Broek in de 19de eeuw

In de 19de eeuw veranderden onderwijs, bestuur en vervoer, maar het dagelijkse werk in Broek bleef nog lang agrarisch. Juist uit deze eeuw zijn meer namen, krantenberichten en persoonlijke documenten bewaard.

Voor het dagelijkse leven van gezinnen en schoolkinderen sluiten aan: Boeren en landarbeiders, Onderwijs en opvoeding en Kinderen op het Friese platteland rond 1800.

158 inwoners in 1840

Broek telde rond 1840 ongeveer 158 inwoners. De bebouwing bleef verspreid; het huidige onderscheid Broek-Noord en Broek-Zuid past bij die oude langgerekte structuur.

Hooioogst rond 1800.

Master Wietze zestig jaar in Broek

Wietze Jentjes Koopmans werd in 1820 tot schoolmeester gekozen. De stemming vond plaats in de herberg van G. van de Weide; voor eten en drinken bij die gelegenheid werd 10 gulden en 75 cent gerekend. Zijn inkomen bestond aanvankelijk uit 100 gulden van het Rijk, 80 gulden van de kerk, schoolgeld en vrije woning.

De school en meesterwoning werden in 1830 vernieuwd. Vanaf 1861 bedroeg het traktement 400 gulden met vrije woning. In 1870 vierde Koopmans dat hij vijftig jaar in Broek stond. Hij ging op 1 juli 1880 op 83-jarige leeftijd met pensioen. Hij had toen zestig jaar in Broek lesgegeven en in totaal 66 jaar in het Friese onderwijs gewerkt. In 1895 besloot de gemeente opnieuw een school en onderwijzerswoning te bouwen; het complex kwam in 1896 gereed.

Onderwijs rond 1800.

Kinderen en seizoenswerk

De aanwezigheid van een school betekende niet dat elk kind elke dag kon komen. Op boerderijen waren kinderen nodig bij vee, hooien en huishoudelijk werk. Naarmate onderwijs wettelijk belangrijker werd, ontstond meer spanning tussen schooltijd en werk thuis.