins van Jelmer Ottes Sytsma bij Warns belegerd door Douwe Galama en zijn medestanders. Worp van Thabor en Peter Jacobszoon van Thabor beschreven de gevechten. Lou Broers Bonninga sneuvelde, Jelmer raakte gewond en gevangen en de stins werd na een verzoening afgebroken.
Het verhaal van de belegerde Sytsma-stins volgens Worp en Peter van Thabor
Militairen rond 1514.
16de eeuw: oorlog en wapenschouw
De eerste decennia van de 16de eeuw bleven onrustig. De kroniek van Worp beschrijft in 1516 gevechten, landingen en brandstichting in het gebied rond Gaasterland en de Zuiderzeekust. In 1552 werden in Warns 62 personen in de monsterlijst genoteerd met wapens als speer, degen, hellebaard of roer.
Warns in de 16de eeuw: oorlog, wapenschouw en dagelijks leven
17de en 18de eeuw: boeren en schippers
De huidige hervormde kerk werd in 1682 gebouwd bij de oudere toren. In verschillende huizen in Warns zijn resten van 17de-eeuwse commandeurswoningen bewaard. In de 18de eeuw woonden er naast boeren opvallend veel schippers.
19de eeuw: nieuwe kerken en een zuivelfabriek
In 1877 verrees een doopsgezinde kerk en in 1892 een gereformeerde kerk. In 1899 werd de coöperatieve zuivelfabriek Warns en Omstreken opgericht. De fabriek lag aan het water, zodat melk, brandstof en producten konden worden vervoerd.
Warns in de 19de eeuw: wonen, werken en zuivel
Wat is er nog te zien?
- De middeleeuwse kerktoren en de kerk uit 1682.
- Resten van commandeurswoningen in 't Noard en Op 'e Wâl.
- Delen van de voormalige zuivelfabriek uit 1899, waaronder de schoorsteen.
- Het landschap rond Warnzer Noordburen waar de verdwenen parochie Karnewald/Cappenberch lag.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.