1851: boerderijen wisselen van bewoner en Oldeboorn telt vijf herbergen
Lieuwe Jans de Jong, boer bij Poppenhuizen, schreef in 1851 uitvoerig op wie in en rond Oldeboorn verhuisde, welke boerderijen werden verkocht en hoeveel herbergen het dorp telde.
De oude meidag: veel boerderijen wisselen van bewoner
In het voorjaar van 1851 kwamen verschillende boerengezinnen in beweging. De oude meidag, begin mei, was een gebruikelijk moment om een huurboerderij te verlaten en een andere te betrekken. Lieuwe noteerde niet alleen de nieuwe bewoners, maar ook waar zij vandaan kwamen en wat met het land gebeurde.
Klaas Aukes van der Wal vertrok van de verkochte boerderij bij het kerkhof van Nes. Het oude erf werd in stukken verdeeld. De grond werd afgegraven en de voormalige plaats werd opnieuw verhuurd. Van der Wal ging naar Oosterboorn, naar een boerderij waar P.P. de Jong was vertrokken. Die betrok op zijn beurt een kleinere plaats voor het houden van melkvee.
Schoenmakerij rond 1850.
De oude plaats bij het kerkhof van Nes
De verkochte boerderij bij het kerkhof van Nes werd niet eenvoudig aan een volgende boer overgedragen. De plaats was in stukken verdeeld. Lieuwe vermeldde dat er op het erf zes tot zeven voet grond werd afgegraven en verkocht. Ook de percelen gingen afzonderlijk weg. Voor die zomer noemde hij zelfs een huurprijs per Nederlandse roede van honderd cent. Hij schreef erbij dat de plaats vroeger een klooster geweest zou zijn; dat is zijn vermelding, geen door hem bewezen geschiedenis van het erf.
Een boerderij van 15.000 gulden
Bij Nes was een boerderij van Ruurd Willems Balsma verkocht aan Klaas Fokkes de Jong. Lieuwe noemde een koopsom van 15.000 gulden, daarnaast 500 gulden voor wat Lieuwe "opstand" noemde (de waarde van op het land staande gebouwen of verbeteringen), en de bijkomende kosten. De plaats omvatte ongeveer zeventig pondematen, volgens de dagboeknotitie ongeveer 25 à 26 hectare.
Klaas Fokkes verliet een verkochte boerderij bij Lekkerterp en trok naar de plaats die Pier Hotzes Hofstra had achtergelaten. Hofstra verhuisde naar Flansum onder Rauwerd. Bij zijn vertrek was een openbare verkoop van vee gehouden. Volgens de berichten waren daar dieren bij die longziekte hadden. Lieuwe vond die verkoop strijdig met de regels die verspreiding van de ziekte moesten tegengaan.
Zuivelbereiding rond 1850.
De wisselingen gebeurden niet allemaal pas op de oude meidag. Uiltje Piers Hornstra was al enige dagen eerder uit Tjerkgaast gekomen. Zijn vorige huurtermijn was nog niet afgelopen, maar die was afgekocht, zodat het bedrijf verkocht kon worden. Ook dat schreef Lieuwe op.
Wie gaat wonen waar?
De oude bewoners van een boerderij verdwenen niet allemaal uit de omgeving. Lieuwe legde vast dat de familie Balsma in haar eerder gekochte woning in het dorp trok, dat kuiper Gaastra naar het huis van Sipke de Jong ging en dat Hotske Reitzes een verbouwd gedeelte van een woning betrok. Sommige gezinnen verhuisden naar een andere boerderij, anderen naar een huis in het dorp. Een boerderij was niet alleen de plek waar een gezin woonde, maar ook het land en de bedrijfsruimte waaruit het inkomen kwam.
In dezelfde aantekeningen volgden ook beroepen elkaar op. Een nieuwe bewoner begon een winkel. Een ander nam een bestaande herberg over. Lieuwe schreef de namen op, omdat een verandering van huis of bedrijf vaak ook de winkelier, kuiper of herbergier in de omgeving veranderde.
Vijf publieke herbergen
Fokke Dijkstra nam een herberg over die Marten Gatzes van Kalsbeek had verlaten. Van Kalsbeek had aan de overkant een nieuwe herberg laten bouwen. Lieuwe telde vervolgens vijf openbare herbergen in Oldeboorn. Hij vroeg zich af hoe zoveel zaken van de drankverkoop konden leven.
"Denk eens! hoe er gedronken wordt, als allen er van leven."
Herberg rond 1800.
Een voormalige buurman vertrekt
Een latere aantekening gaat over Sytze Sjoukes Hylkema, die zijn veeboerderij geheel had verkocht. De nieuwe boer W.A. Sipkema nam de plaats over. Hylkema ging voorlopig met zijn meubels naar zijn vader in Akkrum. Lieuwe noteerde dat huis en molen waren getaxeerd. Bij een andere verhuizing schreef hij over het gezin Hofstra en het overlijden van Pier, die in Flansum boer was geweest.
De bedragen, beroepen en verhuizingen komen ook voor in het overzicht van Lieuwes dagboekverhalen. Het verband met de longziekte onder runderen wordt afzonderlijk uitgewerkt, omdat een veeverkoop bij ziekte andere gevolgen kon hebben dan een gewone verkoop bij verhuizing.
Het dorp en de omgeving staan ook beschreven op Oldeboorn in de 19de eeuw.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.