Toen en Toen ..
Zoeken Het verhaal van Friesland

Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 5

Terwijl Franeker werd belegerd, probeerden de Friezen kanonnen van Groningen te lenen en namen zij het Saksische steunpunt in Sloten in.

De kanonnen van Groningen en de kerkelijke kelken

De gezamenlijke Friese raad voor Franeker besloot boden naar Groningen te sturen om daar grote bussen te lenen. De Groningers wilden hun geschut alleen uitlenen als zij een borg of onderpand kregen. Daarom besloten de Friezen uit iedere kerk in Oostergo en Westergo een kelk te nemen en die in Groningen als onderpand af te geven.

Als de kanonnen verloren gingen, zouden de Friezen een of twee betrouwbare mannen aanwijzen om met de Groningers vast te stellen hoeveel de kelken meer waard waren dan de kanonnen. Beide partijen legden deze afspraak vast in brieven die van hun zegel waren voorzien.

Later versloeg de hertog van Saksen de Friezen en bemachtigde hij de kanonnen. De Friese hoofdelingen die het geschut hadden geleend, waren toen nog uit Friesland verbannen. Zij verbleven vrijwel allemaal samen in Kampen. De Groningers stuurden een stadsbode naar hen toe. De kelken moesten binnen veertien dagen worden ingelost, anders zouden zij worden stukgebroken en verkocht. De Groningers stelden die eis in strijd met hun verzegelde brieven. Zij wisten heel goed dat de hoofdelingen en de Friese districten daar op dat moment niet toe in staat waren.

Een beleg, rond 1500.
Een beleg, rond 1500.

De inname van het versterkte huis in Sloten

Op 16 mei kwam jonker Oswald, de drost van Sloten, met vier of vijf soldaten uit het door de hertog bezette huis. De Geestmannen in Sloten zagen dat en namen hem gevangen. Vervolgens stuurden zij bericht naar de Friezen voor Franeker, met het verzoek het huis te helpen belegeren.

De Saksische rentmeester zat nog met vijftien soldaten in het versterkte huis. Mannen uit Wymbritseradeel en Sneek kwamen de Geestmannen te hulp. Ze omsingelden het huis zo dat niemand er meer in of uit kon.

Daarna werd een overeenkomst gesloten: de rentmeester zou het huis aan de Friezen overgeven en de gevangengenomen Oswald zou worden vrijgelaten. De rentmeester, Oswald en hun manschappen mochten met hun goederen veilig uit Friesland vertrekken. Zij aanvaardden die voorwaarden en verlieten op 20 mei het huis en het land.

Vervolgens braken de Woltmannen de muren en torens van het stenen huis af. De aarden bolwerken die de heren om het bolwerk hadden aangelegd, wierpen zij in de omliggende grachten. Al het geschut dat zij in het huis vonden, brachten zij naar de Friezen voor Franeker.

Daarbij waren:

  • Haken.
  • Serpentijnen.
  • Steenbussen.
  • Vier tonnen buskruit.
Een belegerde stins, rond 1514.
Een belegerde stins, rond 1514.

Kapitein Adriaen van Wick verdronken

Op 15 mei was Adriaen van Wick, een kapitein uit Groningen, in een herberg in Visvliet aangekomen. Hij zei dat hij naar de Friezen voor Franeker wilde reizen om daar soldij te verdienen. Tijdens zijn verblijf in de herberg vertelde hij echter ook dat hij een hoge soldij kon verdienen bij de kanselier op het bezette huis in Leeuwarden. Hij maakte nog meer opmerkingen die de lokale leiders en bewoners verdacht vonden.

De aanwezigen vermoedden dat Van Wick een verrader of verklikker was. Zij grepen hem bij de hals en verdronken hem.

Verwante passages in de kroniek

Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 5

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.

Op de kaart

Reizigers, rond 1500.
Reizigers, rond 1500.
Een gewapende boer, rond 1550.
Een gewapende boer, rond 1550.
Krijgers op brekend ijs, rond 1500.
Krijgers op brekend ijs, rond 1500.
Een vrachtschuit, rond 1550.
Een vrachtschuit, rond 1550.
Een herberg, rond 1500.
Een herberg, rond 1500.

Plaatsen in de 16de eeuw

Dagelijks leven en beroepen

De kronieken van Worp

Boek 4: Friesland vanaf 1399

Bronnen en verantwoording

Worp van Thabor, Vijfde boek der Kronijken van Friesland, uitgegeven door het Friesch Genootschap, Leeuwarden 1871, gedrukte blz. 12-14 (PDF-bladzijden 25-27).

Ooggetuigen en bronnen

Kronieken, dagboeken en brieven online - boek 5

  • "Geestmannen" is geen aanduiding voor geestelijken. De groepsnamen Geestmannen en Woltmannen zijn daarom behouden. Hun precieze regionale afbakening wordt hier niet nader vastgesteld.
  • De scan vermeldt "iiij tonnen bussen cruyt": vier tonnen buskruit.
  • De verdenking tegen Adriaen van Wick is als verdenking weergegeven. De kroniek bewijst niet dat hij werkelijk een verrader of verklikker was. Het oordeel over het optreden van Groningen bij de kerkelijke kelken is dat van de kroniek.
  • De omschrijving van het aarden bolwerk is in de druk herhalend. De aarden verdedigingswerken en het werpen ervan in de grachten zijn behouden zonder een afzonderlijke bouwfase te veronderstellen.