Wirdum - geschiedenis van een oud terpdorp
Wirdum ligt enkele kilometers ten zuiden van Leeuwarden. Het dorp ontstond in de middeleeuwen op een terp en bleef eeuwenlang sterk verbonden met het omliggende boerenland. Via het water en later via betere wegen en de spoorlijn stond het dorp ook in verbinding met plaatsen als Goutum, Huizum en Hempens en Teerns.
Wirdum was geen afgelegen klein dorp zonder invloed. Rond het dorp lagen verschillende states, grote adellijke woonhuizen, waaronder Unia, Juwsma, Kamstra, Kamminga en Oenema. In de 16de eeuw kwam de strijd tussen Friese partijen en buitenlandse machthebbers hier letterlijk aan de deur. In 1515 werd bij Uniahuis gevochten en brandden de Leeuwarders het huis van Juw Juwsma en een molen af. De strijd en wraak rond Wirdum in 1515.
Dorpsleven rond 1860.
Een kerk met twee torens
De Martinuskerk is veel ouder dan de meeste huizen die nu rond de kerk staan. Delen gaan terug tot de 12de of 13de eeuw. Eeuwenlang had de kerk zelfs twee torens: een oude westtoren en een tweede toren aan de zuidzijde. De westtoren werd in de 17de eeuw afgebroken. In 1716 werd de westzijde van de kerk opnieuw afgesloten.
States en machtige families
Rond Wirdum lagen meerdere adellijke woonplaatsen. De families bezaten vruchtbare landerijen en vervulden soms een bestuurlijk of militair ambt. Een grietman was de bestuurder en rechter van een plattelandsdistrict.
Een goed voorbeeld is Juw Juwsma. Hij behoorde in 1515 tot de Geldersgezinde leiders die tegenover Leeuwarden kwamen te staan. Later in de 16de eeuw woonde de familie Camstra in de omgeving. Foppe van Camstra koos tijdens de Opstand tegen Spanje de kant van de geuzen.
In 1516 behandelde het Hof van Friesland de zaak van een andere inwoner. De misdaden van Renieke Wythie uit Wirdum staan beschreven in het bewaard gebleven vonnis.
Boeren, vaarten en wegen
Het dagelijks leven draaide vooral om boeren en landarbeiders, landbouw en veeteelt. Wirdum was lange tijd sterk op watervervoer aangewezen. De Wurdumer Feart, de Nieuwe Wurdumer Feart en de Tjaarder Feart waren lokale verkeersaders; voor een vaste trekschuitdienst met jaagpad naar Wirdum is geen goede aanwijzing gevonden. In de 19de eeuw werden wegen verbeterd en vanaf 1868 kreeg Wirdum bovendien een eigen spoorwegstation. Van schuit en wagen naar trein in 19de-eeuws Wirdum.
Van schuit en wagen naar trein in 19de-eeuws Wirdum
Hellema in Wirdum
Vanaf 1792 werkte Doeke Wijgers Hellema in Wirdum als schoolmeester, organist en kerkdienaar. Zijn autobiografische teksten en latere dagboeken geven uitzonderlijk veel informatie over het dorpsleven, onderwijs en boerenbedrijf rond 1800. Ook de herbergen en kermis in Wirdum komen daarin uitgebreid aan bod.
Wirdum rond 1710.
Leeuwarden dichtbij
Wirdum lag enkele kilometers ten zuiden van Leeuwarden. Boeren, ambachtslieden en reizigers konden voor markt, bestuur, handel en diensten naar de stad. De wegen en vaarten rond het dorp vormden onderdeel van dat verkeer.
Wirdum door de eeuwen heen
Wirdum in de 16de eeuw - strijd, Uniahuis en de adellijke families.
Wirdum in de 17de eeuw - states, kerk en boerenland.
Wirdum in de 18de eeuw - Kamstra State, kerk en Hellema.
Wirdum in de 19de eeuw - wegen, school en veranderend dorpsbeeld.
Wilt u reageren?
Kent u een bron, akte, foto of familieverhaal dat bij deze pagina past? Ook oude foto's en vragen zijn welkom.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Kaart van Wirdum
Het huidige Wirdum, ten zuiden van Leeuwarden.
De omgeving van Leeuwarden in 1664. Goutum en Hempens zijn zichtbaar; Wirdum ligt net buiten deze uitsnede.
Plaatsen in de omgeving
Dagelijks leven
Fromaborg rond 1720.
Buitenplaats rond 1723.
Oproer rond 1573.
Militairen rond 1515.
Meer verhalen en plaatsen
Bronnen