Goingarijp in de 19de eeuw
In de 19de eeuw veranderden onderwijs, bestuur en vervoer, maar het dagelijkse werk in Goingarijp bleef nog lang agrarisch. Juist uit deze eeuw zijn meer namen, krantenberichten en persoonlijke documenten bewaard.
Voor het dagelijkse leven van gezinnen en schoolkinderen sluiten aan: Boeren en landarbeiders, Onderwijs en opvoeding en Kinderen op het Friese platteland rond 1800.
Een klein dorp
In 1840 telde Goingarijp ongeveer 86 inwoners. Een oudere aardrijkskundige beschrijving noemt landbouw als belangrijkste bestaansbron en wijst erop dat het dorp jaarlijks land verloor door het afschurende water van Sneekermeer en omliggende poelen.
Hooioogst rond 1800.
Twintig leerlingen en een meester
In 1830 werd via de Leeuwarder Courant een nieuwe onderwijzer gezocht. Aan de post waren ook de functies van voorzanger en koster verbonden. De vacature noemt ruim twintig leerlingen, schoolgeld van veertig cent per halfjaar en daarnaast verschillende vaste vergoedingen. Eén dorpsfunctie bestond zo uit lesgeven, kerkelijke taken en praktisch toezicht.
Onderwijs rond 1800.
Een meester die opslag verdiende
Namle Rintsjes van der Baan werd in 1820 vast aangesteld. Hij behaalde in 1823 de tweede rang, een hoge onderwijsbevoegdheid voor die tijd. De schoolopziener beoordeelde zijn vlijt en gedrag als "zeer goed" en schreef erbij:
"verdient zeer verhoging [van traktement]"
Van der Baan vertrok op 1 april 1830 naar Scharnegoutum. Pieter Westra, die in 1834 kwam, had in 1845 gemiddeld slechts veertien leerlingen. In 1861 waren er 28; de meester kreeg toen 400 gulden en vrije woning. De school werd in 1866 vergroot en de onderwijzerswoning in 1877 vernieuwd.
1863-1882: meer geld voor school en woning
In 1863 nam de gemeente de jaarlijkse bijdrage van 50 gulden over die de kerk eerder aan de onderwijzer betaalde. Het traktement van de meester kwam daarmee op 450 gulden. De school werd in 1866 vergroot. In 1877 werd een nieuwe onderwijzerswoning aanbesteed voor 2.087 gulden. Vanaf 1883 bedroeg de jaarwedde van het hoofd 700 gulden, naast de vrije woning.
Onderwijs en opvoeding door de eeuwen heen
Kinderen tussen school en boerderij
Met maar één lokaal zaten leeftijden door elkaar. De schoolkalender moest rekening houden met boerenwerk en seizoenen. Voor gezinnen met weinig arbeidskracht kon een kind op drukke dagen thuis nodig zijn bij vee, hooi, turf of huishoudelijk werk.
Scheepvaart rond 1890.
De omgeving in de 19de eeuw
Wat is nog herkenbaar?
- De oude dorpskern rond It Hof en de voormalige schoollocatie.
- Het open water- en polderlandschap richting Goingarijpster Poelen en Sneekermeer.
- Oude boerderijplaatsen en verkaveling langs de dorpswegen en sloten.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.