Lieuwe Jans de Jong (1798-1855): een boer met dertig jaar dagboeken
Lieuwe Jans de Jong (1798-1855) was boer bij Poppenhuizen onder Oldeboorn. Hij hield van 1825 tot kort voor zijn overlijden dagboeken bij over zijn werk, het weer en het leven in het dorp.
Een boer die het weer en het dorp vastlegde
Lieuwe Jans de Jong werd op 18 juli 1798 geboren. Hij pachtte een boerderij bij Poppenhuizen, onder Oldeboorn, op land van de familie Lycklama à Nijeholt. Hier werkte hij in het lage midden van Friesland. Weilanden, hooilanden en vaarwegen lagen dicht bij elkaar, en de hoeveelheid water bepaalde of boeren hun land konden bereiken.
In 1825, toen hij 26 jaar oud was, begon hij zijn aantekeningen. Zijn dagboek liep door tot 1855, het jaar waarin hij op 9 augustus overleed. Het gaat niet alleen over weer en water: hij vermeldde wat hij bij zijn eigen boerderij zag, maar ook wie een bedrijf verkocht, welk vee ziek werd, wat een stuk land kostte en welke berichten hij uit de krant overnam.
Zuivelbereiding rond 1850.
Februari 1825: het water rondom zijn huis
Op 5 en 6 februari kwamen sneeuw, wind en hoog water samen. Lieuwe en buurman J.J. de Groot voeren per boot door Oldeboorn. Huizen stonden tussen het water en uit de richting van Haskerdijken hoorden zij noodschoten. Boeren brachten hun vee naar een veiliger plek. Lieuwe noteerde afzonderlijk wat hij zelf zag en wat hij van elders hoorde. Het hele verhaal staat in zijn dagboek over de watersnood van 1825.
Hoogwater rond 1825.
Augustus 1828: hooi dat op het land bleef liggen
Op 12 augustus 1828 regende het hard. De lage weilanden stonden onder water. Ook de nieuwe weg en de oude Leppedijk waren op sommige plaatsen overstroomd. De volgende dag hoorde Lieuwe onderweg dat zijn hooiland niet bereikbaar was. Twee dagen later kon men over het laagste land met een boot varen. In de aantekeningen over het verregende hooijaar van 1828 beschrijft hij de mislukte poging om hooi binnen te halen.
Veeziekte en veranderingen in het dorp
In de jaren veertig en vijftig schreef Lieuwe veel over de longziekte onder runderen. Hij hield bij waar de ziekte optrad, hoeveel dieren werden gedood en wat er met de dieren gebeurde. Hij stelde ook vragen bij de werking van besmetting en bij de maatregelen die boeren moesten nemen. Die aantekeningen staan bijeen in het verhaal over de veeziekten.
Ook een verhuizing in mei 1851 leverde een uitvoerige aantekening op. Lieuwe schreef wie naar welke boerderij verhuisde, voor welk bedrag een plaats verkocht werd en wie een winkel of herberg opende. Daarbij kwam hij op de vijf publieke herbergen van Oldeboorn.
Hooioogst rond 1790.
Een koude winter, een nieuwe predikant
In december 1853 schreef hij over het winterweer. Ook noteerde hij op 20 december dat de afgescheiden gelovigen een predikant uit Heerenveen lieten voorgaan. Veel mensen kwamen luisteren. Dit is één van de kortere losse vermeldingen die geen afzonderlijke verhaalpagina nodig hebben.
Dagboeken en andere verhalen van Lieuwe Jans
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.