Goutum door de eeuwen heen

Goutum ontstond in de middeleeuwen op enkele terpen ten zuiden van Leeuwarden. Het dorp lag op een kwelderrug: iets hogere grond in een nat gebied. Boerderijen en woningen stonden daardoor op veilige plekken boven het omringende land.

Een kerk die teruggaat tot de 11de of 12de eeuw

De kerk van Goutum stond op een van de terpen. In de noordmuur zijn nog resten van tufsteen uit de 11de of 12de eeuw te zien. De kerk werd later uitgebreid en verbouwd; de oude tufstenen muur bleef bewaard.

Wiarda State: macht vlak buiten Leeuwarden

Ten zuidwesten van de kerk stond Wiarda State. Al omstreeks 1380 woonde hier Pybe Wiarda. Zijn familie behoorde tot de machtige hoofdelingen van Friesland.

In 1481 raakten de Wiarda's en inwoners van Goutum betrokken bij een aanval op Leeuwarden. De aanval mislukte. Kort daarna werd de oude Wiardastins, een verdedigbaar stenen woonhuis, door de Leeuwarders verwoest. De state die we uit latere eeuwen kennen was niet eenvoudig een herbouw door dezelfde Wiarda's. Het bezit vererfde op de familie Van Eminga. Minne van Eminga begon in 1525 de oude stins tot een beter bewoonbaar huis te verbouwen. In de eeuwen daarna groeide dit uit tot de grote Wiarda State.

In 1498 sneuvelde Doytse Wiarda in een nieuw gevecht tegen de Leeuwarders. De kroniekschrijver Simon Abbes Gabbema vermeldde later dat de aanvallers in Goutum "goede buit" meenamen. In 1499 braken Leeuwarders de stinsen van tegenstanders in Huizum, Goutum en Wirdum af.

Een klein dorp onder de rook van Leeuwarden

Voor gewone inwoners was de nabijheid van Leeuwarden belangrijk. Boeren konden melk, boter, kaas, vee en andere producten naar de stad brengen. Wie ambachtelijk werk of losse arbeid zocht, had eveneens een grote markt op korte afstand.

Goutum bleef klein. In 1840 telde het dorp 252 inwoners.

Een bezoeker kijkt binnen

Een bezoeker beschreef na de uitbreiding van 1683 het interieur. Hij zag rood en goud geschilderde balken, goudleer met apen, papegaaien, kinderen en bloemen, schilderijen uit Italie en beschilderde deuren en ramen. Het huis had onder meer een danszaal, een ridderzaal en een kapelkamer.

De familie Cammingha op Wiarda State

In de 18de eeuw kwam Wiarda State in handen van de katholieke familie Van Cammingha. De familie behield haar katholieke geloof en behoorde tegelijkertijd tot de voorname grondbezitters van de omgeving.

Naast het grote huis lag een klein agrarisch dorp. Boeren, pachters en personeel uit de omgeving hadden met het bezit te maken; voor de meeste Goutumers speelde het dagelijkse leven zich af rond boerderij, kerk en land.

1881: de verkoop van Wiarda State

In 1881 verschenen advertenties waarin Wiarda State te koop werd aangeboden. Het Fries Genootschap overwoog er een museum in te vestigen, maar zag af van aankoop en onderhoud. In juli van dat jaar werd de state op afbraak verkocht.

1882: Wiarda State wordt afgebroken

De laatste bewoner uit de familie Van Cammingha kon de kosten van het grote huis niet meer dragen. In 1882 werd Wiarda State afgebroken. Daarmee verdween het gebouw dat ongeveer vijf eeuwen bij Goutum had gehoord.

De state was in juli 1881 voor afbraak verkocht. Een architect die het gebouw voor de rijksoverheid moest opmeten, werd eerst alleen op de kijkdag binnengelaten en moest een gulden entree betalen. Tussen kopers en nieuwsgierigen kreeg hij zijn werk niet af. Twee weken later keerde hij terug om de tekeningen op de verkoopdag te voltooien.

Rond 1900 werd de terp afgegraven

Rond 1900 werd een groot deel van de terp afgegraven. Terpaarde was vruchtbaar en werd verkocht als grondverbetering. De kerk bleef op de hogere plek staan, maar het oude reliëf van het dorp veranderde sterk.