Swichum in de 16de eeuw
Voor Swichum zijn uit de 16de eeuw uitzonderlijk concrete bronnen bewaard. Het Beneficiaalboek van 1543 noemt boerderijen, pachters, wegen, lage landerijen en pachtbedragen. De Monsterlijst van 1552 geeft inwoners en hun wapens. Daarnaast schreef Viglius van Aytta in 1529 zelf over zijn kerkelijke inkomsten in Swichum.
1529: Viglius schrijft naar Swichum
Viglius studeerde in Bourges toen hij aan Tjalling Wiarda in Swichum schreef. Hij had een kerkelijk beneficie in Swichum gekregen. Hij wilde dat een betrouwbare en vrome plaatsvervanger de diensten verzorgde en daarvoor een behoorlijke vergoeding kreeg. Ook besprak hij het herstel van de pastorie en wat er met de resterende inkomsten moest gebeuren.
Viglius wilde vooral dat de kerkdienst doorging en dat een betrouwbare geestelijke het werk deed.
“Stel geen rondtrekkende geestelijke aan, maar een betrouwbaar en vroom man.”
De brief van Viglius uit Bourges naar Swichum.
1543: Aijte-goed
De kerkpatroon bezat het Aijte-goed. Daarbij hoorden de huisplaats, een kleine terp, een fenne en verschillende stukken hooiland. Rijoert Pieterszoon gebruikte deze boerderij als pachter. Hij betaalde jaarlijks veertien goudgulden aan de kerkpatroon en één goudgulden aan de pastoor.
Een tweede huisplaats, waar Gerrit woonde, lag aan de noordkant van het diep en omvatte samen met terp en kleine fenne ongeveer vier pondemaat.
De pastorie: koeien, akkers en nat hooiland
De pastorie had twee stukken weiland van elk elf koegangen. Een koegang was de hoeveelheid weide die voor één koe nodig werd geacht. Bij het pastoorshuis en de kerk lagen zes pondemaat akkerland. Verder waren er grote stukken hooiland op het oude land en op de Heckmeeden.
Twee pondemaat zeer laag hooiland werden maar op één goudgulden geschat. De reden staat er letterlijk bij: soms kon het land een jaar worden gebruikt en soms leverde het door regenwater of zeewater niets op. Wateroverlast was dus geen abstract probleem maar bepaalde rechtstreeks de opbrengst van grond.
Hooioogst rond 1550.
1552: Tzaecke Sickez, ongeveer tachtig jaar
Bij de wapenschouw verscheen Ritzaert Autszoon met een stormhoed en delen van een harnas. Jelle Eelckes had een roer en degen. Ryurt Peterszoon en Gerrit Dirckszoon hadden een spies en degen.
Tzaecke Sickez was ongeveer tachtig jaar oud. De schrijver noteerde dat hij weliswaar enigszins gewapend aanwezig was, maar dat zijn rechterhand voor de oorlog koud was. Als raadgever was hij volgens dezelfde notitie nog altijd bruikbaar. Juist zo'n opmerking maakt duidelijk dat de keuring niet alleen een lijst van wapens was: de controleur keek ook naar de persoon die voor hem stond.
Uitleg over de Monsterlijsten en de wapenschouw van 1552.
1572: zeven oude mensen krijgen onderdak
Viglius liet in 1572 het Aytta Godshuis stichten. Er waren zeven kamers voor oude mensen die niet meer zelfstandig in hun onderhoud konden voorzien. Zij hoefden geen huur te betalen en kregen vier keer per jaar geld voor eten en kleding. Daarmee kreeg Swichum een kleine instelling voor ouderenzorg die eeuwen bleef bestaan.
Armenzorg en ouderenzorg voor de 20ste eeuw.
Wat is nog zichtbaar?
- de 13de-eeuwse kerk;
- de kerkterp;
- wapenstenen van het latere gesloopte Aytta Godshuis in de kerkhofmuur;
- de naam Aytta in weg- en boerderijnaam.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.