Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 5

Na de val van het Friese leger vluchten veel inwoners, terwijl Sneek en de dorpen afzonderlijk met hertog Albrecht onderhandelen over hun terugkeer.

Veel Friezen verlaten het land

Toen de Friezen zagen dat hun leger op alle plaatsen werd verslagen en ook Leeuwarden was geplunderd, sloegen velen op de vlucht. Zelfs burgers die niet aan de strijd hadden meegedaan, waren gevangengenomen en geboeid. Kerken, kloosters en geestelijken werden evenmin ontzien.

Onder de vluchtelingen waren edelen en gewone inwoners, rijke en arme mensen, priesters, monniken en nonnen. Zij weken uit naar verschillende gebieden:

• Holland.
• Het Sticht Utrecht.
• Groningen.
• Andere plaatsen waar zij bescherming verwachtten.

Veel boeren bleven dichter bij hun land en hielden zich schuil in Zevenwouden en de omliggende streken.

Sneek moet vierduizend gulden betalen

Op zondag 19 juli 1500, de zondag na de nederlaag bij Franeker, kwam hertog Albrecht van Saksen met achthonderd man naar Sneek. Hij bleef er een nacht. Enkele raadsheren van Sneek kregen toestemming om met hem te onderhandelen. Met hulp van heer Willebrord van Schouwenburg sloten zij namens de stad een overeenkomst.

Sneek moest vierduizend gulden betalen. De ene helft was verschuldigd op Sint-Michielsdag, 29 september; de andere helft moest vóór het eerstvolgende kerstfeest worden betaald.

De boeren vragen toestemming om terug te keren

Veel boeren waren intussen een of twee weken buiten Friesland of in en bij Zevenwouden geweest. Het geld dat zij hadden meegenomen, raakte op. Daarom vroegen zij de hertog om een vrijgeleide en kregen die ook.

Albrecht wilde niet toestaan dat heel Friesland in brand werd gestoken en verwoest, hoewel zijn zoon Hendrik dat graag had gezien. Albrecht was een oude, wijze en ervaren vorst. De hertog wilde dat de Friezen hun land weer konden bebouwen, zodat zij hem en zijn erfgenamen jaarlijks tijns en belastingen zouden betalen. Daarmee konden zij hun vorstelijke staat onderhouden en bekostigen. Hij deed dit liever dan de Friezen lang buiten het land te houden.

Daarom wilde hij met elk dorp afzonderlijk een regeling treffen. De dorpen betaalden uiteenlopende bedragen:

• Honderd gouden guldens.
• Tweehonderd gouden guldens.
• Driehonderd of vierhonderd gouden guldens.
• Soms meer of minder.

Het bedrag hing af van de rijkdom van de bewoners en van de ernst van wat het dorp tegen de hertog had gedaan.

Wapens inleveren en knielen

De overeenkomst bevatte meer verplichtingen dan alleen geld betalen. De bewoners van de dorpen die zich met de hertog verzoenden moesten:

• Hun wapens, harnassen en andere bewapening naar de versterking in Leeuwarden brengen.
• Daarna lange tijd geen vuurwapens, speren of andere wapens dragen.
• Per dorp, blootsvoets, blootshoofds en zonder gordel, in Leeuwarden voor de hertog of zijn vertegenwoordigers verschijnen en knielen.
• Afstand doen van hun oude en nieuwe privileges, waaronder de reversaalbrief die hertog Albrecht de Friezen had gegeven toen hij of zijn gevolmachtigde in 1498 voor het eerst in het land kwam.
• Zweren dat zij voor altijd, binnen en buiten Friesland, naar vermogen de opdrachten van de hertog en zijn erfgenamen zouden uitvoeren.
• Zweren geen versterkingen in het land te bouwen of te helpen bouwen zonder toestemming van de hertog en zijn erfgenamen.

De boeren maakten deze knieval, zwoeren de eed en bewezen de hertog eer.

De kloosters en hoofdelingen vielen niet onder deze gezamenlijke regelingen voor de dorpen. Zij moesten ieder afzonderlijk met de hertog onderhandelen en hun eigen overeenkomst sluiten.

Verwante passages in de kroniek

• De overeenkomst met Westergo, 1498 (boek 4)

Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 5

Wilt u reageren?

Heeft u een aanvulling of vraag? Stuur ons een reactie.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.