Gauw in de 19de eeuw
In de 19de eeuw veranderden onderwijs, bestuur en vervoer, maar het dagelijkse werk in Gauw bleef nog lang agrarisch. Juist uit deze eeuw zijn meer namen, krantenberichten en persoonlijke documenten bewaard.
Voor het dagelijkse leven van gezinnen en schoolkinderen sluiten aan: Boeren en landarbeiders, Onderwijs en opvoeding en Kinderen op het Friese platteland rond 1800.
Rond 150 inwoners
Gauw telde omstreeks 1840 ongeveer 150 inwoners. Het lage land was vrijwel geheel weiland. De vaart richting Sneek bleef belangrijk voor mensen en goederen.
Hooioogst rond 1800.
Een nieuwe school
Na een benoeming in 1828 werd de school in 1837 vernieuwd en in 1865 opnieuw vervangen. In 1887 besloot de gemeenteraad de openbare scholen van Gauw en Offingawier op te heffen en met Goënga te combineren.
Onderwijs rond 1800.
1880-1888: twee richtingen in het onderwijs
In 1880 opende in Gauw een christelijk-nationale school. De openbare school bleef daarnaast nog enkele jaren bestaan. In 1887 besloot de gemeenteraad de openbare scholen van Gauw en Offingawier op te heffen en met Goënga te combineren; in 1888 sloot de openbare school van Gauw. Het dorp hield daarmee wel onderwijs, maar de bestuurlijke en kerkelijke achtergrond veranderde.
In 1865 was voor de openbare school nog een geheel nieuw gebouw neergezet. De opeenvolging van nieuwbouw, een bijzondere school en sluiting binnen ruim twintig jaar maakt de snelle verandering van het 19de-eeuwse dorpsonderwijs concreet.
Lange schooldagen
Bij het bijzondere onderwijs in Gauw golden later lange lesdagen met een onderbreking midden op de dag. Dat paste bij een agrarische omgeving waarin kinderen thuis moesten eten en soms meehelpen. In donkere wintermaanden werden de tijden aangepast.
Scheepvaart rond 1890.
1888: een houten kerk tegenover de school
Begin 1888 werd tegenover de christelijke school een houten kerk met consistoriekamer gebouwd. Het gebouw werd op 26 februari in gebruik genomen. Op 12 augustus werd daar de Nederduitsche Gereformeerde Kerk van Goënga en omgeving geïnstitueerd. Voor inwoners van Gauw stonden school en kerk daardoor letterlijk dicht tegenover elkaar in een periode van kerkelijke verdeeldheid.
De omgeving in de 19de eeuw
Goënga in de 19de eeuw: plaats en dagelijks leven
Scharnegoutum in de 19de eeuw: plaats en dagelijks leven
Sneek in de 19de eeuw: plaats en dagelijks leven
Wat is nog herkenbaar?
- De oude dorpsstraat en het lage weidelandschap eromheen.
- De Gauwstervaart en verbindingen richting Sneek.
- Enkele 19de-eeuwse arbeiders- en boerenwoningen die de oude schaal van het dorp tonen.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.