Lieuwe Jans de Jong
Zijn dagboek over Poppenhuizen, vee en het boerenbedrijf.
Dagboeken, brieven en herinneringen uit Friesland
Inwoners en bezoekers beschreven wat zij zelf zagen en meemaakten. De verhalen hieronder zijn per tijd en onderwerp geordend.
Ook de oudere bronnen van Doeke Wijgers Hellema, Willem Frederik en Catharina Schrader zijn hieronder opgenomen.
Dagboeken over het Friese boerenleven
Watersnood in 1825
Boottocht, ijsschotsen, ondergelopen huizen en land.
Een boer beschrijft de watersnood vanuit Poppenhuizen.
Hooien in 1828
Regen, gemaaid gras en ondergelopen wegen.
De boerderij en de mensen rond Oldeboorn
Ziek vee, 1843-1854
Behandelingen, kosten en meningen over dierenartsen.
Boerderijen in 1851
Verkopingen, bewoners en herbergen.
Akkrum in de 19de eeuw
Een plaatsgeschiedenis met dagboekverwijzingen.
Dieuwke Hannema: haar dagboek uit 1870
Rouw, winter en oorijzer
Familie, huishouden, kleding en koorts van januari tot juni.
Reizen in juli 1870
Rijtuigen, treinreizen en bezoeken.
Ziekte in 1870
Bloedzuigers, angst en een arts in Groningen.
Lolke Hulshuis: op de vlucht in 1749
De vlucht uit Holwerd
Van Friesland naar Groningen na het oproer.
Over dijken en wegen
De tocht door Groningen en Oost-Friesland.
Herbergen en eten
Wat hij onderweg rook, at en meemaakte.
Lolke Hulshuis: over de grens
Postwagen en onweer
De reis naar Bremen en Hamburg.
Hamburg en Altona
Vluchtelingen en ontmoetingen in het buitenland.
Brieven en kostgeld
De zorgen om geld en berichten van thuis.
Reisdagboeken van Friezen en bezoekers
Vertrek uit Friesland, 1664
Leeuwarden, Bolsward, Workum en Stavoren.
Van Lennep in Friesland
De Friese reis van 1823.
Een voetreis door Friesland in de 19de eeuw.
Van Hogendorp in Friesland
Zijn eigen waarnemingen over dezelfde reis.
Antwerpen en Brussel, 1664
Een processie, herbergen en een tocht naar Frankrijk.
Parijs en Fontainebleau, 1664
Logement en de optochten bij het Franse hof.
Parijs en Blois, 1664-1665
Markten, eten, kleding en stedelijk leven.
Lyon en Zwitserland, 1665
Ziekenhuizen, bergwegen en de reis naar Genève.
Terug over de Rijn, 1665
Van Bazel over de Rijn naar Nederland.
Steden gezien door reizigers in 1823
Leeuwarden in 1823
Bezoeken, botermarkt, gevangenis en scholen.
Franeker in 1823
Academie en planetarium.
Harlingen in 1823
Kerkbezoek, handel en Groot Lankum.
Kinderjaren, huis en gezin
HaverSchmidt: kinderangst
Het Laatste Oordeel in een kerkboek.
HaverSchmidt: kindertijd
Gezinsleven, zondag en uitstapjes.
Kinderen in de 19de-eeuwse stad
Opvoeding en het stadsleven.
Brieven, oproer en plaatsgeschiedenis
Brief uit Altona, 1749
Een brief tijdens de ballingschap.
Oproer in Ternaard en Holwerd
De gebeurtenissen en verklaringen uit 1749.
Dokkum in de 19de eeuw
Stadsverhalen en dagboeknotities.
Willem Frederik: onderweg door Friesland in de 17de eeuw
Willem Frederik onderweg
De dagboekaantekeningen van de Friese stadhouder als ingang naar zijn reizen.
Via Heerenveen in 1643
Een tocht naar het zuiden en zijn ervaringen onderweg.
Akkrum in de winter van 1645
Een winterreis met de verbindingen tussen dorpen en steden.
Willem Frederik: reizen, ontvangsten en een bruiloft
Per slee naar Franeker, 1647
Wegen, winterweer en het bezoek aan Franeker.
Op weg naar Joure, 1648
Een tocht door de kou en de waarnemingen onderweg.
Vier dagen bruiloft in Marsum
Een feest met bezoeken, gasten en dagelijks leven.
Catharina Schrader: een vroedvrouw schrijft mee
Catharina Schrader, 1693-1745
Haar aantekeningen over bevallingen en gezinnen in en rond Dokkum.
Een drieling in Dokkum, 1727
Een bijzondere geboorte uit Schraders aantekeningen.
Ongehuwde moeders bij Schrader
Moeders, kinderen en de omstandigheden die zij noteerde.
Dagboeken uit de 17de en 18de eeuw
Hoyte Roucoma in Dronrijp
Dorp, familie en gebeurtenissen die hij tussen 1690 en 1718 noteerde.
Gerrit Middagten in Bolsward
Aantekeningen over werk, het dagelijks leven en bewoners.
Twee huwelijken in Bolsward, 1768
Bruiloften, bezoeken en dansen opgetekend door Middagten.
Dokkum: drie delen uit het dagboek van 1789
Januari-april 1789
De eerste maanden van een Dokkumer dagboek.
Mei-augustus 1789
De gebeurtenissen en gesprekken uit de zomermaanden.
September-december 1789
Een Dokkumer ooggetuige tijdens de laatste maanden van het jaar.
Leeuwarden: het dagboek van Roelof Storm
Roelof Storm in 1795
Een dagboek over de komst van het Franse leger.
Leeuwarden in 1796
Politiek en gebeurtenissen beschreven door een tijdgenoot.
Het einde van de Franse tijd, 1813
De terugkeer van Oranje en het vertrek van militairen in het dagboek.
Doeke Wijgers Hellema: jeugd, school en dagboek
Hellema als kind in Wanswerd
Zijn eigen herinneringen aan gezin, dorpsschool en het werk thuis.
Hellema als schoolmeester
Zijn autobiografie over onderwijs, werk en de aanstelling in Wirdum.
Scharnegoutum in 1841
Een reis per schip en drie kerkdiensten in één dag.
Hellema in de dorpen rond Wirdum
Wytgaard door de ogen van Hellema
Boten, ziekte, vervoer, boerenwerk en dorpsnieuws.
Water en ijs in Deersum, 1825-1827
Zijn familiebezoeken tijdens watersnood en strenge winter.
Een boerderijbrand in Giekerk, 1828
Wat hij zelf zag en wat hij later over het onweer vernam.
Aantekeningen uit Friesland rond 1800
Poppe Jans Poppes in Lemmer, 1799
Een dagboek over de Britse landing en bezetting.
Gerrit Pieters Fierstra in Stiens
Aantekeningen over het dorp en de mensen in zijn omgeving.
Wassenaar en zijn herberg, 1830-1831
Dagboekaantekeningen over herberg en dorpsleven.
Brief, persoonlijke herinnering en ooggetuigenverslag
Een brief uit Frankrijk, 1813
Een inwoner van Britsum schrijft over zijn ervaringen.
Troelstra over zijn jeugd in Stiens
Een latere herinnering aan spelen en opgroeien.
Broodoproer in Leeuwarden, 1847
Fonger de Haan over onrust en de gebeurtenissen in de stad.
Leeuwarden: herinneringen aan het einde van de 19de eeuw
Jeugdherinneringen aan Leeuwarden
Een reeks over het leven in de stad rond 1880-1890.
Jeugd, gezin en school
Herinneringen aan lessen, spelen en het huiselijk leven.
Markten, handel en werk
Dagelijkse bezigheden in de straten van Leeuwarden.
Leeuwarden: water, vervoer en vrije tijd
De stad en de grachten
Herinneringen aan waterwegen en het stadsbeeld.
Schuiten, treinen en vervoer
Hoe de stad en het reizen veranderden.
Vrije tijd en feesten
De kermis en andere vormen van vermaak.
Boerendagboeken en bezoekers uit de 19de eeuw
Alle en Pier van der Sluis, 1856-1874
Dagboekscènes uit hun werk en dagelijks leven.
John Bowring bezoekt Friesland, 1828
De Britse reiziger schrijft over plaatsen en bewoners.
Frans Lion Cachet in Friesland
Een reiziger vertelt wat hij onderweg zag en meemaakte.
Jacobus Craandijk: lopend door Friesland
Craandijk over Friesland
Zijn voetreizen en ontmoetingen met bewoners.
Arbeiders in Drachten, 1875
Hoe de reiziger werk en woonomstandigheden beschreef.
Een vispartij in Drachten
Een concreet voorval uit zijn wandeling.
Craandijk: dorpen, steden en landhuizen
Jelsum, 1876
Een reiziger ziet het dorp en zijn omgeving.
Cornjum, 1876
Onderweg langs dorpen ten noorden van Leeuwarden.
Wolvega, 1881
De waarnemingen van een wandelende bezoeker.
Poppo van Burmania: oorlog en legerverblijven in 1672
Poppo bij de Oude Schouw, 1672
De militair en zijn kroniek uit 1622-1674.
Bij Willem Meinerts aan de Oude Schouw en apotheker Roelof Sierx.
De verdediging van de oversteek, met inwoners en soldaten.
Johan Vegelin: de Friese belastingonrust van 1748
Uit het dagverhaal van een Friese grietman over de mensen en gebeurtenissen die hij in 1748 ontmoette.
Langweer: belastingboeken verbrand, 1748
In Langweer kiezen bewoners vier afgevaardigden en verbranden zij nieuwe belastingboeken.
Vegelin op reis, juni 1748
Marktbezoekers, gewapende boeren en een vergadering in Leeuwarden.
De 72 eisen, juli 1748
Afgevaardigden komen met 72 eisen en verlangen diezelfde dag antwoord.
Reizen vanuit Friesland in de 17de en 19de eeuw
Een Friese reiziger naar Engeland, 1683
Een reisjournaal vanuit Leeuwarden via Harlingen en Holland.
Brieven en dorpsbeschrijvingen in de 19de eeuw
Janke Hoekema-Brunger, 1825
Een brief uit Workum over de watersnood, vluchtelingen en koeien in de stad.
Meester Knoop over Niawier, 1857
Dorpsbeschrijving van een onderwijzer over wonen, landbouw en school.
Dokkum in 1789: het dagboek van Feddo Jan van Slooten
Een burgemeester schrijft over reizen, huishouden, kermis en zijn gezin in Friesland.
Het dagboek van Feddo van Slooten
Feddo Jan van Slooten (1750-1804) was burgemeester van Dokkum. Hij schrijft over reizen, huishouden, kermis en zijn gezin.
Kermis en visserij, Dokkum 1789
Van Slooten schrijft over kermis, paardenrennen en de visserij.
Gezin en bestuur, Dokkum 1789
Zijn dagboek over het stadsbestuur en het leven thuis.
Een reiziger beschreef in 1881-1882 de vissers, verhalen, taal, muziek en gewoonten op Terschelling. Zijn ooggetuigenverslag van Terschelling in 1881-1882 bevat letterlijke waarnemingen en verwijst naar de oorspronkelijke afleveringen.
Meer over Harmen Thieden Ament
Zijn lectuur en overtuigingen, zijn levensloop en zijn ervaringen met inkwartiering in 1787.
Terschelling 1666: een deelnemer en een brief
Een Engelse deelnemer aan de brand in West-Terschelling in 1666 beschreef huizen, bewoners en het regenwater. In een brief uit 1667 van doopsgezinde eilandbewoners staan hun vlucht en de problemen met wonen, werk en voeding.
In de eigen brief van Robert Holmes (1666) vertelt de Engelse bevelhebber hoe hij West-Terschelling in brand stak. Het Engelse pamflet over de vlootbrand bij het Vlie geeft de voorbereiding, de schepen en het vertrek bij hoogwater, beide in moderne Nederlandse hertaling.
Vlieland in de 19de eeuw
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Kaart van Friesland
Dagelijks leven
In Friesland moest iedereen in de middeleeuwen zijn huishouden en zijn regio kunnen verdedigen. De mensen hadden thuis dan ook wapens als zwaarden, spiesen en hellebaarden. Voor de zestiende eeuw was er ook de kletsie, een polstok waarmee je over sloten kon springen maar ook als een extra lange spies kon gebruiken dankzij de scherpe punt.
Stedelingen en plattelanders
- Simon van Velzen over Tjalleberd in 1836 - hertaling
- P.L. Tak bij de veenarbeiders van Jubbega in 1891 - hertaling
- Jacobus Craandijk wandelt door Oranjewoud - hertaling
Zuidoost-Friesland: ooggetuigen en reizigers
Het dagelijks leven
Bronnen