Goënga in de 19de eeuw
In de 19de eeuw veranderden onderwijs, bestuur en vervoer, maar het dagelijkse werk in Goënga bleef nog lang agrarisch. Juist uit deze eeuw zijn meer namen, krantenberichten en persoonlijke documenten bewaard.
Voor het dagelijkse leven van gezinnen en schoolkinderen sluiten aan: Boeren en landarbeiders, Onderwijs en opvoeding en Kinderen op het Friese platteland rond 1800.
Ysbrand schrijft voor zijn moeder
Op 16 april 1840 schreef Ysbrand Willems Boersma uit Goënga een gekalligrafeerde paasbrief voor zijn moeder. Hij liet niet alleen een nette hand zien, maar sprak haar rechtstreeks toe:
"Het Paaschfeest en mijn kinderpligt vereischen om u dit gedicht En ook mijn schrijfkunst te vertoonen"
Daarna vroeg hij zijn moeder het gebrekkige werk te vergeven. De brief was tegelijk een schrijfoefening, paasgroet en geloofswens. Ysbrand schreef over de opstanding van Jezus en wenste zijn moeder uiteindelijk eeuwig leven toe. Hij zette zijn eigen naam onder het werk.
De ingelijste brief is bewaard gebleven in het Fries Scheepvaart Museum. Het blad meet ongeveer 37 bij 23,5 centimeter.
Hooioogst rond 1800.
1826: twee mannen uit Goënga op het Sneeker ijs
Bij de grote hardrijderij in Sneek op 18 en 19 januari 1826 stonden meerdere mannen uit Goënga op de deelnemerslijst. Pieter J. Westra bereikte de tweede wedstrijddag. Wijbren Speerstra kreeg na afloop een extra aanmoedigingspremie: een zilveren kurkentrekker. De wedstrijd begon met 88 hardrijders; voor bewoners van de omliggende dorpen was zo'n ijswedstrijd een regionaal evenement met deelnemers die men persoonlijk kon kennen.
183 inwoners
In 1840 woonden er ongeveer 183 mensen in Goënga. Boerderijen bepaalden het landschap. Een boerderij die later door onderzoeker Uilkema werd beschreven, zou volgens de bewoner in 1817 voor het eerst een grote schuur hebben gekregen; daarvoor stonden stal en hooiberg afzonderlijk.
Onderwijs rond 1800.
1887: twee lokalen en een onderwijzerswoning
De openbare lagere school die in 1887 werd gebouwd, kreeg twee lokalen en een aangebouwde onderwijzerswoning. Het gebouw bestaat nog. In hetzelfde jaar besloot de gemeenteraad de openbare scholen van Gauw en Offingawier op te heffen en het onderwijs met Goënga te combineren.
Voor kinderen uit de omgeving betekende dat dat de schoolroute veranderde. Onderwijs werd minder aan ieder afzonderlijk dorp gebonden en meer vanuit één schoolgebouw georganiseerd.
Naar de normaalschool
Aan het einde van de eeuw konden kinderen die goed leerden verder komen dan de dorpsschool. Sjoerd Eringa groeide hier op in een groot predikantsgezin en ging wegens beperkte middelen niet naar gymnasium of HBS, maar naar de normaalschool in Sneek om onderwijzer te worden.
Scheepvaart rond 1890.
De omgeving in de 19de eeuw
Gauw in de 19de eeuw: plaats en dagelijks leven
Scharnegoutum in de 19de eeuw: plaats en dagelijks leven
Sneek in de 19de eeuw: plaats en dagelijks leven
Wat is nog herkenbaar?
- De terpstructuur en oude dorpswegen.
- 19de-eeuwse boerderijen en voormalige schoollocaties in en rond Goënga.
- De waterverbinding richting Sneek en het open weidelandschap.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.