Vierhonderd Friezen bij Barrahuis (1515)

Bij Barrahuis, tussen Leeuwarden en Wirdum, bevond zich een Geldersgezinde strijdmacht van ongeveer vierhonderd Friezen. Onder de leiders waren Jancko Douwama, Sicke Douwes Galama en Juw Juwsma van Wirdum. Veel manschappen kwamen uit Rauwerderhem, Utingeradeel en Idaarderadeel.

Barrahuis werd aangevallen en geplunderd. De bewoner, Folckert Aytta, stond aan de andere kant van het conflict. Vanuit Leeuwarden kwam vervolgens een veel grotere strijdmacht in beweging. Volgens Worp van Thabor trokken ongeveer vijftienhonderd Leeuwarders en knechten de stad uit.

De terugtocht naar Uniahuis

De Geldersgezinde Friezen waren sterk in de minderheid. Zij weken richting Wirdum en het omliggende land. Een deel zocht bescherming in Uniahuis, een versterkt stenen huis. Worp noemt een hoofdgebouw, een zaal, een kelder, hogere ruimten en een singelmuur. Ook lag er water rond het terrein.

Brand en 54 doden

De Leeuwarders staken het beste huis en de zaal in brand. Door de rook wisten zij binnen de omheining te komen. Zij drongen de kelder binnen en doodden volgens Worp 54 Friezen in de kelder en tussen de singelmuur en het huis.

De strijd was daarmee niet voorbij. Verdedigers in de hogere en gewelfde delen van het stenen huis bleven standhouden. Hoe lang de aanval duurde, zegt Worp niet. Het verhaal wordt als één gebeurtenis op 28 januari verteld. Een beleg van meerdere dagen is daarom niet aannemelijk, maar een precieze duur in uren is niet bekend.

Merck Syrcksen en de Woudlieden komen te hulp

Tijdens het gevecht naderde Merck Syrcksen met de Woudlieden. Merck was in deze jaren Gelders grietman, bestuurder en rechter van een plattelandsdistrict, en een belangrijke leider in de Friese Wouden. Worp vermeldt niet hoeveel mannen hij meenam.

De Leeuwarders wachtten de komst van deze versterking niet af. Zij trokken terug naar de stad. De verdedigers die nog in Uniahuis standhielden konden daardoor ontkomen.

De wraak op Juw Juwsma

De terugtocht betekende niet dat het geweld voorbij was. Worp vertelt direct daarna dat de Leeuwarders het huis van Juw Juwsma in Wirdum en de molen verbrandden. Juw was niet zomaar een dorpsbewoner: hij was een van de leiders van de vierhonderd Geldersgezinde Friezen die eerder die dag bij Barrahuis hadden gestaan.

De brandstichting lijkt daarom een gerichte vergelding tegen een politieke en militaire tegenstander. De bron zegt niet dat heel Wirdum werd platgebrand. Alleen het huis van Juw en een molen worden uitdrukkelijk genoemd.

De molen

Worp noemt naast Juws huis ook "de molen". Hij zegt niet welk type molen het was en ook de ligging is niet nauwkeurig bekend. Het is daarom niet verantwoord om de molen als onderdeel van hetzelfde omgrachte erf te tekenen. De reconstructie toont hem bewust op afstand van Juws woonplaats.

Voor de bewoners van Wirdum was het verlies van een molen meer dan schade aan één gebouw. Een korenmolen speelde een rol bij de verwerking van graan. We weten echter niet hoe lang de molen buiten gebruik bleef of waar inwoners daarna lieten malen.

Wraak in Witmarsum

De Gelderse partij reageerde vrijwel onmiddellijk. Volgens Worp werd daarna het huis van Epo Aylva in Witmarsum in brand gestoken. Epo bevond zich in Franeker en stond aan de Saksische kant. Ook hier werd dus het bezit van een politieke tegenstander doelwit.

Schade en slachtoffers rond Wirdum

De bronnen noemen minstens 54 doden bij Uniahuis, de beschadiging en brand van delen van Uniahuis, de verbranding van Juw Juwsma's huis en het verlies van een molen. Hoeveel van de 54 slachtoffers uit Wirdum zelf kwamen, weten we niet. Ook is niet bekend of gewone woningen in het dorp werden verwoest.

Na de doden bij Uniahuis gingen het huis van Juw Juwsma en een molen in vlammen op. De bron noemt geen brand in gewone woningen en zegt niet waar de inwoners daarna hun graan lieten malen.

28 januari of 14 februari?

Worp van Thabor plaatst de gebeurtenissen bij Barrahuis en Uniahuis op 28 januari 1515. Hij beschrijft daarna de verbranding van Juws huis en de molen en de wraak in Witmarsum. Pas daarna begint hij met de gebeurtenissen van 29 januari. Daarom is 28 januari de beste datering voor deze hele reeks.

De veel latere Tegenwoordige Staat uit 1787 noemt voor de brand van Juwsmahuis 14 februari. Die datum past niet bij de chronologie van Worp en lijkt een latere afwijkende overlevering. Op deze pagina wordt daarom 28 januari 1515 aangehouden.

Meer over de strijd in Friesland

De gebeurtenissen rond Wirdum maakten deel uit van de grotere strijd tussen Gelre, Saksen en later Bourgondië. Ook Leeuwarden, Franeker, Sloten en andere Friese plaatsen kregen in deze jaren met gevechten te maken.

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Kent u een bron, akte, foto of familieverhaal dat bij deze pagina past? Ook oude foto's en vragen zijn welkom.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.