Sloten in de 16de en 17de eeuw

Voor het kleine Sloten begon de 16de eeuw gewelddadig. De stad lag op een strategische plek aan de vaarroute tussen de Zuiderzee en het Friese binnenland. Legers die Friesland wilden beheersen konden Sloten daarom niet eenvoudig negeren.

1500: vier dagen rond een stenen huis

In mei 1500 hielden vijftien Saksische soldaten zich schuil in een stenen huis in Sloten. Soldaten uit Wymbritseradeel en Sneek belegerden het gebouw. Na vier dagen werd het huis verwoest. De gevangengenomen Saksische soldaten werden daarna vrijgelaten.

De belegering van het huis van Sloten.

1514: de Geldersen nemen Sloten in

In 1514 trok een Geldersgezind leger Friesland binnen. Sloten was nauwelijks verdedigd en werd gemakkelijk ingenomen. Twee jaar later speelde de stad opnieuw een rol in de strijd om Friesland.

Gelre trekt Friesland binnen.

De strijd rond Sloten in 1516.

1519: Stoffel Bredenbach eindigt op het rad

Stoffel Bredenbach had eerder voor de Saksers in Sloten gewerkt. Nadat de Geldersen de stad hadden ingenomen, kwam hij vrij. In 1519 dook hij op als kaper. Hij kaapte een schip met bier, maar strandde ermee bij Sloten. De Geldersen namen hem gevangen en radbraakten hem op het galgenveld bij het Sloetmanne Meer.

Het verhaal van Stoffel Bredenbach.

1531: de oude verdediging wordt afgebroken

De middeleeuwse omwalling werd in 1531 op bevel van Karel V grotendeels geslecht. Een halve eeuw later was de politieke situatie totaal veranderd en had Sloten juist weer sterke verdedigingswerken nodig.

1581: nieuwe wallen en poorten

Vanaf 1581 kreeg Sloten een nieuwe omwalling. Er kwamen bastions, landpoorten en twee waterpoorten. Die verdedigingswerken sloten Het Diep aan beide kanten af. De waterpoorten konden verkeer over het water controleren en maakten tegelijk deel uit van de vesting.

1552: 67 inwoners en bestuurders bij de wapenschouw

Op 3 februari 1552 hield Sloten een officiële wapenschouw. De monsterlijst noemt 67 mensen en noteert welk wapen zij moesten tonen. Bovenaan staan vier burgemeesters en drie leden van de raad. Daarna volgen andere inwoners.

Burgemeester Homme van Harinxma verscheen met harnas, ringkraag, speer en degen. Raadslid Harmen Jansz had een roer, een vroeg vuurwapen, en een degen. Verder komen onder meer hellebaarden, speren, een morgenster en vorkachtige wapens voor. Ook twee smeden staan in de lijst: Auke en Jelle. De wapenschouw raakte dus bestuurders én gewone vaklieden.

Een monsterlijst was geen lijst van beroepssoldaten. Steden en dorpen moesten laten zien welke inwoners bij dreiging konden worden bewapend. Wie geen goed wapen of voorgeschreven uitrusting had, kon opdracht krijgen het gebrek binnen korte tijd te herstellen.

Hoe de Friese wapenschouw van 1552 werkte

1588: een list met een vrachtschuit

In de nacht van 12 op 13 mei 1588 probeerden Spaanse soldaten Sloten met een list binnen te komen. In de overlevering werkte Pier Lupckes uit Tjerkgaast met hen samen en voeren twee schippers uit Grouw, Dotte Sibles en Stomme Jelmer, de schuit richting de stad. Het plan werd ontdekt en de aanval mislukte.

Over de lading lopen de latere beschrijvingen uiteen. De tegenwoordig bekende versie spreekt van een schip met bier en soldaten die tussen of bij de biervaten verborgen waren. Een terugblik in de Leeuwarder Courant van 12 mei 1904 beschreef daarentegen een lading lege vlees- of botervaten. Omdat beide teksten eeuwen na de gebeurtenis zijn opgeschreven, is niet met zekerheid vast te stellen wat er precies op de schuit lag.

Ook de gebeurtenis zelf is veel ouder dan het huidige historische toneelstuk. Museum Sloten wijst op een boek uit 1664 waarin de inval al werd beschreven. Het Historisch Kijkfeest houdt het verhaal tegenwoordig levend, maar de precieze details van de list moeten dus van de latere verbeelding worden onderscheiden.

1610: een burgemeestershuis

Aan de Heerenwal staat nog een groot huis waarvan het rechterdeel in 1610 werd gebouwd, mogelijk voor burgemeester Epeus Oosterzee. In 1671 werd het pand uitgebreid, waarschijnlijk voor burgemeester Cyprianus Bruynsma. Ook andere 17de-eeuwse huizen in Sloten zijn bewaard gebleven.

1647: een nieuwe kerk

De hervormde kerk aan de Heerenwal werd in 1647 gebouwd op de fundamenten van de oudere Sint-Janskapel. De preekstoel, het doophek en een herenbank van de burgemeestersfamilie Oosterzee dateren nog uit het midden van de 17de eeuw.

Verder

• Sloten door de eeuwen heen
• Sloten in de 18de eeuw