Toen en Toen ..
ZoekenHet verhaal van Friesland

Terechtstellingen in Friesland (1700 - 1750)

Dit overzicht behandelt terechtstellingen in Friesland tussen 1700 en 1750, onder meer wegens geweld, diefstal en het negeren van verbanning. Het Hof liet met openbare straffen ook anderen waarschuwen. De uitspraak kon bovendien bepalen dat een lichaam of hoofd na de dood zichtbaar werd opgesteld.

Taeke Brantjes, die op 4 december 1745 wegens diefstal en inbraak werd opgehangen, had in 1738 deelgenomen aan de uitbraakpoging van negen gevangenen in Leeuwarden. Zijn eerdere strafzaken en zijn vervolg na 1738 staan bij dit verhaal.

Chronologische lijst

  • 1700, 14 september: Lysbeth Lucas is opgehangen wegens overtreding van een verbanning waarop de galg als straf was gesteld.
  • 1701, 12 maart: Johannes Hendriks uit Holstein, Claas Claasen Gruen van Leeuwarden en Steffen Rijft van Fledder zijn wegens twee gewelddadige inbraken en diefstallen opgehangen.
  • 1701, 23 april: Karst Haeckes uit De Knipe is wegens inbraak en diefstal opgehangen.
  • 1701, 11 juni: Baltus Dirks van Arnhem is wegens een moord in Epe en diefstallen in Friesland onthoofd; zijn hoofd werd bij de galg op een staak geplaatst.
  • 1701, 2 juli: Ruurd Harmens van Engwierum is wegens inbraak opgehangen.
  • 1701, 9 juli: Johannes Beerns van Zwolle, tamboer in het garnizoen van Zwolle, had in een duel een andere soldaat doodgestoken en met branden en breken geprobeerd te ontsnappen. Hij is onthoofd.
  • 1701, 19 november: Reyner Olofs, molenaar van Stavoren, is opgehangen nadat hij de lading van een schip op weg van Amsterdam naar Nantes had laten overladen en verkopen en het schip had laten zinken. Volledig verhaal over Reinier Olofs en zijn schip.
  • 1702, 1 april: Albert Jans uit Groningerland en Dirk Jansen, alias Kake de Boer van Leeuwarden, zijn wegens inbraak en diefstal opgehangen.
  • 1702, 27 mei: Frans Willem Bottinghuis uit Münsterland, ruiter in een compagnie, is wegens manslag en een duel met een andere ruiter onthoofd.
  • 1702, 15 juli: Dirkjen Dirks van Oosterbierum, wonend aan het Vliet in Franeker, is wegens het ombrengen van haar pasgeboren tweeling bij de galg verdronken; haar lichaam werd op een rad geplaatst met een pop in elke arm.
  • 1705, 28 maart: Thomas Taylor en zijn broer William Taylor uit Londen zijn wegens het maken en uitgeven van valse 'sestehalven' onthoofd; hoofd en lichaam werden daarna bij de galg tentoongesteld.
  • 1707, 3 december: Sijtse Jannes van Lioessens is wegens het vermoorden van zijn vrouw Maijke Douwes aan een staak gewurgd; zijn lichaam werd met een mes in de rechterhand op een rad geplaatst.

1709, 26 februari: Mints Jans van Oldeschoot is wegens het ombrengen van haar pasgeboren kind bij de galg verdronken; haar lichaam werd op een rad geplaatst met een pop in de hand.

Verhoor rond 1715.

Verhoor rond 1715.

  • 1710, 11 oktober: Auck Kladen van Brantgum is op dezelfde wijze gestraft wegens het ombrengen van haar pasgeboren kind.
  • 1711, 20 juni: Jacobus Jansen van Rotterdam is wegens het doden van een persoon genaamd Claasje op de openbare weg onthoofd; zijn hoofd werd op een staak geplaatst.
  • 1713, 27 mei: Andries Boer uit Hessenland is wegens het maken en uitgeven van valse guldens onthoofd; zijn hoofd werd op een staak gezet.
  • 1713, 2 december: Foek Durks van Leeuwarden is wegens drie inbraken opgehangen.
  • 1714, 14 juli: Jilde Sijmons van Oldemirden is wegens het ombrengen van haar pasgeboren kind bij de galg verdronken; haar lichaam werd in een zak op een rad geplaatst.
  • 1715, 23 februari: Pieter Hendriks van Breda is wegens inbraak in Munnekezijl opgehangen.
  • 1715, 13 juli: Salomon Dykmans van Groningen is wegens inbraak en diefstal in Drogeham opgehangen.
  • 1716, 3 oktober: Jan Zarkiewitsch uit Polen is onthoofd wegens het doodschieten van de schipper met wie hij van Zweden naar Holland was gevaren. Meteen na het uitspreken werd het vonnis hem ook in het Pools voorgelezen. Taalmeester Lafonée schreef het in die taal in het sententieboek.
  • 1716, 5 december: Berend Johannes is na eerdere straffen wegens inbraak en diefstal in Ureterp opgehangen.
  • 1716, 5 december: Binnert Lammerts van Sneek, medeplichtige van Berend Johannes, is eveneens opgehangen.
  • 1717, 10 juli: Jan Eijntes uit De Valom, medeplichtige van Salomon Dykmans, is wegens inbraak opgehangen.
  • 1717, 26 september: Jacob Roehuis van Niehove in Groningerland is wegens het vermoorden van de dochter van zijn huisbaas in Oostrum geradbraakt; zijn hoofd werd met een bijl van het lichaam gescheiden en het lichaam op een rad geplaatst.
  • 1717, 23 oktober: Anne Wyts van de Oude Galileën onder Leeuwarden is op dezelfde wijze gestraft wegens twee moorden in Goutum en op Rapenburg.

1717, 18 december: Jan Abraham de Jongh van Leeuwarden is wegens manslag onthoofd.

Inkwartiering rond 1715.

Inkwartiering rond 1715.

  • 1718, 27 april: Pietje Sybrens van IJlst is wegens het ombrengen van haar pasgeboren kind bij de galg verdronken; haar lichaam werd met een pop in de hand tentoongesteld.
  • 1718, 7 mei: Everwyn Holbaernt van Groenlo, student in Franeker, is wegens manslag onthoofd.
  • 1718, 15 oktober: Jildu Jans van Bolsward, medeplichtige van Albertus Gerrits en Pieter Hendriks, is wegens hulp bij inbraak en diefstallen opgehangen. Het proces en de inbraken van Jannetje Alberts en Jildu Jans (1714-1718).
  • 1718, 15 oktober: Jannetje Alberts is in dezelfde zaak eveneens opgehangen. Het proces en de inbraken van Jannetje Alberts en Jildu Jans (1714-1718). De volledige hertaling van het vonnis (1718).
  • 1719, 25 november: Gerrit Christiaan Weyts is wegens manslag op Allert Jans in de Leeuwarder herberg De Verfulden Wagen onthoofd.
  • 1720, 4 mei: Jozeph Wagenaar uit Amsterdam is wegens huisbraak opgehangen.
  • 1720, 4 mei: Johannes Pieters van Leeuwarden is wegens manslag buiten Venlo onthoofd.
  • 1720, 16 november: Willem Hendriks Luchda van Groningen is wegens manslag op Minne Heeres in de Grote Kerkstraat in Leeuwarden onthoofd.
  • 1722, 21 juni: Trijntje Durks van Bolsward is wegens het ombrengen van haar eerstgeboren kind in een zak bij de galg verdronken. Haar lichaam is daarna op een staak en rad tentoongesteld.
  • 1722, 24 oktober: Harmen Hendriks is wegens verschillende inbraken opgehangen.
  • 1723, 13 maart: Rosemunda Jacobs van Zaandam, medeplichtige van Harmen Hendriks, is eveneens opgehangen.
  • 1724, 1 juli: Huibert Hendriks van Amersfoort is wegens huisbraak en de moord op een oude vrouw in Wanneperveen opgehangen.
  • 1726, 5 oktober: Veronica Jans van Maastricht is wegens het op wacht staan en helpen bij een moord in Holland opgehangen.

1730, 30 september: Casper Abrahams Berse van Leeuwarden is wegens sodomie gewurgd en daarna verbrand.

Kraamzorg rond 1714.

Kraamzorg rond 1714.

  • 1730, 20 november: Jurjen Christiaanes van Leeuwarden is wegens hetzelfde delict op dezelfde wijze gestraft.
  • 1731, 17 februari: Berentje Jans uit Optwijzel en Rottevalle werd wegens kinderdoding in een zak bij de galg verdronken; haar lichaam werd op een rad geplaatst. Haar rechtszaak ging over een tweeling van twee pasgeboren meisjes.
  • 1733, 27 juni: Idts Hoytes van Woudsend is wegens het ombrengen van haar pasgeboren kind op dezelfde wijze gestraft.
  • 1733, 21 november: Froukjen Hayes van Eernewoude is wegens kinderdood op dezelfde wijze gestraft.
  • 1734, 9 oktober: Jan Jansen Bussel van Heerenveen is wegens het vermoorden van zijn vrouw gewurgd; zijn lichaam werd met een mes in de hand op een rad geplaatst.
  • 1734, 23 oktober: Grietje Jacobs van Beetgum is wegens kinderdood in een zak verdronken.
  • 1735, 25 juni: Claas Hendriks Vest van Harlingen is wegens het vermoorden van zijn vrouw gewurgd; zijn lichaam werd met een mes in de rechterhand op een rad gelegd.
  • 1739, 28 februari: Albert Jans van Dieverden is wegens de doodslag van Luitjen Jacobs van Houtwoude onthoofd.
  • 1739, 21 november: Jan Hendriks Ley is wegens huisbraken en diefstallen opgehangen.
  • 1739, 28 november: Jacob Furstenburg is wegens manslag in een duel op Schenkenschans onthoofd.
  • 1741, 21 januari: Tjeerd Cornelis is wegens twee inbraken en diefstallen opgehangen.
  • 1741, 15 juli: Jan Jansen van Hoorn is wegens inbraak opgehangen.
  • 1745, 4 december: Taeke Brantjes van Surhuisterveen is wegens huisbraak en diefstal in Morra opgehangen.

1746, 2 juli: Hendrik Boyen uit Hannover is wegens huisbraak en diefstal in Foudgum opgehangen.

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.

De Brol en het Blokhuis in Leeuwarden

Historische kaart van Johan Sems, Leeuwarden 1603, met Brol, Blokhuis en Kanselarij

Het Hof sprak veel doodvonnissen uit. Deze kaart toont de gerechtsplaatsen van Leeuwarden; niet iedere terechtstelling uit dit overzicht vond daar plaats. Kaart en geschiedenis van de gerechtsplaatsen in Leeuwarden.

Leeuwarden

Leeuwarden was de zetel van het Hof van Friesland en plaats van veel zware strafvoltrekkingen.

Leeuwarden rond 1710.

Leeuwarden rond 1710.

Gerechtsdienaar rond 1715.

Boden en gerechtsdienaren ondersteunden de uitvoering van rechtspraak.

Nachtwacht

Stedelijke orde en toezicht begonnen op straat.

Poort rond 1715.

Stadspoorten waren controlepunten voor reizigers en goederen.

Kraamzorg rond 1715.

Bevallingen vonden meestal thuis plaats.

Catharina Schrader over bevallingen

Herberg rond 1715.

Herberg rond 1715.

Misdaad en straf in Friesland

Rechtspraak en galgen vóór 1515

Terechtstellingen 1500-1550

Misdaad en straf 1500-1550

Terechtstellingen 1550-1600

Misdaad en straf 1550-1600

Terechtstellingen 1600-1650

Misdaad en straf 1600-1650

Terechtstellingen 1650-1700

Misdaad en straf 1650-1700

Terechtstellingen 1700-1750

Misdaad en straf 1700-1750

Terechtstellingen 1750-1800

Misdaad en straf 1750-1800

Dagelijks leven

Bronnen

Historische toelichting

Aanvullende historische context bij de vonnissen.

Ook in de eerste helft van de 18de eeuw moet per vonnis onderscheid worden gemaakt tussen executie en tentoonstelling. Bij verschillende vrouwen wegens kinderdoding staat expliciet dat zij bij de galg werden verdronken en dat hun lichaam daarna op een rad werd geplaatst. Dat geldt onder anderen voor Dirkjen Dirks (1702), Mints Jans (1709), Jilde Sijmons (1714) en Berentje Jans (1731). In deze zaken was de buitengalgplaats dus zowel plaats van uitvoering als van de daaropvolgende afschrikwekkende tentoonstelling.

In de eerste helft van de 18de eeuw bleven dood- en lijfstraffen bestaan, terwijl het Tucht- en Werkhuis inmiddels een vaste plaats in het strafstelsel had. De andere vonnissen staan op Misdaad en straf in Friesland, 1700-1750.

Reizigers, soldaten en vreemde talen

Veroordeelden kwamen onder meer uit Londen, Polen, Münsterland, Hannover, Maastricht en Holland. Bij Jan Zarkiewitsch werd het vonnis in 1716 ook in het Pools voorgelezen. Zulke details tonen hoe mobiel de bevolking was.

Voor de academische wereld waarin enkele verdachten leefden: Franeker in de 18de eeuw.

Verborgen zwangerschappen en pasgeboren kinderen

Opvallend veel doodvonnissen gaan over vrouwen die na een verborgen zwangerschap werden beschuldigd van het ombrengen van een pasgeboren kind. De korte strafvonnissen zijn juridische bronnen en geen volledige medische verslagen.

Een heel ander soort ooggetuigenbron uit dezelfde tijd is het praktijkdagboek van vroedvrouw Catharina Geertruida Schrader. Haar patiënten zijn niet dezelfde vrouwen als in deze straflijst; haar aantekeningen geven context voor de lichamelijke en huishoudelijke werkelijkheid van bevallen rond 1700.

De personen en feiten van de bestaande pagina zijn behouden en in moderner Nederlands geformuleerd.

Brontekst

Chronologische lijst en uitvoerige sententies, afschrift Wopke Eekhoff.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.