Scharnegoutum in de 19de eeuw

In de 19de eeuw veranderden onderwijs, bestuur en vervoer, maar het dagelijkse werk in Scharnegoutum bleef nog lang agrarisch. Juist uit deze eeuw zijn meer namen, krantenberichten en persoonlijke documenten bewaard.

Voor het dagelijkse leven van gezinnen en schoolkinderen sluiten aan: Boeren en landarbeiders, Onderwijs en opvoeding en Kinderen op het Friese platteland rond 1800.

69 soldaten in en rond het dorp

Op 9 juli 1836 marcheerde een detachement van 69 militairen naar Scharnegoutum: een kapitein, twee luitenants, twee sergeants, vier korporaals en zestig soldaten. Ze bleven tot 15 augustus in Wymbritseradeel om verboden godsdienstige bijeenkomsten tegen te gaan. Voor de inkwartiering kreeg een gastheer 35 cent per soldaat per dag.

Boer Tjitse Jacobs de Boer kreeg vijf militairen in huis; Jarig Klazes Ypma, op het Scharnegoutumer kloosterterrein, zes. Op zondag 10 juli troffen bestuurders in het buithuis van Ypma ongeveer negentig mannen en vrouwen aan die samen een psalm zongen.

Hooioogst rond 1800.

1836: ongeveer honderd mensen bij de smid

Doeke Wijgers Hellema noteerde in maart 1836 dat in Scharnegoutum een godsdienstige bijeenkomst werd gehouden in het huis van de smid. Hij schreef over:

Na afloop kwamen twee veldwachters naar het huis, maar de bezoekers waren toen al vertrokken. Enkele maanden later werden militairen in en rond het dorp ingekwartierd om zulke bijeenkomsten tegen te gaan.

15 september 1836: de bijeenkomsten beginnen opnieuw

Op 15 augustus waren de ingekwartierde militairen weer naar Leeuwarden vertrokken. Een maand later hield de afgezette predikant Simon van Velzen overdag een bijeenkomst in de boerderij van Tjitze Jacobs de Boer in Scharnegoutum. Toen twee politiedienaren die avond om tien uur aankwamen, troffen zij er ongeveer vijftig mensen aan.

Het proces-verbaal stelde uiteindelijk niet vast dat daar op dat moment een verboden godsdienstoefening was gehouden. De politie noteerde wel de aanwezigen. De spanning rond de Afscheiding was dus na het vertrek van de soldaten niet verdwenen.

1841: Doeke Hellema komt per trekschuit

Op zaterdag 19 juni 1841 reisde Doeke Wijgers Hellema naar Scharnegoutum. Hij noteerde dat het schip dat om één uur uit Leeuwarden vertrok rond twee uur bij zijn woonomgeving langskwam. Om vier uur was hij in Scharnegoutum. Daar logeerde hij bij zijn vriend Gilhuis, een voormalige grofsmid uit Wirdum.

De volgende ochtend liepen zij ongeveer tien minuten naar de nieuw gebouwde kerk buiten het dorp. Er kwamen zoveel bezoekers van elders dat op het erf plaats was gemaakt voor paarden en rijtuigen. Hellema woonde die dag drie kerkdiensten bij.

Na nog een nacht bij zijn vrienden ging hij bij De Fleeren aan boord van het schip dat om negen uur uit Sneek vertrok. Rond half één was hij weer thuis. Doeke Hellema over zijn reis en de kerkdag in Scharnegoutum in 1841.

Doeke Hellema over zijn reis en de kerkdag in Scharnegoutum in 1841

Onderwijs rond 1800.

Sietse Smeding voor de klas

Sietse Smeding werd in 1858 hoofd van de school in Scharnegoutum. Hij was niet alleen onderwijzer maar ook schrijver en jarenlang redacteur van de Friso. Daardoor stond in het dorp een meester die de wereld van boerenkinderen verbond met kranten en Friese literatuur.

Scheepvaart rond 1890.

De omgeving in de 19de eeuw

Goënga in de 19de eeuw: plaats en dagelijks leven

Gauw in de 19de eeuw: plaats en dagelijks leven

Sneek in de 19de eeuw: plaats en dagelijks leven

Wat is nog herkenbaar?

• De oude routes richting Sneek, Goënga en Ysbrechtum.
• Boerderijplaatsen in en rond de voormalige kloostergronden.
• De dorpsstructuur rond vaart, weg en oude erven; de plaats van de vroegere Afgescheiden kerk is lokaal nog bekend als de Pôle.

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.