Wirdum in de 16de eeuw
De 16de eeuw begon onrustig. Wirdum lag vlak bij Leeuwarden en midden tussen adellijke families die actief deelnamen aan de machtsstrijd in Friesland. Het dorp kreeg daardoor rechtstreeks met oorlog en vergelding te maken.
Een state was een groot adellijk woonhuis, vaak ontstaan uit een verdedigbaar stenen huis.
1515: oorlog rond het dorp
Op 28 januari 1515 trokken Geldersgezinde Friezen zich na een confrontatie bij Barrahuis richting Wirdum terug. Een deel vluchtte naar Uniahuis. De Leeuwarders vielen het versterkte huis aan, staken gebouwen in brand en doodden volgens Worp van Thabor 54 verdedigers. De overgebleven mannen hielden hoger in het stenen huis stand.
Toen Merck Syrcksen met Woudfriezen naderde, braken de Leeuwarders de aanval af. Op hun terugtocht brandden zij het huis van Juw Juwsma en een molen in Wirdum af. Daarna volgde een Gelderse wraakactie tegen het huis van Epo van Aylva in Witmarsum. De strijd rond Wirdum stond daarmee rechtstreeks in verbinding met gebeurtenissen in andere Friese plaatsen.
Militairen rond 1515.
Juwsmastate
Juw Juwsma behoorde tot de vooraanstaande bewoners van Wirdum. Zijn woonplaats lag ten noorden van het dorp. De state werd in 1515 verwoest. In 1517 werd het bezit volgens onderzoek van Paul Noomen verbeurd verklaard en aan Leeuwarden toegeëigend. Later werd op het terrein opnieuw een state gebouwd. In de 17de eeuw kwam die in handen van de familie Van Eysinga.
Een dorp vol states
Juwsmastate was niet de enige adellijke woonplaats. Rond Wirdum lagen ook Unia, Kamstra, Kamminga en Oenema. De kerk herinnert eveneens aan deze families: in de noordkapel en op de grafzerken komen namen als Camminga, Camstra en Eysinga terug.
Foppe van Camstra en de Opstand
Later in de eeuw raakte opnieuw een Wirdumer familie bij een grote politieke strijd betrokken. Foppe van Camstra, afkomstig uit de kring rond Kamstra State, wordt genoemd bij het Verbond der Edelen. Na zijn vlucht uit Friesland vocht hij in 1568 aan de kant van Lodewijk van Nassau bij Heiligerlee en sloot hij zich later aan bij de watergeuzen.
Worp van Thabor noemt Juw Juwsma onder de leiders van de Gelderse Friezen in 1515. Bronnen over de Opstand noemen Foppe van Camstra ruim een halve eeuw later bij Heiligerlee en de watergeuzen.
De Martinuskerk
De middeleeuwse Martinuskerk stond in de 16de eeuw nog met twee torens in het dorp. In de kerk liggen verschillende 16de-eeuwse grafzerken, waaronder de beroemde zerk voor Wittio van Camstra uit 1558. Een oud torenuurwerk dateert uit 1597.
Misdaden van Renieke Wythie uit Wirdum
Wirdum door de eeuwen
In 1517 moest Douwe Dorst na misdragingen in Wirdum een eed en een vredebelofte afleggen. Zijn broer stelde zich voor hem borg.
Wilt u reageren?
Kent u een bron, akte, foto of familieverhaal dat bij deze pagina past? Ook oude foto's en vragen zijn welkom.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Kaart van Wirdum
Het huidige Wirdum, ten zuiden van Leeuwarden.
Wirdum door de eeuwen
De omgeving van Leeuwarden in 1664. Goutum en Hempens zijn zichtbaar; Wirdum ligt net buiten deze uitsnede.
Personen
Plaatsen in de omgeving
Dagelijks leven
Oproer rond 1573.
Buitenplaats rond 1550.
Militairen rond 1515.
Landbouw rond 1550.
Meer verhalen en plaatsen
Bronnen