Langweer in de 18de eeuw
In de 18de eeuw was Langweer duidelijk een schippers- en marktcentrum voor de omgeving. De cijfers van 1749 geven een uitzonderlijk concreet beeld van het werk.
Beurtvaart rond 1715.
1748: huis voor huis naar de vergadering
Johan Vegelin van Claerbergen woonde in Langweer en hield tijdens de belastingonrust van 1748 een uitvoerig dagverhaal bij. Toen geruchten over naderende groepen boeren het dorp bereikten, kwamen Gerke Harings, Pieke Lieuwes en een derde dorpsbewoner bij hem. Zij wilden weten of Langweer, net als omliggende plaatsen, vertegenwoordigers moest kiezen en de belastingboeken veilig moest stellen.
Daarna werd het dorp huis voor huis gewaarschuwd. Om negen uur kwamen inwoners bijeen. Vier mannen werden gekozen om Langweer te vertegenwoordigen:
- Gerke Harings;
- Obbe Hettes;
- Pieke Lieuwes;
- Homme Hoytema.
Een afvaardiging haalde de nieuwe belastingboeken bij ontvanger Frederici; in de herberg werden ze verbrand. Na afloop overlegden de mannen met Vegelin over de bewaking van het dorp. De volgende dag werden omliggende dorpen geïnformeerd.
Vegelin vertelt hoe Langweer in 1748 de belastingboeken verbrandde
Zuivelbereiding rond 1715.
1749: zeventien houtschippers
Het belastingregister van 1749 onderstreept het belang van de scheepvaart in Langweer. Er werden zeventien houtschippers geteld. In totaal hadden 58 gezinnen, ongeveer 47 procent van alle gezinnen, een kostwinner die in de scheepvaart werkte. De haven en de kades waren daarom echte werkplekken.
Een schippersgezin in het belastingregister
Hetzelfde register maakt de cijfers persoonlijk. Sytse Pytters staat in 1749 genoteerd als "coffevaarder en koemelker": hij voer dus met een kof en hield daarnaast melkvee. In zijn huishouden woonden twee volwassenen en zes kinderen. De aanslag bedroeg 24 pond en 6 stuivers; "pond" is hier een geldbedrag in het belastingregister, geen gewicht. Zee- of kustvaart en kleinschalige veehouderij konden binnen één gezin naast elkaar bestaan.
De familie van kofschipper Rommert Hendriks
Op 5 januari 1710 trouwde Rommert Hendriks in Oppenhuizen met Geertie Sijbes. Het Genealogysk Jierboek noemt hem huisman en koffevoerder. Geerties zus Doetie trouwde in hetzelfde jaar met Hette Watses, eveneens een latere kofschipper. Hette en Doetie woonden jarenlang in Oudega (Wymbritseradeel) en verhuisden daarna naar Uitwellingerga.
Rommert en Geertie gingen vanuit Oppenhuizen naar Langweer. Hun kinderen bleven in Oppenhuizen gedoopt worden. In 1763 stond Geertie in Langweer als weduwe vermeld. Langweer had een haven met veel beroepsschippers, maar er is geen schip of afzonderlijke kofreis van Rommert of zijn zwager Hette gevonden die hun vertrek uit Langweer bevestigt.
Hun zoon Louw Rommerts liet tussen 1753 en 1769 zes kinderen in Langweer dopen. In 1775 verhuisde hij naar Sloten. In een verklaring uit 1785 vertelden Louw, die vroeger schipper was geweest, en zijn vrouw Antje Jans dat een zware boete hun geldzaken had geruineerd. Hun zoon Rommert, koopman in Sloten, hielp hen met huisraad ter waarde van 244 gulden en 15 stuivers.
Boter, kaas en de waag
Op de Buorren was wekelijks een boter- en kaasmarkt. Bij de Stevenshoek stond de waag waar zuivel werd gewogen en verhandeld. Boeren uit de omgeving brachten hun producten naar Langweer; schippers en kooplieden konden ze vandaar verder vervoeren.
Meer ambacht dan boeren in de kern
In 1749 werkte elf procent van de gezinshoofden in een ambacht, terwijl slechts negen procent als agrariër werd geteld. De kern van Langweer was daarmee geen doorsnee boerendorp. Veel landbouw gebeurde in de omgeving; in het dorp zelf woonden relatief veel schippers, ambachtslieden en mensen die diensten leverden.
Schoolmeester Johannes Brinksma
Johannes Brinksma was vanaf 1738 schoolmeester en wordt ook in de registers van 1744 en 1749 genoemd. Kinderen van schippers, ambachtslieden en boeren zaten samen in zijn school. Een deel van hun gezinnen leefde van werk dat sterk door seizoen, water en markt werd bepaald.
De omgeving in de 18de eeuw
Langweer in 1748
Johan Vegelin van Claerbergen beschreef hoe de inwoners van Langweer in juni 1748 afgevaardigden kozen, belastingboeken verbrandden en een wacht instelden. Zijn dagboekverslag over Langweer in 1748 bevat de namen en de gebeurtenissen.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.