65 titels en verzamelingen met links naar online teksten, boekscans en handschriften. Ook getuigenverklaringen, vonnissen, reisverslagen en memoires zijn opgenomen, uit Friesland en van de Waddeneilanden.
De vermelde uitgaven zijn op internet te raadplegen. Bij elke titel staat wat de link biedt: een uitgegeven tekst, scans of een fragment. U hoeft hiervoor geen papieren dossier in een archief aan te vragen. Handschrift of oude druk kan nog transcriptie nodig hebben.
Het aantekeningenboek van Dirck Jansz uit Sint-Annaparochie staat bij de kronieken.
Zoekt u uitgewerkte verhalen? Bekijk dan het overzicht van ooggetuigen op Toen en Toen en de verhalen uit dagboeken, brieven en herinneringen.
Reisverslagen bevatten vaak aantekeningen over vervoer, wachttijden en ontmoetingen onderweg.
Kroniekschrijvers verzamelden eigen waarnemingen, berichten van anderen en oudere geschiedenissen. Niet iedere beschreven gebeurtenis hebben zij zelf meegemaakt. Bij digitale handschriften kan de herkende tekst fouten bevatten; de scan blijft nodig voor controle.
Klooster Thabor, 1500.
Friesland; klooster Thabor bij Sneek
15de eeuw en 1500-1523
Het vierde boek behandelt de vijftiende eeuw. Het vijfde boek gaat over oorlog, bestuur en gebeurtenissen in het begin van de zestiende eeuw.
Scans van de oude gedrukte uitgaven, als twee PDF-bestanden.
Boerenkrijger, 1500.
Bolsward, Sneek en Friesland
781-1527; eigen waarnemingen vooral vanaf 1470
Peter gebruikte oudere geschiedwerken en beschreef ook gebeurtenissen uit zijn eigen tijd. Zijn kroniek bevat oorlogshandelingen en plaatselijke gebeurtenissen rond Bolsward en Sneek.
Oude gedrukte uitgave als gescande PDF.
Aanval per schip, 1520.
Oldeboorn en Friesland
Eerste kwart van de 16de eeuw
Onder meer het Boeck der partijen, zijn verantwoording en instructies aan zijn vrouw. Douwama schreef over zijn eigen optreden in de strijd om Friesland.
Scans van de uitgave uit 1849 in Google Boeken.
Hagenpreek, 1566.
Leeuwarden
1566-1568
Aantekeningen van een notaris over gebeurtenissen in Leeuwarden tijdens de Reformatie. Uitgegeven als Ephemerides Leovardienses.
Volledige tekst van de uitgave in De Vrije Fries; ook in de digitale kroniekenlezer.
Boerderij op Het Bildt, 1590.
Sint-Annaparochie, Het Bildt
1604-1636
De Bildtse boer Dirck Jansz schreef over zijn huishouden, landbouw, geld, familie en gebeurtenissen in zijn omgeving. Ook vindbaar onder de naam Dirk Jansz.
Digitale weergave van de uitgegeven tekst uit 1993, met paginaweergave.
De Brol in Leeuwarden rond 1664.
Leeuwarden en Friesland
1657-1676 en 1696-1697
Uitvoerige aantekeningen over gebeurtenissen binnen en buiten Friesland. De digitale verzameling bevat drie afzonderlijke delen, met een onderbreking tussen 1676 en 1696.
Handschriftpagina's met herkende tekst; drie online delen.
Inkwartiering bij een boerderij, 1650.
Oude Schouw, Irnsum en Friesland
Passages over 1672
Een militair beschrijft troepenbewegingen, verblijfplaatsen en inkwartiering tijdens het Rampjaar. De online tekst bevat onder meer zijn verblijf bij de Oude Schouw.
Transcriptie van passages over 1672; dit is niet de volledige boekuitgave over 1622-1674.
Dorpsstraat in Friesland rond 1715.
Dronrijp en omgeving
1690-1718
Plaatselijke aantekeningen over gebeurtenissen in en rond Dronrijp. De digitale tekst volgt de later bezorgde uitgave van het memoriaal.
Uitgegeven tekst met paginaweergave in de kroniekenlezer.
Dokkum rond 1710.
Dokkum
Tot 1710; voortgezet tot 1735
Hesman verzamelde de geschiedenis van Dokkum. Anderen zetten zijn werk voort. Oudere gebeurtenissen zijn overgenomen geschiedenis, geen eigen waarnemingen.
Scans en herkende tekst van een verkort afschrift van omstreeks 1850.
Schippers en onrust in Lemmer in 1748.
Friesland
1748
Dagelijks verslag van de politieke onrust in Friesland. De uitgave bevat ook 27 bijlagen, waaronder brieven en andere stukken uit de tijd zelf.
Volledige uitgegeven tekst met bijlagen bij DBNL.
Brief in een dorp, 1800.
Friesland
1779-1785
Lammoraal Albertus Aemilius Sluyterman noteerde gebeurtenissen uit zijn tijd in een uitvoerig journaal.
Handschriftpagina's met herkende tekst.
De universiteit van Franeker rond 1790.
Franeker
1787
Kort verslag van de gebeurtenissen in Franeker tijdens de politieke strijd van 1787. Het handschrift wordt bewaard in de verzameling Telting bij Tresoar.
Twaalf digitale pagina's met herkende tekst.
De haven van Harlingen rond 1790.
Harlingen
Februari 1795
Toussaint beschreef de gebeurtenissen in Harlingen tijdens de omwenteling van 1795 in een verslag over een halve maand.
Dertig digitale pagina's met herkende tekst.
Burgerwoning met bedstee, 1750.
Friesland, met berichten van elders
1766-1796
Aantekeningen met plaatselijke, regionale en buitenlandse berichten. Niet alle opgenomen gebeurtenissen zijn door Buma zelf waargenomen.
Handschriftpagina's met herkende tekst.
Het stadhuis van Sneek rond 1710.
Sneek
Geschiedenis tot 1762; aanhangsel 1804-1826
Een stadsgeschiedenis met chronologische aantekeningen. De uitgave van 1826 bevat ook een kort vervolg door F.W. van Breest Smallenburg.
Volledige gedrukte uitgave bij DBNL, met afzonderlijk aanhangsel.
Boerengezin bij de haard, 1750.
Drachten
Aantekeningen tot 1853
Een verzameling met onder meer berichten over strenge winters, het oproer van 1842 en latere gebeurtenissen. Het handschrift bevat daarnaast andere teksten, waaronder een verhaal uit 1839.
Scans met herkende tekst; een gemengd aantekeningenboek.
Erf in Grouw, 1869.
Grouw
1840-1899
Plaatselijke aantekeningen uit Grouw over gebeurtenissen in de negentiende eeuw.
Zevenenzeventig digitale pagina's met herkende tekst.
Een dagboek werd meestal kort na de gebeurtenissen geschreven. Memoires zijn later opgeschreven herinneringen. Het jaar van de gebeurtenis kan daarom verschillen van het jaar waarin de tekst verscheen.
Marktleven in Leeuwarden in de zeventiende eeuw.
Leeuwarden en het stadhouderlijk hof
1643-1649 en 1651-1654
Dagboeken over het hof, bezoeken, bestuur, familie en het persoonlijke leven van de Friese stadhouder. De uitgave bevat de bewaard gebleven dagboeken uit deze perioden.
Volledige tekst van de bezorgde uitgave bij DBNL.
De Nieuwestad in Leeuwarden rond 1790.
Leeuwarden
1774-1779, 1795-1796 en 1813-1814
Bewaard gebleven aantekeningen over het leven en gebeurtenissen in Leeuwarden, waaronder de politieke omwentelingen.
Gepubliceerde fragmenten als PDF en in de kroniekenlezer; geen ononderbroken dagboek.
Een stadspoort van Dokkum rond 1790.
Dokkum
1789
Aantekeningen over familie, bezoeken en gebeurtenissen in Dokkum. Een selectie uit het dagboek is uitgegeven in het Genealogysk Jierboek van 1956.
Gescande uitgave met een uittreksel, niet het volledige dagboek. De bijdrage begint op PDF-pagina 12.
Wirdum omstreeks het midden van de negentiende eeuw.
Wirdum en Friesland
1821-1856
De schoolmeester hield aantekeningen bij over zijn omgeving, het weer, landbouw en gebeurtenissen in Friesland.
Dertig online dagboekdelen bij Erfgoed Fundaasje; ook een digitale uitgave in de kroniekenlezer.
Karnen op de boerderij, 1850.
Poppenhuizen bij Oldeboorn
1825-1855
Een boer noteerde werkzaamheden, weer, vee, geldzaken en gebeurtenissen in het gezin en de omgeving.
Digitale tekst van de uitgegeven dagboeken; daarnaast online fragmenten bij Brekt.
Boerenwerk met paard en wagen in de negentiende eeuw.
Omgeving Terwispel, Gorredijk en Opsterland
19de eeuw
Twee afzonderlijke dagboeken met aantekeningen over het boerenwerk, familie, reizen en gebeurtenissen in de omgeving. De website ontsluit de teksten per jaar en datum.
Online transcripties, met aparte startpagina's voor beide schrijvers.
Kinderen bij een dorpsschool rond 1860.
Leeuwarden en Stiens
Jeugd in de jaren 1860-1880; uitgave 1927
Troelstra beschreef later zijn jeugd, schooltijd, familie en omgeving in Friesland. Dit zijn memoires, geen dagboek dat hij als kind bijhield.
Volledige tekst van Wording bij DBNL.
Handel bij een pakhuis in Friesland rond 1860.
Leeuwarden en Harlingen
Jeugd in de 19de eeuw; uitgave 1932
In de eerste hoofdstukken herinnert Cohen zich zijn Joodse familie, winkel, schooltijd, schaatsen en leven in Friesland.
Volledige memoires bij DBNL; de Friese jeugd staat aan het begin.
De Wortelhaven in het negentiende-eeuwse Leeuwarden.
Leeuwarden
Jeugd vanaf 1867; uitgave 1949
Herinneringen aan gezin, onderwijs, straten en het dagelijkse leven in Leeuwarden. Burger schreef de tekst op latere leeftijd.
Volledige gedrukte uitgave als PDF.
De Marktstraat in Sneek rond 1790.
Onder meer Sneek
Einde 18de eeuw; uitgave 1927
Ament beschreef zijn patriottische activiteiten, vlucht en latere leven. De tekst bevat ook herinneringen aan Sneek en zijn werk als apotheker.
Uitgegeven herinneringen bij DBNL; de bezorger heeft passages weggelaten.
Deze uitgaven volgen reizigers door Friesland. Beschrijvingen van gebouwen en landschappen staan vaak naast notities over vervoer, eten, onderdak en ontmoetingen.
Reizigers te voet langs een dorpsweg.
Friesland als deel van een voetreis door Nederland
1823
Dagboek van de reis met Dirk van Hogendorp. De Friese etappes bevatten ontmoetingen, bezoeken, vervoer en brieven aan Antje.
Online PDF van de dagboekuitgave.
Hoogwater bij een boerderij, 1825.
Friese kust
Na de watersnood van 1825; uitgave 1873
Reisaantekeningen over de kust en de gevolgen van de overstroming. Gepubliceerd in De Vrije Fries, deel 12, bladzijden 135-156.
Gescande tijdschriftuitgave; het PDF-bestand bevat het hele deel.
Reizen per trekschuit in de negentiende eeuw.
Drachten, Heerenveen, Olterterp, Beetsterzwaag en Friese dorpen
Uitgaven 1875, 1876 en 1882
Uitvoerige reisbeschrijvingen met waarnemingen onderweg. De onderstaande hoofdstukken gaan over Friesland.
Volledige hoofdstukken bij DBNL.
Postkoets bij een herberg, 1850.
Friesland en andere Nederlandse provincies
Engelse uitgave 1876
Een reis door de noordelijke en oostelijke provincies met beschrijvingen van plaatsen, bewoners en ontmoetingen. Een deel van het boek gaat over Friesland.
Volledige Engelse uitgave als gescande PDF met online paginalezer.
Gevangene bij gevangenispoort, 1850.
Onder meer Leeuwarden
1829
Bowring bezocht de Leeuwarder gevangenis. Zijn brief van 3 oktober beschrijft de omstandigheden die hij er aantrof.
Online tekst van de Leeuwarder brief, met download van het reisboek op dezelfde pagina.
De eilanduitgaven hieronder gaan ook over de zeevaart en contacten met andere plaatsen.
Hier staan uitgaven over Ameland, Terschelling, Vlieland, Schiermonnikoog en Texel. Texel ligt in Noord-Holland en is opgenomen als aanvulling voor het Waddengebied. De eilandbeschrijvingen zijn geen dagboeken; zij bevatten wel waarnemingen en plaatselijke berichten uit de tijd zelf.
Een straat in Hollum op Ameland rond 1790.
Ameland
1773-1826
Aantekeningen over gebeurtenissen op Ameland. Deze uitgave is afzonderlijk opgenomen naast het Memori-Boeck hieronder.
Digitale weergave van de gedrukte uitgave uit 1982.
Ballum op Ameland rond 1790.
Ameland
1779-1826
Gebeurtenissen, bewoners en het dagelijkse leven op Ameland. De online publicatie toont scans van de uitgave uit 1983.
Gescande boekuitgave in een ingebedde paginalezer.
Zeilschip op ruwe zee rond 1800.
Amelander walvisvaarder; Groenland en terugreis
Reis 1777-1778; uitgave 1818
Kat beschreef de schipbreuk in het ijs, de overlevingstocht, hulp van Inuit en zijn terugkeer. Het boek gaat over de zeereis, niet over een dagelijks verblijf op Ameland.
Volledige oude uitgave als doorzoekbare tekst.
Vracht en passagiers op een zeilschip in de achttiende.
Texel, Wieringen, Vlieland en Terschelling
Uitgave 1789
Beschrijvingen van reizen, plaatsen en eilandbewoners. De aantekeningen zijn na Van Cuycks dood als brieven uitgegeven.
Gescande boekuitgave in Delpher.
Haven van West-Terschelling, 1860.
Terschelling
1881-1882
Een reisverslag in acht afleveringen in De Belgische Illustratie. De schrijver beschrijft de overtocht, plaatsen en het eiland.
Volledige afleveringen bij DBNL; het plaatsregister verwijst naar alle acht delen.
Vissers herstellen netten aan de zeedijk in de negentiende.
Terschelling
1899
Een beschrijving van het eiland en zijn bewoners, verschenen in twee afleveringen in De Huisvriend.
Beide volledige tijdschriftartikelen bij DBNL.
Passagiers in een schuit rond 1840.
Vlieland
1857
Beschrijving van ligging, dorp, bevolking, beroepen en geschiedenis. Allan gebruikte ook plaatselijke inlichtingen van onderwijzer Kooij.
Volledige boektekst bij Project Gutenberg.
Kofschip uit het midden van de negentiende eeuw.
Schiermonnikoog
1856
Een eigentijdse beschrijving van het eiland met gegevens van eilandbewoners. Dit is een geografische en historische beschrijving, geen persoonlijk dagboek.
Volledige boektekst bij Project Gutenberg.
Linnen op het bleekveld, 1850.
Texel
1856
Beschrijving van plaatsen, bewoners, middelen van bestaan en eilandgeschiedenis.
Volledige boektekst bij Project Gutenberg.
Dijkbewaking bij storm, 1800.
Zeegaten bij Texel en Vlieland
1851
Verslagen en correspondentie over gevaarlijke vaarwateren, met berichten van schippers en een overzicht van scheepsrampen.
Online transcriptie van het artikel.
Deze links openen de brieven zelf of een uitgave waarin zij zijn afgedrukt. Een losse brief is niet hetzelfde als een volledige correspondentie. Bij de Texelse familiebrieven staat daarom precies welke brieven online zijn opgenomen.
Bolsward in de zeventiende eeuw.
Bolsward en Leeuwarden
17de eeuw; uitgave 1681
Zesentwintig Friese brieven aan Gabbema, opgenomen in de Friesche Rymlerye. Ze behandelen onder meer taal, teksten en persoonlijke aangelegenheden.
Tekst en paginaweergave van de historische uitgave bij DBNL.
Harlingen rond 1664.
Friesland
18 mei 1652 en 22 juni 1661
De publicatie over Kingma bevat afbeeldingen en transcripties van twee brieven uit zijn contact met stadhouder Willem Frederik.
Twee afgebeelde en uitgeschreven brieven binnen een toelichtend artikel.
Gesprek in een herberg rond 1750.
Bergum
31 mei 1748
Glinstra schreef over de onrust, bedreigingen en zijn positie tijdens de gebeurtenissen van 1748. De brief staat als bijlage in Vegelins dagverhaal.
Volledige brieftekst bij DBNL.
Verhoor in Leeuwarden, 1560.
Leeuwarden en het bisdom
16de eeuw; uitgave 1873
Twee brieven van de eerste bisschop van Leeuwarden, uitgegeven in De Vrije Fries 12, bladzijden 451-454.
Oude gedrukte briefuitgave in een gescand tijdschriftdeel.
Een brief wordt thuisbezorgd in de negentiende eeuw.
Schiermonnikoog
10 februari 1899
Brief aan Herman Heijermans over vertaalwerk, Ghetto en honoraria. De brief is vanaf het eiland geschreven, maar beschrijft niet het dagelijkse eilandleven.
Volledige brief in de uitgegeven correspondentie bij DBNL.
Koken in een arbeiderswoning, 1750.
Texel
1776 en 12 december 1779
Twee online familiebrieven over het huishouden, familie en de afwezigheid van haar man. Deze pagina's bevatten niet de volledige later uitgegeven verzameling.
Transcripties van twee afzonderlijke brieven.
Naaiwerk in een woning, 1750.
Texel
3 november 1779
Een brief over wasgoed, kinderen, een verjaardag en familieaangelegenheden.
Online transcriptie van de brief.
Zeevaart in de achttiende eeuw.
Kaapstad en Texelse zeevaart
30 mei 1781
Brief aan een Texelse zeeman over een besteld visnet, geldzaken en het verblijf aan de Kaap tijdens oorlogsomstandigheden.
Online transcriptie van de brief.
Handel op een dorpsplein in de negentiende eeuw.
Texel
17 april 1895
Een landarbeider schreef aan zijn kinderen over ziekte, personeel, lonen, lammeren en familieberichten.
Online transcriptie van de brief.
Informatieboeken bevatten verhoren en verklaringen tijdens een onderzoek. Een verklaring is geen bewezen feit en een vonnis bevat niet altijd de volledige voorgeschiedenis. Voor uitvoerige zaken kan het nodig zijn verschillende registers naast elkaar te lezen.
Getuigenverklaring, 1780.
Nedergerecht Leeuwarden
1648-1808
Zevenenvijftig registers met verklaringen, verhoren en onderzoek naar strafbare feiten. Oud stadsarchief 1001, inventarisnummers 2623-2679.
Online scans; het registeroverzicht verwijst naar de afzonderlijke boeken en de archiefviewer.
Gevangeniscel, 1780.
Nedergerecht Leeuwarden
1775-1789 en 1790-1810
Twee registers met strafrechtelijke uitspraken, inventarisnummers 2684-2685. Zoek daarnaast in de informatieboeken voor de verklaringen voorafgaand aan het vonnis.
Scans via het digitale registeroverzicht.
Notaris, 1800.
Nedergerecht Leeuwarden
1554-1808
Reeks definitieve uitspraken, inventarisnummers 3158-3254. Dit zijn vooral civiele geschillen, bijvoorbeeld over betalingen en bezit.
Scans via het digitale registeroverzicht.
Poort en gevangenis in Leeuwarden rond 1664.
Nedergerecht Leeuwarden
1636-1811
Procesboeken met standpunten van partijen en het verloop van civiele zaken, inventarisnummers 2846-3071. Ze kunnen een uitspraak nader verklaren.
Scans via het digitale registeroverzicht.
Workum rond 1710.
Workum
1736
Een 23-jarige vrouw verklaarde over gestolen linnen en het verpanden daarvan.
Een afzonderlijk archieffragment als paleografische oefentekst met scan.
Workum en de scheepvaart rond 1790.
Workum
1789
Een getuigenverklaring in een onderzoek naar de diefstal van visfuiken.
Een afzonderlijk archieffragment als oefentekst met scan.
De haven van Workum rond 1790.
Workum, bij de Dolte
1795
Een verklaring over het zingen van het Wilhelmus tijdens de politieke omwenteling.
Een afzonderlijk archieffragment als oefentekst met scan.
Handlantaarn in een dorp, 1650.
Workum
1797
Een verklaring over bonzen op een deur en politieke scheldwoorden in de nacht.
Een afzonderlijk archieffragment als oefentekst met scan.
Bolsward in de zeventiende eeuw.
Bolsward
1681
Bekker beschreef het onderzoek naar onverklaarde branden en nam verklaringen op in De betoverde weereld. Het hoofdstuk bevat zijn selectie en commentaar.
Gedrukte weergave van verklaringen; geen volledig rechtbankdossier.
Een kade in Harlingen rond 1700.
Harlingen
1667-1668
Een beschuldiging van betovering, met verklaringen en een latere intrekking. De beschuldiging mag niet als vaststaand feit worden gelezen.
Gedrukte bespreking en weergave van verklaringen in De betoverde weereld.
Gevangenen, 1600.
Friesland
1500-1800
Beknopte vermeldingen van veroordelingen. Bruikbaar om namen, plaatsen en data te vinden; dit zijn geen uitvoerige vonnissen of complete getuigenverklaringen.
Online PDF met samenvattingen.
Deze verzamelingen zijn aanvullend op de afzonderlijke titels hierboven. Zoek ook op oude schrijfwijzen van namen en plaatsen. Niet ieder stuk in een archiefcatalogus heeft een scan; de links hieronder leiden naar digitale verzamelingen.
Kinderen lezen op school, 1750.
Nederland, met Friese kronieken
Verschillende eeuwen
De online lezer bevat de hierboven gekoppelde Friese kronieken, dagboeken en aantekeningenboeken. Een deel is handschrift, een deel een gedrukte editie.
Online paginalezer met tekst en afbeeldingen; voor de Friese werken staan hierboven directe links.
Schippersvrouw op vrachtschuit, 1650.
Nederlandse zeevaart en familiebrieven
17de en 18de eeuw
Doorzoekbare transcripties van tijdens oorlogen buitgemaakte brieven. Zoek op afzender, geadresseerde en plaatsnamen, ook van Friese havens en Waddeneilanden.
Doorzoekbare briefteksten met metadata.
Schepen in de haven van Harlingen rond 1700.
Nederlandse scheepvaart en internationale contacten
Vooral 17de en 18de eeuw
Digitale selectie van buitgemaakte scheepspapieren en brieven. Zoek op schip, persoon of plaats. De digitale selectie is kleiner dan het volledige bewaarde archief.
Online scans met zoekgegevens; niet alle stukken hebben een transcriptie.
Heeft u een aanvulling of werkt een link niet meer? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.