Toen en Toen ..
Zoeken Het verhaal van Friesland

Terechtstellingen in Friesland (1550 - 1600)

De terechtstellingen op deze pagina vallen in 1550-1600, een periode van geloofsvervolging, de Nederlandse Opstand en de overgang naar een ander gewestelijk bestuur. De vonnissen gaan zowel over geloof en politiek als over andere zware misdrijven. De uitvoering van de doodstraf en het daarna tentoonstellen van het lichaam worden afzonderlijk beschreven.

Verhoor rond 1560.

Verhoor rond 1560.

  • Jan Schoeninck, 1570: zestien dagen gevangen in het Blokhuis en daarna in Leeuwarden geworgd. De geraadpleegde biografische bron noemt geen precieze executieplaats.
  • Tjaert Geertsz., 1571: 63 dagen in het Blokhuis en daarna in Leeuwarden onthoofd. Ook hier noemt de aanvullende bron geen preciezere plek.
  • Riemer Feytes, 1572: 67 dagen in het Blokhuis en vervolgens in Leeuwarden geradbraakt. De exacte plek is in de geraadpleegde bronnen niet vermeld.
  • 1550: Claas Stel is vanwege bedelen bij kloosters na zijn verbanning opgehangen.
  • 1550: Peecke Vulckes is vanwege wederdopen en slechte meningen over het heilig sacrament en de kerk buiten op het galgenveld verbrand.
  • 1550, 12 juli: Willem van Leuven is vanwege manslag onthoofd.
  • 1550, 19 juli: Reijn Kempes is vanwege diefstal en ontsnapping uit het Blokhuis aan de galg gehangen.
  • 1551, 19 september: Sjoerd Douwes is wegens het ombrengen van zijn vader veroordeeld om bij de galg tot bloedens toe te worden gegeseld, waarna zijn rechterhand werd afgehakt, een gloeiend ijzer over zijn voorhoofd werd gestreken en hij aan een staak werd verbrand.
  • 1551, 20 december: Dirk Cuiper is vanwege wederdopen onthoofd.
  • 1553: Cornelis Jans is vanwege zeer zware diefstal opgehangen.
  • 1553, 1 maart: Eds Jans is vanwege diefstal en brandstichting met het zwaard gestraft.
  • 1553, 4 maart: Jacob Evert dochter is vanwege het vermoorden van haar broodvrouw, op aandringen van de maan, verbrand.
  • 1553, 13 april: Pieter Wietjes is op dezelfde manier gestraft.
  • 1553, 22 april: Anke Broers en Anke Tjalling zijn vanwege wederdopen verbrand.
  • 1553, 2 mei: Beerentje Beerents dochter en Thys Henriks zoon zijn vanwege wederdopen met water geëxecuteerd.
  • 1553, 13 mei: Schelte Aedels is vanwege wederdopen verbrand.
  • 1553, 28 juni: Heph Jacobs zoon, Thomas Arents zoon, en Lourens Claas zoon zijn vanwege wederdopen verbrand.
  • 1554, 17 november: Aesge Douwes is vanwege meerdere veediefstallen opgehangen.
  • 1554, 13 december: Allart Jans en Anthoon Foekes zijn vanwege wederdopen verbrand.
  • 1555: Jippe Stepkes is vanwege diefstal opgehangen.
  • 1555: Anna Heynes is vanwege schending van het verbanning van het hof opgehangen.
  • 1555, 5 maart: Gielt Eelkes is vanwege ongeloof en afvalligheid voor de tweede keer verbrand en levend ter dood gebracht.
  • 1555, 9 maart: Tryn Jans dochter is vanwege diverse diefstallen opgehangen.
  • 1555, 22 juni: Claas Willems is vanwege een gepleegde moord levend verbrand.
  • 1555, 8 oktober: Jouw Eelkes is vanwege diefstal en schending van de verbanning opgehangen.
  • 1555, 8 oktober: Jacob Jelles is vanwege manslag en schending van het verbod onthoofd.
  • 1555, 22 november: Tryn Jacobs Wed. is vanwege slechte meningen over het heilig sacrament verdronken.
  • 1555, 13 december: Wopke Helms is vanwege schending van de verbanning opgehangen.
  • 1556, 19 september: Hans Hans zoon is vanwege nachtelijke inbraak opgehangen.
  • 1556, 28 september: Jelle Watkies is vanwege schending van het verbanning opgehangen.
  • 1556, 14 november: Attie Gerrits is vanwege manslag onthoofd.
  • 1557: Anne Uilkes is vanwege diefstal opgehangen.
  • 1557, 30 januari: Harmen Willems is vanwege schending van het verbanning onthoofd.
  • 1557, 4 februari: Uilkje Ricolts vrouw is op dezelfde manier gestraft.
  • 1557, 14 maart: Rixt Heyne schuitemakers huisvrouw is vanwege wederdopen en aanhang van sekten met water geëxecuteerd en onder de galg begraven.
  • 1557, 27 maart: Wierd Tjeerds is vanwege manslag onthoofd.
  • 1557, 6 juli: Anske Ebbes is vanwege veelvuldige bigamie en diefstal onthoofd.
  • 1557, 10 juli: Focke Rintjes is vanwege manslag van zijn broer onthoofd, het lichaam op een rad en het hoofd op een staak gezet.
  • 1557, 17 juli: Rienk Sjoerdts is vanwege zware kerkroof en heiligschennis op het galgenveld gestraft, zijn rechterhand afgezet, vervolgens aan een staak gewurgd en verbrand.
  • 1557, 17 juli: Jan Hagen is vanwege geweld tegen kloosters en gepleegde inbraken op het galgenveld gegeseld, zijn rechterhand afgezet en daarna opgehangen.
  • 1557, 23 oktober: Tyampcke Tinckes is vanwege diefstal van een koe en twee schapen uit de wei opgehangen.
  • 1558, 19 maart: Tjepke Jans alias oude kramp is vanwege bedelen bij kloosters en branddreiging onthoofd.
  • 1558, 25 juni: Hendrik Pieters is vanwege diverse misdrijven opgehangen.
  • 1558, 1 juli: Pieter Micheils is vanwege inbraak en branddreiging opgehangen.
  • 1559, 25 februari: Willem Hilbrants is vanwege indringen in huizen 's nachts en geuite dreigementen en diefstal aldaar opgehangen.
  • 1559, 16 maart: Jacques Doussy, Hendrik Euwess en Claeske Gaeles, drie gevangenen vanwege wederdopen en slechte meningen over de christelijke kerk, zijn met water geëxecuteerd en hun goederen zijn verbeurd verklaard.
  • 1559, 10 juni: Eeuwe Barents is vanwege geweld in de kerk van Rottum tijdens de eredienst en gepleegd geweld onthoofd.
  • 1559, 30 september: Taede Ruurdts, als aanhanger van de ongedoopten, ketters en sekten, is onthoofd.
  • 1560: Otte Reyns en George Fransen zijn vanwege gepleegd geweld 's avonds, inbraak in een huis en diefstal opgehangen.
  • 1560, 21 maart: Wipe Gerckes is vanwege een manslag aan de grietman van Hasscher vijfga onthoofd.
  • 1560, 28 november: Hancke Taekes is vanwege diverse diefstallen en bedelen bij kloosters en huiseigenaren opgehangen.
  • 1561, 18 november: Aebe Wopckes is vanwege gepleegd geweld onthoofd.
  • 1561, 16 december: Luc van Munsterbilsen is vanwege gepleegd geweld aan huiseigenaren opgehangen.
  • 1562: Tryn Jeltses weduwe is vanwege vele en diverse diefstallen, en het aanzetten van haar kinderen daartoe, opgehangen.
  • 1562, 9 februari: Tjalling Sybes is vanwege veediefstal en inbraak verbrand.
  • 1562, 26 februari: Sytje Wybrants is vanwege het trouwen van vier vrouwen en beroving van hun goederen eerst de rechterhand afgezet en vervolgens opgehangen.
  • 1562, 20 oktober: Harmen Rycx is vanwege kerkdiefstal en inbraak opgehangen.
  • 1562, 9 november: Folkert Jeltes is vanwege vele en diverse diefstallen opgehangen.
  • 1563: Hendrik Bonifacius is vanwege geweld op de kloosters op dezelfde manier gestraft.
  • 1563, 8 maart: Taeke Eyses is vanwege schending van het verbanning opgehangen.
  • 1563, 8 mei: Atte Hayes is vanwege sodomie met een koe verbrand.
  • 1563, 25 mei: Tjebbe Rompts is vanwege assistentie en hulp aan een moordenaar en weerstand tegen het gerecht onthoofd.
  • 1566, 12 oktober: Berent Gerrits is vanwege moord onthoofd.
  • 1567, 4 oktober: Pieter Anes is vanwege schending van het verbanning opgehangen.
  • 1568, 11 mei: Roelof Geerts is vanwege paardendiefstal opgehangen.
  • 1568, 29 mei: Rippert Feykes is vanwege vele diefstallen opgehangen.
  • 1568, 2 juni: Ane en Poppe Jans zijn vanwege diverse diefstallen opgehangen.
  • 1568, 14 juli: Meynert Hendriks is vanwege moord onthoofd.
  • 1568, 23 november: Thomas Bouwes is vanwege dienstneming onder de vijanden en rebellen, en het dragen van wapens tegen Zijne Majesteit de Koning, onthoofd, en zijn goederen zijn verbeurd verklaard.
  • 1569: Fedde Hessels is op dezelfde manier gestraft.
  • 1569, 15 januari: Hylke Martens is wegens het werven van soldaten voor de vijanden en rebellen op dezelfde wijze gestraft. Toen hij voor de voltallige Raad stond om zijn vonnis te horen, vroeg hij het woord. Hij kreeg dat en sprak enkele van zijn medestanders vrij van schuld.
  • 1569, 22 maart: Egbert Fockes is vanwege dienstneming onder Zijne Majesteit de vijanden en het dragen van wapens tegen dezelfde onthoofd.
  • 1569, 30 april: Enno Jansen is vanwege schending van een verbanning van 18 juli 1562 onthoofd.
  • 1569, 13 september: Cornelis Driessen, Marten Bouwels en Claas Jacobs, als vooraanstaande knevelaars, zijn gewurgd en vervolgens met vuur geëxecuteerd. Hun goederen zijn verbeurd verklaard.
  • 1569, 1 oktober: Tjaardt Gielts is vanwege schending van een verbanningssententie, opgelegd door de Hertog van Alva, onthoofd.
  • 1570: Jan Hendriks en Tetthie Rienks zijn vanwege schending van een eeuwige verbanningssententie door de Hertog van Alva tegen hen uitgevaardigd, onthoofd.
  • 1570: Auke Sjoerdts had zich bij de rebellen van de koning aangesloten en daar als persoonlijke dienaar van Homme Camstra gediend. Hij is onthoofd en zijn goederen zijn verbeurd verklaard.

1570: Sijbe Joachems is vanwege schending van een verbanningssententie door de Hertog van Alva onthoofd.

Geuzen rond 1572.

Geuzen rond 1572.

  • 1570: Pieter Pieters is vanwege gepleegd geweld en overlast aan huiseigenaren onder valse voorwendselen onthoofd.
  • 1570, 26 januari: Reint Jans dochter is vanwege schending van een verbanningssententie opgehangen.
  • 1570, 31 januari: Claas Pieters is vanwege schending van een verbanningssententie en zich aansluiten bij knevelaars en vijanden van Zijne Majesteit onthoofd, het lichaam in vier delen gehakt en op een rad gehangen.
  • 1570, 15 juli: Giolte Renthies is vanwege dienstneming bij de rebellen van Zijne Majesteit onthoofd en zijn goederen zijn verbeurd verklaard.
  • 1570, 26 september: Juw Tames, Dirk Doekes, Jan Schroenink, Pieter Taekes en Pieter Riemers, wegens inbraak en kerkerovervallen, zijn veroordeeld om aan een paal gebonden te worden, met een gloeiende tang driemaal in hun lichaam geknepen te worden, vervolgens gewurgd en daarna met vuur verbrand te worden. Hun goederen zijn in beslag genomen.
  • 1570, 27 september: Gerke Sijtjes is vanwege schending van de verbanningssententie van de Hertog van Alva opgehangen.
  • 1570, 30 september: Hebel Jelles is vanwege dienstneming bij de vijanden en rebellen van Zijne Majesteit onthoofd.
  • 1571, 10 februari: Tjeerd Geerts, die gunsten en correspondentie met de rebellen had, is onthoofd, met inbeslagname van zijn goederen.

    Aanvullende bronnen vertellen dat hij Watergeuzen met geld hielp, geroofde goederen opkocht en geheime brieven overbracht. Na zijn arrestatie werd ook zijn vrouw gevangengezet. Bij huiszoeking werden verboden boeken en liederen van onder anderen Menno Simons gevonden. Hij zat 63 dagen in het Blokhuis. Meer over Tjaert Geertsz.
  • 1571, 28 april: Hylke Gerbrants is vanwege gepleegd geweld en diefstal bij het huis van Hessel Robijnsen te Terwolde opgehangen.
  • 1571, 5 mei: Jacob Jacobs en Jacob Quirijns van Leiden zijn vanwege zeeroverij en gepleegd geweld tegen deze landen en hun inwoners onthoofd, de lichamen op een rad en de hoofden op een staak gezet met inbeslagname van hun goederen.
  • 1571, 5 mei: Albert van Jeveren is op dezelfde manier gestraft.
  • 1571, 8 mei: Derk Hendriks van Hoorn en Jacob Lieuwes van Amsterdam zijn op dezelfde manier gestraft.
  • 1571, 14 juli: Sijtje Heeres is vanwege diefstal opgehangen.
  • 1571, 4 augustus: Uilcke Tjebbes is vanwege dienstneming bij Graaf Lodewijk, zeeroverij en kerkroof opgehangen, met inbeslagname van zijn goederen.
  • 1571, 27 september: Aene Louwrens is vanwege schending van het verbanning en nieuwe diefstal opgehangen.
  • 1571, 12 oktober: Douwe Lieuwes was door de bisschop van Leeuwarden wegens zijn hardnekkige kerkelijke opvattingen en dwalingen als ketter veroordeeld. De bisschop had hem aan de wereldlijke rechter overgedragen om naar het recht te worden berecht. Hij is verdronken en zijn goederen zijn verbeurd verklaard.
  • 1571, 22 december: Sijbrant Derks is vanwege het afpersen van geld 's nachts en op andere tijden opgehangen.
  • 1572, Marten Sikkes, voorheen bij vonnis van het Hof voor altijd verbannen met het risico van verlies van zijn rechterhand, is vanwege schending van dat vonnis en dienstneming onder zeerovers en Geuzen opgehangen, met inbeslagname van zijn goederen.
  • 1572: Cornelis Lourens, Hylcke Oenes, Hendrik Jans en Sijbaut Dirk zijn vanwege dienstneming bij en het herbergen van rebellen en vijanden van Zijne Majesteit opgehangen, met inbeslagname van hun goederen.
  • 1572: Thomas Jacobs, die dienst had genomen onder de rebellen in het vendel van Tete Hettinga, is onthoofd.
  • 1572, 26 januari: Ruurdt Jans van Nijezijl is vanwege opzettelijke samenwerking en contact met de rebellen en zeerovers met het zwaard geëxecuteerd.
  • 1572, 31 januari: Gerben Gerrits is vanwege het ontvangen en huisvesten van Hartman Honckes en enkele van zijn handlangers, die vooraanstaande knevelaars waren, onthoofd.
  • 1572, 31 januari: Sijtkie Feddes is vanwege medeplichtigheid aan de knevelarijen van Hartman Honckes te Irnsum bij Leeuwarden, Omtrent Cambuir, Uitwellingerga en elders opgehangen.
  • 1572, 12 februari: Claas Hillebrants, die dienst had genomen onder de rebellen en knevelaars en hielp bij het uitvoeren van hun daden, is geradbraakt en zijn lichaam is op een rad geplaatst, met inbeslagname van zijn goederen.
  • 1572, 12 februari: Riemer Feytes is wegens zijn dienst bij de groep van Hartman Houckes/Gauma geradbraakt. Een oudere gepubliceerde lijst van de vonnissen noemt deze straf expliciet. Riemer had 67 dagen gevangen gezeten in het Blokhuis; voor zijn gevangenneming werd 50 Carolusgulden uitbetaald. De geraadpleegde bronnen noemen Leeuwarden als plaats van zijn terechtstelling, maar geven geen preciezere plek in de stad. Meer over Riemer Feytes.
  • 1572, 2 oktober: Epe Herkes, die dienst had genomen onder de rebellen en hielp bij het innemen van Sloten, is opgehangen, met inbeslagname van zijn goederen.
  • 1572, 21 oktober: Hette Bruinsma en Cent Jacobs Smit zijn vanwege schending van een verbanningssententie van de Hertog van Alva onthoofd.
  • 1572, 22 oktober: Oene Gerrits en Hans van Holsten zijn vanwege dienstneming en assistentie aan Bennert Roorda, zeerover en geweldpleger, opgehangen.
  • 1572, 27 oktober: Sjoerdt Hessels, die dienst had genomen bij Sicke Tiessens, een van de kapiteins van de rebellen, is opgehangen, met inbeslagname van zijn goederen.
  • 1572, 13 november: Jan Hendriks, die dienst had genomen bij de rebellen en wapens droeg tegen zijn natuurlijke heer en prins, is opgehangen, met inbeslagname van zijn goederen.
  • 1572, 4 december: Sjoerdt Pieters en Douwe Jets, die dienst hadden genomen bij de rebellen, zijn opgehangen, met inbeslagname van hun goederen.
  • 1572, 13 december: Pieter Thijssens is vanwege het bevoorraden van de rebellen-schans op de Rijp onthoofd.
  • 1572, 20 december: Tocke Wijgers en Wijbe Harmens, die dienst hadden genomen onder Zijne Majesteits rebellen, zijn onthoofd, met inbeslagname van hun goederen.
  • 1573: Wijbe Wijbes, die om dezelfde reden was opgehangen.
  • 1573: Rintje Anckes, die dienst had genomen onder de rebellen, is onthoofd.
  • 1573: Andries Bergerhoff is om dezelfde reden gestraft.
  • 1573: Thomas Gerrits, die dienst had genomen onder de rebellen, is opgehangen, met inbeslagname van zijn goederen.
  • 1573, 3 januari: Jan Martens, Teetke Lieuwes, Louw Tjallings en Aarndt Stuis, die dienst hadden genomen onder zeerovers, zijn onthoofd en hun lichamen op een rad geplaatst, met inbeslagname van hun goederen.
  • 1573, 5 januari: Jan Herkes en Lourens Martens, die om dezelfde reden waren onthoofd, met inbeslagname van hun goederen.
  • 1573, 24 januari: Jacob Dirks en Jan Willems zijn om dezelfde reden onthoofd.
  • 1573, 27 januari: Jan Gorijssen en Jan Cents zijn om dezelfde reden onthoofd.
  • 1573, 5 mei: Lodewijk Jacobs is om dezelfde reden onthoofd.
  • 1573, 30 mei: Claas Claasen Crioul is om dezelfde reden onthoofd.
  • 1573, 6 juni: Jochum Sjoerdts is om dezelfde reden onthoofd.
  • 1573, 20 juni: Tjepke Jans is om dezelfde reden opgehangen.
  • 1573, 14 juli: Jacob Nammes en Claas Jans zijn onthoofd, hun lichamen op een rad geplaatst, hun hoofden op een staak gezet.
  • 1573, 16 september: Anne Douwes van Hoornsterswaage is vanwege een manslag onthoofd.
  • 1573, 10 oktober: Ruurdt Lamberts, Cornelis Willems, Willem Titus, Andries Sijmons, Herman van Coelen, Jacob Paar en Derk Rogge, die dienst hadden genomen onder de rebellen, zijn onthoofd, met inbeslagname van hun goederen.
  • 1573, 17 oktober: Jan Reijners is vanwege paardendiefstal opgehangen.
  • 1573, 14 november: Schelte Scheltes, die dienst had genomen onder de rebellen, is opgehangen.
  • 1574: Hessel Derks, die dienst had genomen onder de rebellen, is onthoofd, en zijn goederen zijn in beslag genomen.
  • 1574: Jeltze Piers, die om dezelfde reden was opgehangen.
  • 1574: Marten Synes, die vanwege huisinbraak was opgehangen.
  • 1574: Rienk Rennerts, die om dezelfde reden was opgehangen.
  • 1574: Heere Andries van Menaldum, die brieven met branddreigingen had gedragen, is opgehangen, met inbeslagname van zijn goederen.
  • 1574: Wybe Gerrits, die om dezelfde reden was gestraft.
  • 1574, 23 januari: Sijbren Buwes uit de Hommerts is om dezelfde reden met water geëxecuteerd.
  • 1574, 16 februari: Roelof Roeloffs is vanwege veediefstal opgehangen.
  • 1574, 6 maart: Wolter Dirks, die dienst had genomen onder de rebellen, is onthoofd, met inbeslagname van zijn goederen.
  • 1574, 23 april: Reitse Aijses, door de bisschop van Leeuwarden als ketter verklaard, is met water geëxecuteerd.
  • 1574, 24 april: Dirk Keimpes en Wigle Popkes zijn vanwege huisinbraken en diefstallen opgehangen.
  • 1574, 25 mei: Bauke Pieters en Hendrik Pieters, die vanwege knevelarij waren onthoofd.
  • 1574, 19 juni: Jan Schuttenk is vanwege een verraderlijke manslag op de Heereweg bij Ritsumazyl geradbraakt, zijn lichaam op een rad geplaatst en zijn hoofd op een staak gezet.
  • 1574, 24 juni: Claas Bernardus, die dienst had genomen onder de rebellen, is onthoofd, zijn lichaam op een rad geplaatst en zijn hoofd op een staak gezet.
  • 1574, 15 juli: Goetje Goetjes is vanwege geweld op openbare wegen en nachtelijke inbraken onthoofd.
  • 1574, 16 september: Hendrik Pieters, die dienst had genomen onder de rebellen, is opgehangen, met inbeslagname van zijn goederen.
  • 1574, 18 september: Frederik van Wirdum en Pieter Jans van Tjum, die dienst hadden genomen onder vrijbuiters en knevelaars, zijn opgehangen, met inbeslagname van hun goederen.
  • 1574, 9 oktober: Hinne Helles van het Nieuwland, wegens knevelarij, het plunderen van kerken, en het 's nachts wegvoeren van de Grietman van Utingeradeel, Andreas Gryp, is veroordeeld om aan een paal gebonden te worden, met een gloeiende tang driemaal in zijn lichaam geknepen te worden, vervolgens gewurgd en zijn lichaam op een rad geplaatst te worden.
  • 1574, 16 oktober: Cryn Cornelis is vanwege gepleegd geweld en branddreigingen opgehangen, met inbeslagname van zijn goederen.
  • 1574, 23 oktober: Tjerk Teykes en Frederik Tjeerds, wegens nachtelijke inbraken en diefstallen in het huis van Poppe van Bourmania, zijn onthoofd.
  • 1574, 27 november: Rijk Andries, luitenant van Lambert Caal onder de bevelen van Zijne Majesteits rebel Doeke van Martena, wegens gepleegde knevelarijen, is opgehangen, met inbeslagname van zijn goederen.
  • 1574, 28 november: Joost Wolff, die dienst had genomen onder de rebellen, is onthoofd.
  • 1574, 4 december: Evo Tjeerdts, die om dezelfde reden was onthoofd.
  • 1574, 4 december: Gabbe Jans, die dienst had genomen onder de rebellen, is opgehangen, met inbeslagname van zijn goederen.

1574, 20 december: Tjebbe Foekes en Uilke, zijn vrouw, die onderdak en ondersteuning boden aan Hartman Houckes en andere knevelaars, zijn respectievelijk onthoofd en opgehangen.

Oproer rond 1569.

Oproer rond 1569.

  • 1574, 23 december: Jorryt Andringa, medeplichtig aan het ontvoeren van de Grietman Andries Gryp van Oldeboorn, is onthoofd.
  • 1575: Claas Claasen is om dezelfde reden gestraft.
  • 1575: Evert Jacobs en Hayke Gilles zijn vanwege het stelen van twee paarden uit de wei opgehangen.
  • 1575, 26 februari: Douwe Hoytes, Gerrit Jans en Steffen Visser, als prominente knevelaars, zijn onthoofd, de lichamen op een rad geplaatst, de hoofden op een staak gezet.
  • 1575, 3 maart: Rienk Baukes, Jouke Hillebrants, Hendrik Symons en Jan Ankes, als prominente knevelaars, zijn onthoofd, de hoofden op een staak en de lichamen op een rad geplaatst, met drie knuppels aan het vat gehangen.
  • 1575, 31 oktober: Claas Vondelyn is vanwege diverse diefstallen, waaronder het stelen van een paard, opgehangen.
  • 1575, 19 november: Thyman Wybrants is vanwege dienstneming bij knevelaars en piraten en het helpen uitvoeren van hun misdaden opgehangen.
  • 1575, 3 december: Frans Paters is vanwege hetzelfde misdrijf onthoofd.
  • 1576, 30 juni: Pieter Baukes is vanwege dienstneming bij de vijanden en rebellen onthoofd.
  • 1576, 11 september: Pier Hylkes en Pierre Godin zijn vanwege hetzelfde misdrijf opgehangen, met inbeslagname van hun goederen.
  • 1577: Jan Symons is vanwege schending van twee verbanningen en pogingen tot nieuwe inbraken opgehangen.
  • 1577, 27 maart: Lieuwe Pieters is alleen vanwege schending van een tienjarig verbanning opgehangen.
  • 1578, 16 maart: Hendrik Coops is vanwege het doden van zijn zwager Kerste Folkerts onthoofd.
  • 1578, 16 maart: Barent Coerssen, Gerlof Jans, Reyner Fredriks en Coert Rutgers zijn vanwege het stelen van diverse schapen opgehangen.
  • 1579: Douwe Berends, medeplichtige van Dirk Ottes, is onthoofd. Door bijzondere genade van de stadhouder mocht zijn lichaam op het kerkhof worden begraven.
  • 1579, 14 maart: Dirk Jans zoon is vanwege een gepleegde moord onthoofd, zijn lichaam op een rad geplaatst en het hoofd op een staak gezet.
  • 1579, 18 juli: Wilcke Hessels is vanwege bedelen, stelen, knevelen, roven, geweld, overspel en vrouwenverkrachting onthoofd, het lichaam op een rad en het hoofd op een staak gezet en met een galg daarover bekleed.
  • 1579, 8 augustus: Dirk Ottes is vanwege huisinbraken, stelen, roven en het vastbinden van personen op dezelfde manier gestraft.
  • 1580, 6 juli: Janke Synes van Arum en Jelle Haayes van Lutjegaast zijn vanwege nachtelijke inbraak, vastbinden van personen en diefstal van goederen onthoofd, de lichamen op een rad en de hoofden op een staak geplaatst.
  • 1580, 8 oktober: Pieter Sickes en Pieter Jurjens zijn vanwege gepleegde gewelddaden en baldadigheden onthoofd en hun lichamen zijn begraven.
  • 1580, 8 oktober: Joannes Joannes van Grouw is vanwege gepleegd geweld en branddreigingen in Warga aan de galg binnen Leeuwarden opgehangen en na twee uur van de galg gehaald en buiten aan de nieuwe stenen galg opnieuw opgehangen.
  • 1580, 26 november: Douwe Wopkes is vanwege een gepleegde manslag en inbraak onthoofd en het lichaam is begraven.
  • 1581, 13 mei: Hottze Eybert had een getrokken mes in zijn rechterhand toen zijn moeder hem vastgreep en zij samen vielen. Daardoor verwondde hij haar rechts in de borst, bij de hals. Zij stierf kort daarna. Hij had ook dienst genomen bij de vijand en geholpen Joannes ter Wissche, grietman van Ooststellingwerf, weg te voeren. Hij is onthoofd. Zijn rechterhand werd afgehakt, zijn hoofd op een staak geplaatst, zijn lichaam op een rad gelegd en zijn hand daaraan bevestigd.
  • 1582, 20 mei: Schelte Sickes is vanwege een gepleegde moord in Leeuwarden op de Hoogstraat nabij Kammingahorn aan de persoon van Wybe Attes onthoofd en het lichaam is begraven.
  • 1582, 26 mei: Jarich Hayes is vanwege een gepleegde manslag op Munnekezijl onthoofd en het lichaam is begraven.
  • 1583, 8 april: Janke Bottes is vanwege betrokkenheid en het plegen van daden met de vijanden onthoofd, maar het lichaam is begraven op verzoek van burgers.
  • 1584, 27 maart: Haye Harmens en Lieuwe Wattzes zijn vanwege huisinbraken, diefstallen en openbaar geweld opgehangen.
  • 1584, 9 mei: Jan Harings is vanwege het gebruiken van valse namen en praktijken op 12 november 1583 te pronk gesteld en verbannen, en wegens schending van die uitspraak onthoofd.
  • 1584, 8 december: Wijpcke Tjaerdsma, Claas Reyns, Gerrit Arents Reijd Hommertsma, Doede Hotjes, Jan Nijkerk, Willem Hendriks en Claas Hartman zijn vanwege vijandelijke invallen in deze provincie onthoofd en de lichamen zijn begraven, de hoofden op staken geplaatst.
  • 1584, 19 december: Wolter Willems is vanwege bedelen, branddreiging of het laten kraaien van de rode haan over het huis en erf opgehangen.
  • 1585: Sippe Aenes is vanwege een gepleegde manslag op dezelfde manier gestraft.
  • 1585: Sjoerdt Taeckes is vanwege een manslag aan de executeur van Leeuwarderdeel en het uitoefenen van zijn commissie op dezelfde manier gestraft.
  • 1585, 11 december: Jan Cornelis is vanwege een gepleegde manslag onthoofd en het lichaam is begraven.
  • 1585, 24 december: Jan Cornelis alias Jan Stantvast is vanwege dienstneming en het plegen van vijandelijke invallen en het stelen onthoofd en vervolgens begraven.
  • 1586, 2 maart: Yge Feddes, die volgens vonnissen van 16 maart 1582 en 3 juni 1585 al tweemaal gestraft was, is vanwege schending van zijn verbanning en dienstneming en het helpen uitvoeren van vijandelijke invasies onthoofd, het hoofd op een staak geplaatst en het lichaam begraven.
  • 1586, 7 december: Coenraad van Borholt en Bastiaan Turelle zijn vanwege invasies in deze provincie onthoofd, de lichamen begraven en de hoofden op staken geplaatst.
  • 1587, 8 april: Hendrik Geerts is vanwege een gepleegde manslag te Leeuwarden onthoofd.
  • 1587, 6 juli: Michiel Lauterbech is vanwege een verraderlijke aanslag op het leven van Graaf Willem Lodewijk en het overleveren van de stad Leeuwarden aan de vijand onthoofd, het lichaam in vier delen gesneden en tentoongesteld.
  • 1587, 16 september: Sierks Pieters is vanwege het wegvoeren van personen en paarden naar de vijand onthoofd, het lichaam begraven en het hoofd op een staak gezet.
  • 1588, juni: Homme Jelmers, als schipper van een van de schepen die bij de voornoemde aanslag betrokken waren, is onthoofd.
  • 1588, 25 mei: Pier Hopkes is vanwege een verraderlijke aanslag op Sloten en een gepleegde manslag onthoofd.
  • 1589, 15 november: Joost Jelgers is vanwege een gepleegde manslag onthoofd.
  • 1590, 24 december: Jan Symons is vanwege een aanslag op een persoon en pogingen tot geweld tegen anderen, zowel op openbare wegen als in huizen, en het wegnemen van een paard, onthoofd en zijn lichaam is begraven.
  • 1591, 30 januari: Holke Goffes is vanwege een gepleegde moord met een speciaal geplaatst vuurwapen onthoofd, en het hoofd met het wapen op een rad geplaatst, terwijl het lichaam is begraven.
  • 1591, 7 februari: Romke Iedes is vanwege een gepleegde manslag met een mes onthoofd, en het lichaam is begraven.
  • 1591, 2 oktober: Harmen Gosses is vanwege een gepleegde moord onthoofd, het lichaam op een rad en het hoofd op een staak geplaatst.
  • 1591, 22 november: Joannes Joannes is vanwege een gepleegde doodslag op zijn echtgenote onthoofd, het lichaam op een rad en het hoofd op een staak geplaatst.
  • 1592: Lambert Hoytes, medeplichtige van bovengenoemde Douwe Sybes, is op dezelfde manier gestraft.
  • 1592, 18 maart: Jacob Ysbrants is vanwege een mede gepleegde moord op de predikant van Deinum op de Heereweg naar Ritsumazyl geradbraakt, en het lichaam is op een rad geplaatst.
  • 1592, 15 juli: Jeannes Birdis is vanwege het plegen van diverse vijandige daden onthoofd.
  • 1592, 7 oktober: Thymen Claas is vanwege een gepleegde moord op 14 september op de Bergumer Jaarmarkt onthoofd.
  • 1592, 21 oktober: Douwe Sybes is vanwege het wegvoeren van enkele inwoners naar de vijand als een knevelaar onthoofd.
  • 1592, 23 november: Jacob Sybrants is vanwege knevelarij en een gepleegde manslag onthoofd.
  • 1593, 22 september: Hardt Jacobs is vanwege een gepleegde manslag onthoofd.
  • 1593, 26 oktober: Frans Balma, die zich als een heiden uitgaf, is wegens ernstige gewelddadigheden in Wierum onthoofd. Zijn hoofd is op een staak gezet. In hetzelfde vonnis kreeg een medeplichtige geseling en brandmerken opgelegd. Een ander moest de terechtstelling aanzien. Verschillende anderen zijn verbannen.
  • 1593, 7 november: Hans Bout, Jan Huberts, Wendel Timmerman, Jurjen van Bylevelt en Hans Straal zijn vanwege het wegvoeren van enkele inwoners naar de vijand opgehangen.
  • 1594, 17 december: Tjaardt Epes van Irnsum, Wytje Claas van Grouw en Botte Bottes van de Joure zijn vanwege gepleegde huisinbraak, het binden van bewoners en diefstal van goederen onthoofd, de hoofden op staken en de lichamen op raderen geplaatst.
  • 1595, 19 juli: Bauke Jans is vanwege een gepleegde manslag te Bolsward onthoofd.
  • 1596, 27 november: Bauk Geerts is wegens twee op Ameland gepleegde moorden onthoofd. Zijn lichaam is begraven en zijn hoofd op een staak geplaatst.
  • 1596, 22 juni: Piecke Oltgers is vanwege een gepleegde moord op zijn schoonouders eerst de rechterhand afgehakt en vervolgens geradbraakt, en het lichaam is onder de galg begraven.
  • 1596, 25 september: Bauk Heeres is vanwege het vergiftigen van brij, waarvan haar schoonmoeder met haar vrienden en kinderen zou eten en waarvan het jongste kind gestorven is, veroordeeld tot het worden vastgebonden aan een paal, tweemaal geknepen te worden met een gloeiende tang, vervolgens gewurgd en tot as verbrand te worden.
  • 1597: Jouw Buwes, medeplichtige van bovengenoemde Eede Romkes, is onthoofd, maar het lichaam is uit gratie begraven.
  • 1597, 25 juni: Eede Romkes, die probeerde met zijn medeplichtigen een veerboot van Amsterdam naar Stavoren over te nemen om deze vervolgens met goederen en passagiers in handen van de vijand te leveren, is onthoofd, het hoofd op een staak en het lichaam op een rad geplaatst.
  • 1597, 2 juli: Pieter Beyma is vanwege diefstal van verschillende paarden en huisinbraak en diefstal in Barrahuis onthoofd.
  • 1597, 15 juli: Joseph Heeres Galema, die al eens eerder was gestraft wegens het oppakken en wegvoeren van inwoners naar de vijand, is onthoofd.
  • 1597, 19 november: Pieter Wolters is vanwege het plegen van verschillende ernstige diefstallen, bedrog en ontsnapping uit de gevangenis opgehangen, maar zijn vrienden hebben toestemming gekregen om zijn lichaam van de galg te halen en te begraven op hun kosten.
  • 1597, 17 december: Pieter Jans is vanwege gepleegde huisinbraak, mishandeling van personen en diefstal onthoofd.
  • 1598, 20 september: Baltus Wasner en Jacobina Jans zijn vanwege gepleegde bloedschande als stiefvader en stiefdochter, terwijl haar moeder nog in leven was en zij ook middelen hadden gebruikt om haar zwangerschap te beëindigen, beiden met het zwaard geëxecuteerd.
  • 1599, 14 juli: Berent Jans is vanwege schending van een verbanning opgehangen, aangezien dit bij verbanningssententie was bepaald.
  • 1599, 8 september: Jeltje Pauwels is vanwege bloedschande met zijn stiefdochter, terwijl zijn echtgenote en haar moeder nog leefden, onthoofd.
  • 1599, 8 september: Jan Gerrits van Surl, die eerder bij verbanningssententie was verbannen, is vanwege schending van die uitspraak opgehangen.
  • 1599, 15 september: Tiete Pieters is vanwege een gepleegde manslag met het zwaard geëxecuteerd.
  • 1599, 29 september: Haye Tjeerdts, die al tweemaal wegens diefstal was verbannen en gegeseld, is voor de derde keer vanwege het bestelen van een huis en blekerij onthoofd.
  • 1599, 1 december: Hendrik Jans van Bremen is vanwege schending van een verbanning opgehangen.

1599, 20 december: Zacharias Harings is vanwege schending van een verbanning op straffe van de galg en het plegen van een nieuwe inbraak opgehangen.

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.

Leeuwarden, zetel van het Hof van Friesland

De huidige omgeving op de kaart.

Poort rond 1603.

Leeuwarden op de kaart van Johan Sems uit 1603. De Brol is hier duidelijk aangegeven, evenals het Blokhuis. De kaart is later dan een deel van de vonnissen, maar laat de plaats van de Brol in de stad goed zien.

Verhoor rond 1550.

Verhoor rond 1550.

Kerk rond 1580.

Kerk rond 1580.

Boerenkrijger rond 1570.

Boerenkrijger rond 1570.

Scheepvaart rond 1565.

Scheepvaart rond 1565.

Militairen rond 1580.

Militairen rond 1580.

Scheepvaart rond 1571.

Scheepvaart rond 1571.

Over de bron

De chronologische lijsten zijn gebaseerd op het afschrift dat oud-archivaris Wopke Eekhoff maakte van de merkwaardigste criminele sententies van het Hof van Friesland. Eekhoff noteerde zelf dat zijn afschrift minder volledig was dan andere handschriften.

Criminele sententies van het Hof van Friesland.

Toelichting op het archief van het Hof van Friesland.

Gevangenis rond 1572.

Gevangenis rond 1572.

Oproer rond 1573.

Oproer rond 1573.

Militairen rond 1580.

Militairen rond 1580.

Dagelijks leven

Bronnen

Historische toelichting

Aanvullende historische context bij de vonnissen.

Van kettervervolging naar Opstand

Tussen 1550 en 1600 veranderde ook het soort doodvonnissen. In de jaren 1550 en vroege jaren 1560 komen veel zaken voor wegens wederdoop en andere als ketters beschouwde geloofsopvattingen. Vanaf 1568 verschijnen steeds meer veroordelingen wegens dienst bij rebellen, zeeroverij, hulp aan Watergeuzen en het dragen van wapens tegen de koning.

Onderzoek op basis van het Crimineel Sententieboek telt tussen begin 1568 en eind 1576 141 executies door het Hof. In 1572 alleen waren het er 23. Dat maakt de lijst hieronder ook tot een bron voor de eerste, bijzonder gewelddadige jaren van de Opstand in Friesland.

1566-1568: een Leeuwarder notaris schreef mee

Voor de overgang naar de Opstand bestaat een zeldzame bron uit het dagelijks leven zelf. De Leeuwarder notaris Anthonius Joostzoon hield van Pinksteren 1566 tot 18 augustus 1568 aantekeningen bij over gebeurtenissen en documenten die hij belangrijk vond. Hij was uitgesproken rooms-katholiek, waardoor zijn verslag geen neutrale kroniek is, maar juist wel laat zien hoe een tijdgenoot de snelle veranderingen in Leeuwarden beleefde.

DBNL - de aantekeningen van Anthonius Joostzoon, 1566-1568. Voor de bredere geschiedenis van de stad in deze periode: Leeuwarden in de 16de eeuw.

Een doodvonnis was soms ook een politiek vonnis

Vanaf 1568 verschuift de lijst zichtbaar. Naast moord, diefstal en andere misdrijven staan steeds meer mensen die volgens het Hof rebellen hielpen, met Watergeuzen voeren, onder een opstandige kapitein dienden of geroofde goederen kochten. De pagina Misdaad en straf in Friesland, 1550-1600 laat zien welke niet-dodelijke straffen in dezelfde politieke en godsdienstige context werden opgelegd.

Executieplaats en tentoonstelling

Bij stedelijke straffen waren de plaats van executie en de plaats waar een lichaam daarna werd tentoongesteld niet altijd dezelfde. Voor Leeuwarden is de Brol in de vroege 16de eeuw als executieplaats gedocumenteerd. De permanente galg- en radplaats buiten de stad diende vooral voor afschrikwekkende tentoonstelling. In deze periode noemen de sententies bij sommige veroordeelden echter expliciet het galgenveld als plaats waar zij ook werden gegeseld, verbrand of opgehangen. Daarom is bij iedere naam de formulering van het vonnis leidend.

1580: executie binnen de stad, tentoonstelling buiten de stad

Een vonnis van 8 oktober 1580 maakt het verschil tussen terechtstelling en tentoonstelling uitzonderlijk duidelijk. Joannes Joannes van Grouw werd wegens geweld en branddreigingen in Warga aan een galg binnen Leeuwarden opgehangen. Na twee uur werd zijn lichaam van die galg gehaald en buiten de stad aan de nieuwe stenen galg opnieuw opgehangen. De eerste galg hoorde dus bij de uitvoering van de doodstraf; de buitengalg maakte het lichaam daarna langer zichtbaar als waarschuwing.

Bij enkele bekende zaken is de precieze plek niet overgeleverd

1572: een gevangengenomen kruisbroeder schreef over zijn eigen situatie

De strijd had ook slachtoffers die niet in de executielijst voorkomen. Frater Hermannus van Zwol, kruisbroeder in Franeker, legde op 6 september 1572 in een eigenhandig stuk vast dat hij geld had moeten lenen voor de kosten van zijn gevangenschap en voor het onderhoud van zichzelf en enkele kloosterbroeders. Uit zijn woorden blijkt ook hoe geïsoleerd zij zich voelden: buiten één stadgenoot durfden zij volgens hem niemand om geld te vragen.

Dit is geen vonnis van het Hof, maar een persoonlijke bron uit hetzelfde crisisjaar. DBNL - Het kruisbroedersklooster te Franeker, met het stuk van Hermannus van Zwol.

Brol, schavot en galg: waar werden de straffen in Leeuwarden uitgevoerd?

De Opstand dringt de strafzaken binnen

Vanaf het einde van de jaren 1560 raken de vonnissen steeds sterker verweven met de Opstand: Watergeuzen, knevelarij, kerkplundering, hulp aan rebellen en gewapende invallen komen naast de oudere ketterzaken te staan.

Ook gevangenneming en plundering konden rechtstreeks samenhangen met de strijd tussen koningsgezinden en opstandelingen.

Brontekst

Chronologische lijst en uitvoerige sententies, afschrift Wopke Eekhoff.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.