2 juni 1748: Johan Vegelin noteert twee schepen vol boeren

Johan Vegelin van Claerbergen was grietman van Doniawerstal en woonde in Langweer. Tijdens de belastingonrust van 1748 hield hij een dagverhaal bij. Op Pinksterdag, 2 juni, kreeg hij bezoek van iemand uit Sneek die onderweg twee grote schepen met gewapende boeren had gezien.

Het fragment is belangrijk omdat het de route en werkwijze van de protesterende dorpen heel concreet beschrijft. Eerst staat hieronder een moderne Nederlandse vertaling. Daarna volgt de oorspronkelijke tekst uit 1748.

Moderne Nederlandse vertaling

In Hommerts namen zij de predikant mee, die juist naar de kerk wilde gaan om het Heilig Avondmaal te vieren. Volgens het bericht gebeurde dat ook op veel andere plaatsen. Mensen die deze vloot van schepen hadden gezien, zeiden dat de boeren misschien onze kant op wilden komen.

Maar zij voeren verder naar Woudsend. Daar lieten zij de schoolmeester uit de kerk bij zich komen. Zij zeiden hem dat hij de dominee in het oor moest fluisteren dat hij de kerkdienst kort moest houden, omdat de omstandigheden dat nu vereisten. Daarna gingen zij over tot de belastingboeken en vernielden die.

Vervolgens trok een deel van de groep verder over Indijk en naar andere plaatsen, terwijl anderen terugkeerden. De algemene werkwijze was dat drie dorpen met hun mannen naar een vierde dorp trokken. Als daar was gedaan waarvoor zij kwamen, trok het verste of eerst aangesloten dorp terug en gingen de anderen verder.

Oorspronkelijke tekst uit 1748

"2 Junij, sijnde Pinksteren, viel niets voor, als dat bij ons en overal gehoort wierden allerhande gerugten van seldsaeme beroertens. Des morgens quam yemant van Sneek bij mij seggende dat hij onderwegen gesien had twee groote schuiten vol boeren wel gewapent, coomende van Twellinga en Oppenhuizen, samt de leege gaen, sijnde Offingawier en Gouw, cours settende na de Hommerts etc. alware sij de predicant die ter kerken stond te gaen om het H. Nagtmael te celebreren, mede namen, gelijk sij ook op veel andere plaetsen deden. Sommigen voegden daer bij die dese scheeps armade hadden gesien dat se na onse cant wilden. Dog sij gingen verder na Woudsend, alwaer se de schoolmeester versogten uit de kerk bij haer te coomen, wien se seyden Ds. in 't oor te willen luisteren of hij 't wal cort wilde maken, dat de tijt het nú medebragt, waerna se de executie aen de collectboeken, gelijk geschiede, deden, en doen eenige haer reys vervolgden over Indijk en elders en andere wederkeerden - sijnde dit de algemeene leuse, dat drie dorpen met alle man reysden na 't vierde, en als sij daer haer dingen gedaen hadden, het verste of 1ste dorp terug trok."

Collectboeken waren registers die bij de belastinginning werden gebruikt. Vegelin beschrijft niet dat hij de schepen zelf zag. Hij schrijft uitdrukkelijk dat iemand uit Sneek hem die ochtend vertelde wat hij onderweg had gezien.

Van dorp naar dorp

De passage noemt Uitwellingerga, Oppenhuizen, Offingawier, Gauw, Hommerts, Woudsend en Indijk. De route maakt zichtbaar hoe belangrijk het water voor vervoer en organisatie was.

• Uitwellingerga
• Oppenhuizen
• Offingawier

Op Belastingprotest rond Sneek in 1748 staat de gebeurtenis in de bredere context van de belastingonrust.

Over het dagverhaal

Vegelin schreef zijn aantekeningen in 1748. De tekst werd later uitgegeven onder de titel Een dagverhaal van Jhr. Johan Vegelin van Claerbergen. Omtrent de troubelen van het jaar 1748. Het dagverhaal bevat veel meer concrete momenten uit de onrust en is daarom ook voor andere Friese plaatsen een belangrijke bron voor toekomstige verdieping.

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.