Broek in de 18de eeuw

In de 18de eeuw draaide het dagelijks leven in Broek om boerderijen, zuivel, hooi, water en een kleine dorpsschool. De schoolmeester vervulde vaak meerdere functies en kende vrijwel ieder huishouden.

De combinatie van school, armenzorg en vervoer over water sluit aan bij Onderwijs en opvoeding, Armenzorg en ouderenzorg en Schippers en scheepsvolk.

Een meester met drie banen

Rond 1700 was Eelart Haijes schooldienaar, ontvanger en dorprechter. Na zijn dood moest de achterstallige administratie worden afgehandeld. Zijn opvolger Dirk Mastenbroek kwam in 1720 naar Broek. Voor zijn komst werd de school opgeknapt en opnieuw met riet gedekt.

Broek rond 1750.

Tachtig gulden voor de meester

Mastenbroek kreeg jaarlijks 80 Carolusgulden. Daarvoor werd een omslag geheven: stemdragende boerderijen betaalden meer dan gewone huizen. In 1728 werd besloten dat voortaan de huurders zouden betalen omdat de landeigenaren al zwaar waren belast. Zo kwam de financiering van onderwijs rechtstreeks bij bewoners terecht.

Onderwijs rond 1750.

Armen en burenhulp

Mastenbroek liet bij testament twintig gulden aan de armen van Broek na. In een klein dorp waren ziekte, ouderdom of een mislukte oogst moeilijk alleen op te vangen. Kerk, buren en plaatselijke armenzorg vormden samen het vangnet.

Zuivelbereiding rond 1715.

1749: 98 inwoners in 24 huishoudens

De quotisatie van 1749 telde in Broek 98 inwoners, verdeeld over 24 huishoudens. De meeste gezinnen leefden van de landbouw. Op de kaart van omstreeks 1690 waren bovendien veertien verlaten huisplaatsen aangegeven. Het dorp had dus nog altijd een lange, verspreide structuur langs water en boerderijen.

1748: klokgelui, maar geen brand

In 1748 hoorde boer Pyter Aukes de klok luiden. Hij ging erop af omdat hij dacht dat er brand was. Bij de dorpsgenoten bleek iets anders aan de hand: zij wilden hem als bijzitter afzetten. Een bijzitter hielp de grietman bij lokaal bestuur en rechtspraak.

Pyter was niet alleen bestuurder. Hij was een welgestelde eigenerfde boer, bezat twee stemdragende boerderijen in Broek en huurde veel land van grietman Johan Vegelin van Claerbergen. Juist tijdens het belastingoproer werd die nauwe band met het plaatselijke bestuur tegen hem gebruikt.

Meester Wijbe kreeg een boot van de kerk

Wijbe Freeks kwam in 1763 als schoolmeester. Hij ontving 60 Carolusgulden en vijf gulden turfgeld. In 1770 verstrekte de kerk hem een bootje; daarna werd vijftien jaar lang telkens één gulden op zijn traktement ingehouden om het af te betalen. Voor een schoolmeester in een waterrijk dorp was een boot geen luxe maar vervoer.

Vanaf het einde van de jaren 1780 werd Wijbe ziekelijk. De kerk betaalde de chirurgijn en medicijnen en gaf later ook geld, turf en brood voor zijn onderhoud. Na zijn dood rond mei 1798 kostte zijn doodkist zes Carolusgulden.