Viglius schrijft vanuit Bourges naar Swichum, 1529
Viglius van Aytta studeerde in 1529 in Bourges. Vanuit Frankrijk schreef hij in het Latijn aan zijn verwant Tjalling Wiarda in Swichum. De brief is bijzonder uitvoerig over het kerkelijke beneficie dat Viglius in Swichum had gekregen. Een beneficie was een kerkelijk ambt waaraan inkomsten waren verbonden. Viglius was nog niet tot priester gewijd en verbleef in het buitenland. Hij bespreekt daarom wie het werk in Swichum moest doen, hoeveel geld het ambt kon opleveren en wat met de pastorie moest gebeuren.
troost na verdriet
Viglius van Aytta (in modern Nederlands):
Mijn beste Tjalling, mijn dierbare verwant. Onze briefwisseling was niet bepaald een gelijke ruil. Ik stuurde je een sombere brief vol klachten en tranen. Jij antwoordde met zulke aangename troost dat geen geneesmiddel mijn wond beter had kunnen verzachten.
Viglius van Aytta (in modern Nederlands):
Toch ben ik het niet eens met de filosofen die zeggen dat de tijd zo'n sterke geneesheer is dat hij de herinnering aan alle kwaad wegwast. Uiterlijk zullen mensen bij mij niet gemakkelijk verdriet zien. Maar wanneer ik alleen ben, brengt de herinnering aan die man mij zo vaak tot zuchten dat ik niet kan geloven dat tijd voor iedere wond van de geest het beste medicijn is. Ik houd hierover op, anders haal ik ook jouw wond opnieuw open.
Een onverwacht kerkelijk ambt in Swichum
Viglius van Aytta (in modern Nederlands):
Ik dank je zeer dat je mijn vader met jouw woorden zo hebt gestemd dat hij zijn plicht tegenover mij vriendelijk heeft gedaan. Over mijn geld zal ik zo meer schrijven.
Viglius van Aytta (in modern Nederlands):
Het kerkelijke ambt waarover je schrijft is mij geheel onverwacht toegevallen. Het bevalt mij niet minder omdat het bescheiden is en weinig inkomsten heeft. Ik herinner mij dat mijn oom hierover sprak alsof het een begin van grotere zaken kon zijn. Om een grap met je te maken: hij wilde dat ik mijn bijnaam aan ons dorp Swichum ontleende. Als mensen vroeger vroegen waarom ik zo heette, kon ik alleen zeggen dat mijn oom dat wilde. Nu ik tot pastoor van Swichum ben benoemd, kan ik mij met wat meer recht Zuichemus noemen.
Als ik ooit tot de geestelijke stand word gewijd, zou ik dat nergens liever doen. Ik herinner mij dat jij in Swichum voor het eerst de mis opdroeg. De plaats is voor onze familie altijd gunstig geweest. Toen grootmoeder nog leefde, hebben verschillende verwanten daar hun eerste mis en hun huwelijk gevierd.
Viglius kreeg inkomsten uit het pastoorschap, maar wilde dat de kerkdiensten in Swichum intussen door een geschikte plaatsvervanger werden verzorgd.
Over zijn nieuwe titel schreef hij: “nunc Pastor creatus in Zwichem paulo aptius Zuichemus vocor”.
Waarom zijn oom hem van een kerkelijke loopbaan afhield
Viglius van Aytta (in modern Nederlands):
Je schrijft dat mijn oom dikwijls heeft gezegd dat ik niet van plan was mij aan de geestelijke ambten te verbinden. Je moet weten waarom hij mij dat altijd voorhield. Hij dacht dat ik minder ijverig zou studeren als ik zag dat mij in het priesterschap een gemakkelijk bestaan klaarstond. Daarom probeerde hij iedere gelegenheid te vermijden waardoor ik van mijn studie kon worden afgeleid.
Viglius van Aytta (in modern Nederlands):
Hij wilde niet dat ik mijn hoop op inkomsten uit kerkelijke ambten stelde. Hij spoorde mij aan zo te leven dat ik rijkdom en aanzien door mijn eigen studie zou verwerven. Soms voegde hij daar vroom aan toe dat het priesterschap in onze tijd op veel plaatsen sterk bezoedeld was en dat daardoor onder het volk iedere dag een scherpere afkeer van die stand groeide. Met zulke aansporingen probeerde hij mijn ijver voor de studie wakker te houden.
Zelf heb ik mij nooit voorgoed aan een bepaalde levenswijze verbonden. Hoe meer ik van de letteren ging houden, hoe meer ik zag dat het leven van een geestelijke ook rust voor studie kon bieden. Ik heb dus nog geen definitieve keuze gemaakt, maar ik heb ook nooit besloten dat ik beslist geen priester zou worden. Jij en mijn vader hebben daarom goed gehandeld door het kleine beneficie dat werd aangeboden aan te nemen.
Twee jaar om te beslissen
Viglius schreef dat hem vanwege zijn leeftijd twee jaar afwezigheid en bedenktijd was toegestaan. In die periode moest iemand anders de dagelijkse kerkelijke taken in Swichum uitvoeren.
Viglius van Aytta (in modern Nederlands):
Ik vraag je intussen namens mij voor de zaak te zorgen. In de eerste plaats moeten de godsdienstige diensten behoorlijk worden verricht, zodat het volk mij daarin niets kan verwijten. Ik wil niet dat jullie een van die rondzwervende geestelijken als vicaris aanstellen. Ik wil dat een goede en vrome man mijn taak waarneemt en daarvoor een behoorlijk loon krijgt. Wat daarna overblijft, wil ik bij Upko laten bewaren.
De inkomsten van het Swichumer beneficie kwamen uit land en andere kerkelijke goederen; Viglius rekende erop dat daarvan jaarlijks geld beschikbaar bleef.
De pastorie en ongeveer twintig florijnen per jaar
Viglius van Aytta (in modern Nederlands):
Je schrijft over het herstel van de pastorie. Ik zou willen dat de anderen daar even bereidwillig tegenover stonden als ik, want ik kan het niet alleen tot stand brengen. Maar ik kan er nog niet mee instemmen dat alles wat mij na aftrek van de kosten uit het beneficie toekomt aan de bouw wordt besteed. Ik vrees dat mijn vader mijn vrijgevigheid dan voor verkwisting zal aanzien.
Viglius van Aytta (in modern Nederlands):
Ik hoor dat er jaarlijks ongeveer twintig florijnen uit kunnen worden ontvangen. Je ziet hoe nuttig dat voor mijn studie is, want mijn studie in een vreemd land kost veel geld, zeker wanneer de ondersteuning van mijn oom ophoudt.
Ik wil ook niet dat mijn vader gierig handelt en zelf alle opbrengsten binnenhaalt. Tegelijk lijkt het mij onverstandig hem het hele beheer af te nemen, omdat hij zich vriendelijk tegenover mij heeft getoond. Zoek daarom samen met mijn vader een geschikte vicaris. Wat na diens loon overblijft, wil ik samen met mijn andere geld bij dokter Upko laten bewaren, voor wat ik zelf nodig heb of voor het gebouw waarover je schreef.
Hij wil het beneficie nog niet opgeven
Viglius van Aytta (in modern Nederlands):
Voorlopig wil ik het beneficie niet neerleggen. Als ik later anders over het priesterschap ga denken en een waardige verwant zich aandient, zal ik het hem graag gunnen.
Viglius van Aytta (in modern Nederlands):
Mijn vader heeft mij ook gevraagd de patroons van het beneficie per brief te laten weten dat ik de benoeming dankbaar aanvaard. Dat heb ik gedaan. Ik stuur je daarom een kort briefje dat ik in het Latijn heb geschreven. Ik was namelijk bang - om het je eerlijk te bekennen - dat ik niet goed genoeg Fries zou kunnen schrijven. Jij mag zelf beslissen of je het afgeeft of achterhoudt en je kunt voor hen als uitlegger optreden.
Het geld dat mijn vader heeft gegeven is nog onderwerp van discussie. Mijn broer zal dat duidelijker uitleggen; ik heb hem over mijn andere zaken geschreven. Vaarwel, blijf mij genegen en bewaar en versterk de goede verstandhouding met onze ouders en verwanten. Bourges, 1529.
Over zijn brief aan de patroons bekende hij dat hij bang was “ne non possem recte ... Frisonice scribere”.
De online Latijnse tekst vermeldt als bron: Hoynck, Viglius, Epist., bladzijden 17-20.
Terug naar Swichum in de 16de eeuw
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.