Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 5
Na de nederlaag bij Franeker proberen gevluchte Friezen met huursoldaten en onderhandelingen een einde te maken aan het Saksische gezag.
Friezen in ballingschap
In deze tijd verbleven nog veel Friese edelen, burgers en boeren buiten Friesland. Zij hadden zich na de strijd bij Franeker niet met de hertog van Saksen verzoend. De meesten hielden zich op in Groningen, Kampen, Zwolle en andere plaatsen.
Rond Sint-Michielsdag, 29 september 1500, hoorden zij dat bij Harderwijk in Gelderland een groep huursoldaten was gelegerd. Tyerck Waltha, Tyaerdt Mockama en Tzalling Lieuweszoon Jellinga reisden naar hen toe en spraken met hun aanvoerders, onder wie Thoeft van den Bosch. De aanvoerders beloofden en zwoeren met de Friezen naar Friesland te trekken om de Saksische machthebbers te verdrijven.
De Friese heren gingen met de soldaten op weg. Zij verwachtten rechtstreeks naar Friesland te reizen. De bevelhebbers namen echter de weg langs Zutphen, trokken het Sticht Utrecht in en bleven bij Deventer liggen. Hun soldaten richtten daar grote schade aan onder de boeren.
De soldaten trekken een andere kant op
De bisschop van Utrecht en de drie steden van Overijssel lieten de groep weten dat zij moest vertrekken. Anders zouden zij haar aanvallen. De soldaten trokken daarom naar het gebied van Bergh en naar de grens van het bisdom Münster. Daar plunderden en beschadigden zij opnieuw de bezittingen van boeren.
Toen de plaatselijke bewoners zich verzamelden om zich te verdedigen, verdwenen de twee aanvoerders in het geheim uit het leger. Zij namen mee wat zij van de Friese heren hadden ontvangen.
Plaatsen in de 16de eeuw
De overgebleven soldaten wilden nog steeds een nieuwe bevelhebber kiezen en met de Friese heren naar Friesland trekken. Zij stelden voor hun leven in de waagschaal te stellen. Veel van de Friese heren waren het daarmee eens.
Sicke reist naar Worms
Intussen was Sicke Sijvertszoon naar Worms gereisd. Daar woonde zijn broer, doctor Haring. Sicke vertelde hem over het geweld en het leed dat hertog Albrecht en zijn soldaten geestelijken en andere inwoners van Friesland hadden aangedaan en volgens hem nog dagelijks aandeden.
Sicke vroeg zijn broer dit ter kennis te brengen van de Rooms-koning Maximiliaan en te verzoeken dat de koning de Saksische bestuurders in Friesland ten gunste van de Friezen zou schrijven.
Haring was afkomstig uit De Haag in Friesland. Hij was doctor in beide rechten, kanunnik in Worms en de hoogste en meest vertrouwde raadsman van koning Maximiliaan. Haring overleed in 1513 in Worms en werd daar begraven.
Het gesprek in Keulen
Na zijn bezoek aan Haring reisde Sicke naar Keulen. Hij sprak daar met doctor Hesseler, die veel invloed had bij de hertog van Saksen en diens bestuurders. Zij bespraken de hertog, de gebeurtenissen in Friesland en de opstand tijdens het beleg van Franeker.
Dagelijks leven en beroepen
Sicke stelde de toestand van Friesland voor als arm en weinig draagkrachtig. Volgens hem had de hertog er maar weinig trouwe vrienden. Als hij het land met soldaten in bedwang wilde houden, zou het hem weinig opleveren.
Als de hertog zijn aanspraken op Friesland wilde opgeven, meende Sicke dat de Friezen bereid zouden zijn hem op bepaalde betaaldata een redelijk geldbedrag te geven als vergoeding voor zijn kosten en inspanningen in het land.
Doctor Hesseler antwoordde dat hij Sicke, als de Friezen dit werkelijk wilden, een brief voor kanselier Segemont Plug zou meegeven. Sicke zou dan naar verwachting worden ontvangen en gehoord.
Twaalf vertegenwoordigers en geen inval
In Mechelen ging intussen het gerucht dat de Friese heren al met hun huursoldaten Friesland waren binnengetrokken. De kanselier zei daarop tegen Sicke dat hij naar de Friese heren moest reizen en hun moest vragen de soldaten weer uit Friesland terug te trekken.
Op basis van wat Sicke had verteld en de brief van doctor Hesseler liet de kanselier twaalf vertegenwoordigers aanwijzen. Zij moesten gemachtigd zijn om namens heel Friesland, en in het bijzonder namens de ballingen, over de zaak te spreken:
- Vier geestelijke bestuurders.
- Vier Friese edelen.
- Vier burgers namens de steden en het platteland.
Met deze opdracht ging Sicke naar de Friese heren. Toen hij hen bereikte, stonden zij nog klaar om met de soldaten uit Harderwijk naar Friesland te vertrekken. Hij vertelde hun wat hij met de kanselier had besproken en welk voorstel was gedaan. Dat beviel de heren. Zij zagen vervolgens van hun inval af en ontsloegen de soldaten uit hun dienst.
Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 5
Wilt u reageren?
Heeft u een aanvulling of vraag? Stuur ons een reactie.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Op de kaart
De kronieken van Worp
Bronnen en verantwoording
Worp van Thabor, Vijfde boek der Kronijken van Friesland, uitgegeven door het Friesch Genootschap, Leeuwarden 1871, gedrukte blz. 31-33 (PDF-bladzijden 44-46).
Online kronieken, dagboeken en brieven.
- De datering rond Sint-Michiel volgt de kroniek. Het gerucht dat de soldaten al in Friesland waren en het vervolg waarin zij nog vanuit Harderwijk moeten vertrekken, zijn beide behouden. De reisroute is niet zelf gereconstrueerd.
- De druk noemt eerst Thoeft van den Bosck en spreekt later van twee kapiteins zonder de tweede te benoemen. Er is geen naam voor die tweede aanvoerder toegevoegd. De aanduiding van Haring als hoogste en meest vertrouwde raadsman en zijn sterfjaar 1513 volgen de kroniek.