5 juli 1748 - 72 eisen op het Landshuis in Leeuwarden
Uit het dagboek van Johan Vegelin van Claerbergen over de onderhandelingen met afgevaardigden van de bevolking in Leeuwarden op 5 juli 1748.
Een bezoek zonder aangekondigde aankomsttijd
Johan Vegelin van Claerbergen (in modern Nederlands):
Op 5 juli 1748 wachtten wij op het Landshuis in Leeuwarden op afgevaardigden van de bijeenkomst in de Doele. Omdat niemand precies wist wanneer zij zouden komen, gingen verschillende leden weer weg. Kort daarop stonden zestien afgevaardigden voor de deur. Er moesten boden op pad om bestuurders terug te halen. De bezoekers werden voorlopig naar een andere kamer gebracht.
Toen wij weer bijeen waren, kwamen de afgevaardigden binnen. Binkes voerde het woord. Hij overhandigde een geschrift met 72 voorstellen om het bestuur en de belastingen te veranderen. De mannen wilden dat de Staten die voorstellen nog voor vier uur 's middags goedkeurden. Wij zeiden dat dit niet mogelijk was: het kostte al veel tijd om alle eisen te lezen, laat staan ze te bespreken.
Vegelin noteerde ook wie uit de vier kwartieren binnenkwamen. Onder de zestien afgevaardigden bevonden zich Hulshuis, Hemrica, Wigeri, Smits, Marten Luitsens, Fontein, Edema, Alema, Wilman, Steensma, Dirk Beerents, Brouwer, Geolt Arents, Staak, Faber en Binkes. Voorzitter Binkes sprak namens het gezelschap. Toen het bestuur meer tijd vroeg, wezen de afgevaardigden erop dat men de voorstellen in de kamer van Oostergo kon laten voorlezen. Zij vertrokken zonder het gevraagde besluit.
Het wierde ongeveer vijf uiren, wanneer de Doele vergaderinge liet weten dat het antwoort in gereetheit was.
De uren verstrijken
Johan Vegelin van Claerbergen (in modern Nederlands):
De afgevaardigden gingen weg. Wij lieten de 72 punten voorlezen in de kamer van Oostergo. Om half twee kwamen de afzonderlijke groepen bestuurders opnieuw bijeen. Er werd voorgesteld alle punten één voor één te onderzoeken en, als dat nodig was, met afgevaardigden te bespreken. De stadhouder moest uiteindelijk zijn oordeel geven.
Daar was niet iedereen het mee eens. Sommigen wilden de eisen zonder meer goedkeuren; anderen wilden juist protesteren tegen de druk van de afgevaardigden. We discussieerden lang over de precieze woorden van een antwoord.
Oproer rond 1748.
Vijf uur: de afgevaardigden komen terug
Johan Vegelin van Claerbergen (in modern Nederlands):
Rond vijf uur kwamen de vertegenwoordigers opnieuw. Zij waren niet tevreden met de voorgenomen behandeling en wilden onmiddellijke goedkeuring. Volgens hun waarschuwingen zou op de eerstvolgende marktdag een grote menigte naar Leeuwarden komen als er geen bevredigend antwoord volgde. Er werd zelfs over een mogelijk bloedbad gesproken. Die waarschuwingen staan in mijn dagboek als uitspraken van de afgevaardigden, niet als gebeurtenissen die hebben plaatsgevonden.
Na verder onderhandelen kwam men uit op een formulering waarbij de stadhouder de besluiten nog zou bekrachtigen. Ook over dat laatste bleven meningsverschillen bestaan, maar de bijeenkomst eindigde uiteindelijk zonder dat het aangekondigde geweld uitbrak.
Markt rond 1790.
Half negen: op straat is het rustig
Johan Vegelin van Claerbergen (in modern Nederlands):
Pas om half negen 's avonds gingen wij uiteen. Voor het Landshuis stonden nieuwsgierigen, vooral jongens en vrouwen. Later waren er meer mensen toen het werkvolk klaar was. Zelf ging ik tussendoor een of twee keer buiten lopen. Ik zag op straat geen dreigende menigte, ook niet aan het Vliet.
Dus scheydeden wij eindelijk om half negen uiren. Onderwijlen waren eenige nieuwsgierige voor 't Landshuis vergadert, meest jongers en vrouwen, 't geen op den laten avont yts vermeerderde als 't arbeytsvolk heilige avont creeg, maer ik bemerkte in geenen deele eenige quaedaerdigheit, hebbende selfs in de tusschentijt een poortie a 2 buiten om gewandelt, en geen de minste attentie op dese saeken bespeurt, zelfs niet op t Vliet.
Johan Vegelin van Claerbergen (in modern Nederlands):
Op 6 juli vertrok ik 's morgens vroeg terug naar Langweer. Mijn reis en de drukke vergaderdag maakten deel uit van het bestuursleven in Leeuwarden tijdens het belastingoproer van 1748.
Dorpsleven rond 1715.
Meer uit het dagboek van Vegelin
Twee schepen gewapende boeren trekken richting Hommerts.
In Langweer kiezen bewoners vier afgevaardigden en verbranden zij nieuwe belastingboeken.
Marktbezoekers, gewapende boeren en een vergadering in Leeuwarden.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Kaart van Leeuwarden
Verhalen uit hetzelfde dagboek
- De schuiten met boeren, 2 juni 1748
- Langweer: vergadering en belastingboeken
- Vegelin reist naar Leeuwarden
Plaatsen en achtergronden
Dagelijks leven
Woning rond 1750.
Markt rond 1790.
Herberg rond 1715.
Bronnen
- Johan Vegelin van Claerbergen, dagverhaal over 1748, oorspronkelijk verslag
- Inleiding bij de editie uit 1899
Vegelin maakt onderscheid tussen gebeurtenissen waaraan hij zelf deelnam en nieuws van anderen. De aangehaalde oude tekst is van hem; de overige beschrijving is in modern Nederlands.