Joure in de 19de eeuw

In de 19de eeuw kreeg Joure een steeds stedelijker uiterlijk. De Midstraat raakte dichter bebouwd, ambachtsbedrijven groeiden en naast scheepvaart kwamen nieuwe verbindingen over de weg en per tram.

Een centrum van de Friese klok

De klokkenmakerij bereikte haar hoogtepunt. In het topjaar 1857 werden in Joure ongeveer 4.000 Friese klokken gemaakt. Ze werden niet alleen in Friesland verkocht: exemplaren gingen naar andere delen van Nederland en zelfs naar het buitenland.

Bekende Jouster families waren Aleva en Bouma. Alleen al de firma Aleva maakte in 1857 ongeveer 1.500 klokken.

Na het midden van de eeuw liep de productie terug. Goedkopere Duitse klokken vormden steeds sterkere concurrentie.

1823: sterrenkaarten in de school en vruchtbomen voor Hamburg

Dirk van Hogendorp kwam tijdens zijn reis op 9 juli 1823 in Joure. Hij liep door de brede hoofdstraat, waar hij veel winkels zag. In een school zag hij vijftien kaarten hangen, waarvan de meeste over sterrenkunde gingen. Ook hoorde hij over een boomkwekerij van ongeveer 85 morgen. Die verkocht vruchtbomen tot in Duitsland, zelfs naar Hamburg.

Zijn reisgenoot Jacob van Lennep noteerde eveneens de grote kwekerij. De reizigers verbleven in Het Wapen van Friesland. Van Hogendorp gaf het logement in zijn lijst de beoordeling 'goed'.

1854: Keverling begint een geelgieterij

P.S. Keverling stichtte in 1854 een metaalwarenfabriek en geelgieterij. In zulke bedrijven werden onderdelen voor klokken en andere metalen gebruiksvoorwerpen gegoten en afgewerkt. De oude gieterij uit 1854 is bewaard gebleven en maakt nu deel uit van Museum Joure.

Douwe Egberts groeit langs de Midstraat

Het familiebedrijf dat in 1753 was begonnen, breidde in de 19de eeuw uit. In 1831 werd Midstraat 99 gekocht en in 1871 kwam ook De Witte Os op nummer 97 in bezit van de firma.

1881: een grote brand

In 1881 brak een grote brand uit waarbij de panden van Douwe Egberts en nog twaalf andere gebouwen werden verwoest of zwaar beschadigd. De bedrijfsgebouwen werden daarna opnieuw opgebouwd, samen met de tabakskerverij en koffiebranderij.

De brand trof dus niet alleen één bedrijf, maar een aanzienlijk deel van de dichtbebouwde omgeving. In een straat waar huizen en werkplaatsen dicht bij elkaar stonden kon vuur zich snel uitbreiden.

1890: woningen voor arbeiders

De woningbouwvereniging Werkmanslust liet in 1890 aan de Bûtsingel eenvoudige eenlaagshuizen voor arbeiders bouwen. Een deel van deze woningen bestaat nog. Ze geven een heel ander beeld van het 19de-eeuwse Joure dan de grote koopmanshuizen aan de Midstraat.

Arbeiderswoningen, kamers en stegen.

1886: de tram bereikt Joure

De stoomtramlijn vanuit Sneek werd in 1886 doorgetrokken naar Joure. Voor reizigers betekende dat een snellere verbinding met Sneek en vandaar met andere plaatsen. Later reden trams ook richting Lemmer.

1898: een nieuw pakhuis

Cornelis Johannes de Jong liet in 1898 achter De Witte Os een pakhuis bouwen voor koffie, tabak en later thee. Het gebouw bleef tot 1933 als pakhuis en theemengerij in gebruik en maakt tegenwoordig deel uit van Museum Joure.

Wat is er nog te zien?

Veel van het 19de-eeuwse industriële verleden is bij Museum Joure geconcentreerd. De Witte Os, de gebouwen van Douwe Egberts en de Keverling-gieterij zijn daar bewaard. Ook aan de Midstraat en Bûtsingel zijn nog 19de-eeuwse woon- en winkelpanden te vinden.

1836-1872: kinderen schreven wensbrieven

Van Jouster kinderen zijn vier rijk versierde wensbrieven bewaard gebleven. Ze dateren uit de periode 1836-1872. Kinderen schreven zulke brieven voor ouders, ooms of tantes bij Pasen, Pinksteren of Nieuwjaar en lazen de wens vaak in de familiekring voor.

De oudste bekende brief is van Wijbe de Boer. Zijn vader was na jaren als pachtboer uiteindelijk arbeider in Joure. Andere brieven kwamen uit de familie Keverling, die tot de plaatselijke middenstand behoorde. Daarmee geven de brieven een zeldzaam inkijkje in schoolwerk én gezinsleven van kinderen uit verschillende sociale milieus.

De Jouster wensbrieven: kinderen, school en familie in de 19de eeuw.

1845: haast met het hooi rond Joure

Schoolmeester Doeke Wijgers Hellema kreeg in september 1845 bezoek van familie die via Joure reisde. Hij noteerde dat men in Joure en omgeving druk met het hooi bezig was. De lage landen hadden eerder door regen onder water gestaan; tijdens de daaropvolgende droogte konden boeren eindelijk oogsten.

1868: Multatuli van Joure naar Heerenveen

Multatuli sprak op 2 december 1868 in Joure. Twee dagen later stond Heerenveen op zijn programma. In een brief van 28 november had hij beide optredens al aangekondigd. Multatuli en andere reizigers in het 19de-eeuwse Heerenveen.

Multatuli en andere reizigers in het 19de-eeuwse Heerenveen

Verder

• Joure door de eeuwen heen
• Joure in de 18de eeuw