Toen en Toen ..
Zoeken Het verhaal van Friesland

Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 5

Na zijn overwinning op de Friezen probeert hertog Albrecht Groningen te veroveren, maar hij trekt zich ziek terug en sterft in Emden.

Albrecht richt zich op Groningen

Nadat hertog Albrecht van Saksen zijn belegerde zoon bij Franeker had bevrijd en de Friezen had verslagen, wilde hij ook Groningen in zijn macht krijgen. De hertog vond dat hij Friesland niet werkelijk zou kunnen beheersen zolang de stad buiten zijn gezag bleef. Met Groningen in zijn macht kon hij de Friezen bedwingen.

Rond Sint-Jacobsdag, 25 juli, trok Albrecht met zijn heren en soldaten naar het Groninger gebied. Hij legerde zich bij Aduard en Selwerd. Graaf Edzard van Oost-Friesland en de Groninger hoofdelingen die met de stad in conflict waren, hielpen hem.

Vanuit Selwerd stuurde hij een groep soldaten naar de Boteringepoort. Ze beschoten Groningen met grote hoofdkanonnen, tumelaars en andere zware kanonnen.

Een belegerde stins, rond 1514.
Een belegerde stins, rond 1514.

Zes weken voor de stad

Het beleg duurde ongeveer zes weken. In het kamp van de hertog brak de pest uit. Albrecht boekte weinig vooruitgang en moest zijn leger uiteindelijk terugtrekken. Het was een beschamende aftocht.

Frederik van Baden, bisschop van Utrecht en neef van de hertog, hoorde dat het beleg niet goed verliep. Hij kwam naar Albrecht in Selwerd met vertegenwoordigers van drie Overijsselse steden:

  • Deventer.
  • Kampen.
  • Zwolle.

De bisschop bracht een bestand of vredesregeling tussen de hertog en de stad Groningen tot stand.

De dood van hertog Albrecht

Daarna trok de hertog met zijn troepen weg van Groningen. Hij werd ziek in Emden en stierf daar op 12 september 1500, in het huis van de muntmeester Teus Nicaner. Dit was één jaar, vijf weken en vijf dagen nadat Albrecht voor het eerst in Friesland was gekomen en als heer was gehuldigd.

Het lichaam werd in Emden gebalsemd. Zijn zoon Hendrik en de andere heren brachten het naar Meissen in Saksen. Toen Hendrik met het lichaam van zijn vader in Wesel, in het land van Kleef, was aangekomen, liet hij het lichaam verder vervoeren. Zelf reisde hij naar hertog Filips van Bourgondië in Brabant. Hij keerde niet persoonlijk terug naar Friesland.

Gewapende boeren, rond 1500.
Gewapende boeren, rond 1500.

Soldaten naar Stellingwerf

Toen Albrecht het beleg bij Groningen opbrak en ziek naar Emden werd gebracht, stuurde hij graaf Hugo van Lyfwick, heer van Penninck, en Willebrord van Schouwenburg, zijn hoogste ritmeester, met vijftienhonderd soldaten terug naar Friesland. Zij moesten de inwoners die zich nog niet aan de Saksische hertog hadden onderworpen, bestraffen en aan het Saksische gezag onderwerpen.

Willebrord trok met het leger naar Zevenwouden en Stellingwerf. De inwoners van Stellingwerf hadden nog geen trouw gezworen aan de hertog, hem niet als heer gehuldigd en ook geen belasting of tijns betaald.

Daarom legerde Willebrord zijn mannen bij Oldeberkoop en schreef hij heel Stellingwerf aan om daar bij hem te komen. De inwoners zwoeren de hertog trouw en erkenden hem als hun heer. Ieder huis betaalde drie gouden guldens om zich met de hertog te verzoenen.

Een beleg, rond 1500.
Een beleg, rond 1500.

Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 5

Wilt u reageren?

Heeft u een aanvulling of vraag? Stuur ons een reactie.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.

Op de kaart

Een gewapende boer, rond 1550.
Een gewapende boer, rond 1550.
Soldaten onderweg, rond 1495.
Soldaten onderweg, rond 1495.
Een rechtszitting, rond 1550.
Een rechtszitting, rond 1550.
Bewaking van een brug, rond 1495.
Bewaking van een brug, rond 1495.
Een legerkamp, rond 1500.
Een legerkamp, rond 1500.

Plaatsen in de 16de eeuw

Dagelijks leven en beroepen

De kronieken van Worp

Boek 4: Friesland vanaf 1399

Bronnen en verantwoording

Worp van Thabor, Vijfde boek der Kronijken van Friesland, uitgegeven door het Friesch Genootschap, Leeuwarden 1871, gedrukte blz. 29-31 (PDF-bladzijden 42-44).

Online kronieken, dagboeken en brieven.

  • De sterfdatum 12 september 1500, de duur van ongeveer zes weken voor Groningen en het interval van één jaar, vijf weken en vijf dagen staan zo in de druk. Het genoemde interval is niet passend gemaakt bij de eerder genoemde aankomst op 19 juli 1499.
  • Teus Nicaner, Lyfwick en Penninck volgen de bronvormen en zijn niet door veronderstelde identificaties vervangen. De rit naar de Wolden is weergegeven als Zevenwouden, overeenkomstig de bestaande hertaling.
  • De stelling dat Groningen de hertog in staat zou stellen de Friezen te bedwingen en de beschamende aftocht zijn bronmededelingen en bronwaarderingen.