Langweer in de 19de eeuw
Langweer bleef leven van haven, markt en scheepvaart, maar kreeg ook betere wegen en een veel grotere school. De dagelijkse wereld van kinderen en werkenden veranderde mee.
Handel rond 1800.
1845: een schoenmakersgezin dreigt zonder huis te raken
Doeke Wijgers Hellema beschreef in 1845 een jong schoenmakersgezin dat uit Langweer afkomstig was maar al twee jaar elders woonde. Toen het gezin ondersteuning nodig had, ontstond ruzie over de vraag welke plaats voor de armenzorg moest betalen. De man dreigde met vrouw en kinderen zijn woning te verliezen.
Hellema schreef dat het er even naar uitzag dat het gezin "op den dijk zoude gezet worden".
Over de schoenmaker noteerde hij dat deze bleef vertrouwen "dat God wel voor hem zoude zorgen".
Uiteindelijk nam Langweer de verantwoordelijkheid op zich en kwam er huisvesting. Hellema bekritiseerde de regels waardoor arbeiders en ambachtslieden na een verhuizing gemakkelijk hun klanten, dagloon en toegang tot armenzorg konden verliezen. Over zulke gezinnen schreef hij dat zij "binnen drie jaren moeten de ambachts en arbeidslieden naar een ander plaats verhuizen" om niet elders armlastig te worden.
1846 en 1860: twee weduwen blijven ondernemer
Notariële boedels maken twee werkende weduwen zichtbaar:
- Lijsbert Thijsses Bakker was kastelein en weduwe van Rudolphus Klazes de Jong. Haar roerende goederen brachten in 1846 bij verkoop 422 gulden op.
- Foekje Jolles Hoekstra was winkelier en weduwe van Johannes Durks Wiersma. Haar boedel bracht in 1860 268 gulden op.
De akten laten niet zien wat er dagelijks op de toonbank of in de herberg lag, maar wel dat beide vrouwen na het overlijden van hun man met een eigen beroepsaanduiding in het economische leven van Langweer zichtbaar bleven.
1880: twee jongens zakken door het ijs
Op zondag 8 december 1880 gingen de twaalfjarige Siebe Hendriks Brandsma en de tienjarige Siebolt Bokma schaatsen op de Wielen. Bij de Alde Wei, ongeveer twee kilometer van Langweer, zakten zij door het ijs. Siebolt wist eruit te komen. Siebe bleef in het wak en riep om hulp. Zijn geroep werd in de richting van Langweer gehoord. Een zoon van Gooitzen Noppert bereikte hem en trok hem uit het water.
Het bericht verscheen kort daarop in de Leeuwarder Courant. Siebolt kwam zelf uit het wak; Siebe moest wachten tot de zoon van Gooitzen Noppert hem kon bereiken.
Keuken rond 1800.
Onderwijs groeit mee
In 1817 gingen gemiddeld zestig leerlingen in Langweer naar school. Schoolmeester Pieter Hendriks Buisma ontving 150 gulden uit de dorpskas en 50 gulden voor andere functies, plus schoolgeld. In 1845 waren er gemiddeld negentig leerlingen en werkte er een ondermeester mee. In 1862 lag het gemiddelde zelfs op 104 kinderen.
Een schoolmeester met vijftig dienstjaren
Buisma begon in 1803 in Langweer en bleef tot 1857. Hij maakte de veranderingen in het lager onderwijs van dichtbij mee. De groeiende school werd een steeds groter onderdeel van het dorpsleven. De geraadpleegde Langweerder bronnen zeggen niet per kind hoe vaak school voor werk of boodschappen werd verzuimd.
Van water naar betere landwegen
Scheepvaart bleef belangrijk, maar in de 19de eeuw verbeterden ook de verbindingen over land. De marktfunctie kreeg in 1868 een nieuwe impuls met een boter- en kaasmarkt en in 1879 kwam een nieuwe waag. Goederen konden daardoor via zowel water als betere wegen worden aangevoerd.
Arbeid aan haven, markt en schip
Haven, markt en scheepvaart brachten uiteenlopende werkzaamheden samen. Goederen moesten worden aangevoerd, gewogen, verkocht, geladen en vervoerd. De bronnen op deze pagina noemen schippers, kooplieden, kasteleins en winkeliers, maar geven geen complete namenlijst van havenarbeiders of lossers. De bedrijvigheid concentreerde zich rond water, Buorren en markt.
De omgeving in de 19de eeuw
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.